THN ΕΚΛΑΜΠΡΟΤΗΤΑ ΣΑΣ
ΔΟΥΛΙΚΩΣ
ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ...

Η επιστολογραφική
εθιμοτυπία του Εικοσιένα


Η επιστολογραφική εθιμοτυπία του Εικοσιένα αποτελεί ένα περίεργο μίγμα ραγιαδισμού, παραδόσεων της ενετικής, βυζαντινής και οθωμανικής περιόδων, φαναριώτικης επιδειξιομανίας, υποκρισιών του ξιπασμένου λογιωτατισμού, κοτζαμπάσικης αλαζονείας και ευρωπαϊκών πιθηκισμών.

Ειδικά οι κοτζαμπάσηδες κι οι φαναριώτες, έχουν συνείδηση του κοινωνικού διαχωρισμού και καθιερώνουν τις πομπώδεις προσφωνήσεις, ηχηρές αλλά κούφιες λέξεις, εγκωμιαστικούς τίτλους, κοσμητικά επίθετα και αηδέστατες αυλοκολακείες, όλα δανεισμένα από τα παλιά ή σύγχρονα τυραννικά καθεστώτα.

Η φαντασία των λογιώτατων και των φαναριωτών οργιάζει σε υμνολογικά ευρήματα. Όλα τα ηγετικά πρόσωπα είναι υψηλότατοι, εκλαμπρότατοι, πανεκλαμπρότατοι, υπερεξοχώτατοι και πανευγενέστατοι.

Η μελέτη των εγγράφων των διαφόρων Αρχείων του Εικοσιένα αποκαλύπτει ότι και οι καπεταναίοι επίσης ακολουθούσαν την δουλοπρεπή αυτή επιστολογραφική εθιμοτυπία. Η αρχομανία, οι συγκρούσεις συμφερόντων, οι ταπεινοί συμβιβασμοί, ο παραμερισμός, ο θάνατος και η δολοφονία καπεταναίων δημιούργησαν τις φατρίες, οι φατρίες έφεραν τους μεταξύ τους πολέμους και η διχόνοια ανέβασε στον αφρό τα πιο διεφθαρμένα, τυχοδιωκτικά και εγωϊστικά στοιχεία.


Ένα νέο δοβλέτι

Φαναριώτες, λογιώτατοι, τοπικοί παράγοντες και αυλοκόλακες ενώθηκαν: Είχαν κοινά συμφέροντα. Στις σχέσεις ανάμεσα στη Διοίκηση και τους πολίτες, ανάμεσα στη Διοίκηση και τις στρατιωτικές και πολιτικές Αρχές και το αντίθετο, εμφανίζονται νέοι κανόνες συμπεριφοράς. Καλλιεργείται η φιλαυτία των προσώπων, εξαίρεται η καταγωγή.

Κοτζαμπάσηδες και φαναριώτες, μόλις κατορθώνουν να καταλάβουν τις νευραλγικές θέσεις, φιλοδοξούν να γίνουν δοβλέτι, ονειρεύονται τα μεγαλεία της οθωμανικής εξουσίας και προσαρμόζουν το οθωμανικό προσκυνητάρι στους σουλτάνους και τους πασάδες προσθέτοντας και μερικούς ευρωπαϊκούς νεωτερισμούς από την εθιμοτυπία των καισαροβασιλικών αυλών.

Η φιλοδοξία των φαναριωτών και των κοτζαμπάσηδων να κληρονομήσουν την οθωμανική εξουσία έχει απήχηση και στους οπλαρχηγούς: Στην εμφάνιση, στην ενδυμασία και στη συμπεριφορά τους. Πολλοί οπλαρχηγοί φορούν στο κεφάλι, γύρω από το φέσι, τουρκική σερβέττα ή στολή πορφυρή και καταστόλιστη, κατά τις συνήθειες των μουσουλμάνων σερασκέρηδων. Μερικοί καπεταναίοι έχουν αδυναμία στην επίδειξη μεγάλης ακολουθίας και στις θορυβώδεις, εντυπωσιακές και κάπως τρομοκρατικές δημόσιες εμφανίσεις κατά το σύστημα των πασάδων και των μπέηδων.

Ο Κασομούλης αναφέρει την περίπτωση του Χατζή Χρήστου. Γυμνασμένος από παιδί στ' άλογα, δούλεψε σεΐζης σε πασάδες κι ύστερα από το ΄21, αφού εμείνε κάμποσο καιρό πλάι στον Κολοκοτρώνη σαν αρχι-ιπποκόμος, σχημάτισε ένα σώμα άτακτης καβαλλαρίας. Ήθελε να παραστήσει τον τούρκο ντελήμπαση και να εφαρμόσει τις συνήθειες του σουλτανικού σεραγιού. Γράφει λοιπόν, ο Κασομούλης:

«Ο Χατζή Χρήστος μουχιούρ σαΐμπης — «βεζύρης της βούλας» (ούτως του εξήγησαν τον βαθμόν του και την θέσιν του οι περιστοιχούντες τον), έχαιρεν όλην την εμπιστοσύνην της Διοικήσεως. Έλαβεν το δίπλωμα της κυβερνήσεως και ως τοιούτος ήθελεν κάθε ημέρα να παρουσιάζεται εις τον Σουλτάνον υποθετικώς, το Εκτελεστικόν, ανεμποδίστως.

IMAGE DESCRIPTION»Δια να σημαίνη περισσότερον εις τους δρόμους, διώρισεν καθώς οι αυλικοί του Μεχμενταλή, δύο αξιωματικοί να προοδεύουν έως δέκα βήματα. Οι σουϊταρήδες (οι παράσιτοι) έμπροσθεν άνοιγαν τον λαόν, και ένας πλησίον του βαστούσεν τα παπούτζια τα κίτρινα, κατόπι δε (ήρχετο) μια ουρά εως 100-200 (παλληκάρια) με σαρίκια, με πάλαις (σπαθιά κρεμαστά) και έτρεχαν πατώντες ταις πτέρναις ένας τον άλλον» («Ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεως των ελλήνων», Αθήνα, 1940, τόμ. Β΄, σελ. 11).

Με την ίδια ματαιοδοξία εμφανιζόταν και η Μπουμπουλίνα:

«Την είδα στο Άργος», γράφει ένας ευρωπαίος εθελοντής στο χρονικό του, «πάνω σ' ένα υπέροχο αράπικο άτι. Την ακολουθούσε ένα πλήθος οπλισμένων ελλήνων που έτρεχαν πλάι της σαν ζαγάρια βγάζοντας χαρούμενες κραυγές». (L. de Βοllmann, «Remarques sur l' état moral, politique et militaire de la Grèce écrites sur les lieux pendant l΄ année 1822», Παρίσι, 1823, σ. 27).

Ο Νικ. Δραγούμης γράφει για τους οπλαρχηγούς, που «εβάδιζον κατά τας οδούς διακεχλιδότες και κλασαυχενιζόμενοι και σύροντες όπισθεν εκατοντάπηχυν ουράν παλληκαρίων». («Ιστορικαί αναμνήσεις», Αθήνα, 1870, τόμ. Α΄, σελ. 341).

Γράφει ο ιστορικός Φίνλεϊ: «Απ' αυτούς (σώμα τριακοσίων σουλιωτών μισθοφόρων), πάνω από εκατό ζητούσαν διπλή πληρωμή και διπλό σιτηρέσιο λέγοντας ότι είναι αξιωματικοί κι ότι η αξιοπρέπεια δεν τους επέτρεπε να εμφανίζωνται στους καφενέδες του Μεσολογγιού αν δεν τους συνόδευε ένας ακόλουθος για να κρατάει το τσιμπούκι τους (τσιμπουκοκράκτην)». («Ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως», έκδ. «ίδρυμα της Βουλής των ελλήνων», Αθήνα, 2008, τόμ. Α΄, σελ. 375).

Σιγά-σιγά εμφανίζονται οι «εκλαμπρότατοι», οι «αυθένται», οι «άρχοντες» και τα λογιώτατα επίθετα που κοσμούν τους ισχυρούς, η θεοποίηση των ιθυνόντων και η δουλοπρέπεια των πολιτών.

Ο Κίτσος Τζαβέλλας και ο Γεώργιος Λάμπρου έγραφαν στον Μαυροκορδάτο: «Πανεκλαμπρότατέ μου αυθέντα και εκλαμπρότατέ σας ταπεινοί και ευπαθείς δούλοι σουλτώται».

Ο Σπηλιάδης γράφει για τον Μαυροκορδάτο: «Οι φιλέλληνες τον ωνόμασαν συνταγματάρχην και εξεστράτευσε με ιδιαίτερη σφραγίδα σαν βασιλιάς».

Η Συνέλευση της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος απευθύνεται στον «εκλαμπρότατο» Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο (22 Δεκεμβρίου 1824). Ο Ανδρέας Ζαΐμης γράφει επιστολή «προς τον Εκλαμπρότατον κύριον Αλέξανδρον Μαυροκορδάτον, προς τους πανευγενέστατους προκρίτους της Δυτικής Ελλάδος και προς τους Εξοχωτάτους Στρατηγούς» (21 Δεκεμβρίου 1824).

Η κλιμάκωση στην Ιεραρχία έγινε: Εκλαμπρότατος, πανευγενέστατος και εξοχώτατος. Ο πρόεδρος του Εκτελεστικού Γ. Κουντουριώτης είναι «υψηλότατος», «εκλαμπρότατος αυθέντης», «πανευγενέστατος κύριος», «ενδοξότατος πρίγκιψ». Στο συστατικό γράμμα του Δ. Υψηλάντη προς τους ρουμελιώτες, ο Μαυροκορδάτος χαρακτηρίζεται «Μέγας ποστέλνικος». Ο Υψηλάντης, η Αυλή του δηλαδή, προσφωνεί τους ηγέτες των μανιατών: «Ενδοξότατε περίβλεπτε πρίγκιψ κ. Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και γεραρέ πρώην Αντωνόμπεη Γρηγοράκη και ευγενέστατε καπετάν Τρουπάκη».


Επιστολές προς τους Κουντουριώτηδες

Οι Κουντουριώτηδες, ισχυροί από τον πρώτο κιόλας χρόνο, παντοδύναμοι οικονομικά και πολιτικά κατά την περίοδο της προεδρίας του Γεωργίου Κουντουριώτη, αποτελούν το επίκεντρο υψιπετών προσφωνήσεων, υμνολογιών και δουλοφροσύνης των επίσημων και ανεπίσημων επιστολογράφων. Τα επίθετα τοποθετούνται το ένα πλάι στο άλλο πανηγυρικά και κραυγαλέα:

«Ευγενέστατε αυθέντα», γράφει ο Παριανός Βαφιόπουλος και υπογράφει: «Eυπειθέστατος δούλος σας». (25 Αυγούστου 1822, αρχεία Λαζάρου και Γεωργίου Κουντουριώτη, τόμ. ΣΤ΄, σελ. 29).

«Ευγενέστατοι άρχοντες κύριοι αυτάδελφοι Κουντουριώται Σας προσκυνώ ταπεινώς και μένω της ευγενείας σας δούλος ταπεινός». Γράμμα του Ι. Κλάδου από το Τσιρίγο (2 Ιανουαρίου 1823, ένθ. αν., σελ. 32).

Ο Μιχ. Οικονόμου, αργότερα γραμματικός του Κολοκοτρώνη και συγγραφέας απομνημονευμάτων, καταλήγει σε επιστολή του προς τους Κουντουριώτηδες: «Εν τοσούτω σας αναπροσκυνώ και μένω ως υποσημειούμαι της υμετέρας ευγενίας ταπεινότατος και ευγνωμονέστατος δούλος» (16 Μαΐου 1823, ένθ. αν., σελ. 67).

IMAGE DESCRIPTIONΤο γράμμα του σαντορινιού Μαρίνου Παρθενίου Γαβαλά (19 Μαΐου 1822) νομίζει κανείς ότι απευθύνεται προς τον καπουδάν πασά από τον έσχατο ραγιά:

«Τη πανευγενεστάτω μοι αυθέντη κυρίω Γεωργίω Κουντουριώτη δουλικώς εις Ύδραν.

»Την πανευγενίαν της δουλικώς εν ταπεινότητι προσκυνώ. Δεν παραλείπω δια του ταπεινού και δουλικού γράμματός μου να την ταπεινοπροσκυνήσω και να την παρακαλέσω, όπου να με έχη πάντοτε εις την εύνοιάν της την πατρικήν, το οποίον εναβρυνόμενος, τοις πάσι λέγω ότι ηξιώθην να γνωρισθώ με τοιούτους ευγενεστάτους άρχοντας, όπου τω όντι και πράγμα και όνομα είδον να σώζεται εις τα υποκείμενά των και μεγαλοπρέπεια δηλαδή και ευδιάθετος χριστιανικωτάτη διάθεσις. Διό και ελπίζω όπου με την πολυχρόνιαν ζωήν της, μετά Θεόν, να έχω κάθε επίσκεψιν και προστασίαν, καθ' α και δούλος της είμαι όλος εις τα νεύματά της μετά πάσης χαράς και ευθυμίας.

»Και ταύτα μεν δουλικώς, τα δε έτη της είησιν παρά Θεού ό,τι πλείστα και ευτυχέστατα. Της πανευγενίας της ταπεινότατος δούλος και εις τας προσταγάς ετοιμότατος» (ένθ. αν., σελ. 68).

Σε δέκα αράδες αναφέρονται έξι φορές οι λέξεις δούλος και δουλικώς, τέσσερις οι λέξεις ταπεινώς και δύο τα προσκυνήματα.

Αλλά και οι δεσπότες προσκυνούν σε ορισμένες περιπτώσεις με εκδηλώσεις ταπεινής αυλοκολακείας τους άρχοντες. Ο Παροναξίας Ιερόθεος γράφει σελίδες ολόκληρες με ανόητα εγκώμια και αηδέστατες κολακείες:

«Προς τον πανευγενέστατον και φιλογενέστατον κύριον Λάζαρον Κουντουριώτην.

»Η λαμπρά και βροντόφωνος φήμη του ενδόξου ονόματός σου, σχίζουσα με τας ευκινήτους και ταχυπέτους πτέρυγάς της τα απέραντα διαστήματα του αιθέρος, περιήλθεν όλην την υπ΄ ουρανόν και με ήχον φωνής όμοιον μ΄ εκείνον της αιθερίου βροντής, εκήρυξε και κηρύττει λαμπρώς την αμίμητόν σου φιλογένειαν και της υψηλής σου αρετής τα αποτελέσματα. Δεν υπάρχει έθνος εις την υφήλιον, όπου να μη γνωρίζη καλώς το όνομα του Κουντουριώτη, δεν είναι βασιλεία όπου να μην ακούη με θαυμασμόν το λαμπρόν τούτο όνομα».

Και συνεχίζει σ΄ αυτό το ρυθμό τα κούφια λόγια ο δεσπότης. Για ποιο σκοπό; Για να κινήσει ο Κουντουριώτης «πάντα λίθον», εναντίον κάποιου εχθρού του, «του κάκιστου Κόκου, δια να μη δύναται ο αχρειέστατος να ταράττη την ησυχίαν μου» (ένθ. αν., σελ. 70-71).

Αυλοκολακείες του Τριπολιτσάς Δανιήλ (28 Σεπτεμβρίου 1828):

«Την περισπούδαστόν μοι εκλαμπρότητά της ταπεινώς ευχόμενος ασπάζομαι υπερήδιστα. Ζητώ συγνώμην ταύτης μου της παρρησίας, επιθυμώ δε να αξιώμαι ενίοτε γραμμάτων της εμφαντικών της περισπουδάστου υγείας της...» (ένθ. αν., τόμ. Ζ΄, σελ. 276-277).

Ο Ταλαντίου Νεόφυτος (12 Μαρτίου 1824) απευθύνεται «τω εκλαμπροτάτω του Εκτελεστικού κυρίω Γ. Κουντουριώτη, τω εν Χριστώ μοι αγαπητώ και πεφιλημένω, ευχετικώς της Εκλαμπρότητός της όλως προς τον Θεόν ευχέτης, ένθερμος και πρόθυμος». Και προσθέτει: «Και ίνα μη εμποιήσω οχληρότητα προς την αυτής Εκλαμπρότητα, ως εις σμήνος τυρβών και περισπασμών ενασχολουμένης, μένω έως ώδε παρακαλών να με αξιοί πανεκλάμπρων της ενίοτε γραμμάτων δηλωτικών περί της υγείας της. Εκεί τούτο μοι χαρά, τούτο υγεία, τούτο παραμυθία» (ένθ. αν, τόμ. ΣΤ΄, σελ. 120).

Προσκυνάει τον Κουντουριώτη κι ο ηγούμενος της Μονής Αγίου Γεωργίου Σκύρου Νεόφυτος: «Τω εκλαμπροτάτω και Θεοσεβεστάτω προέδρω κυρίω μοι Γεωργίω Κουντουριώτη προσκυνητώς. Της θεοσεβούς αυτής εκλαμπρότητος δούλος ταπεινός και πρόθυμος εις τους ορισμούς της». Ρουσφέτι εκλιπαρεί ο ηγούμενος, όπως και οι περισσότεροι λαϊκοί και ρασοφόροι επιστολογράφοι (ένθ. αν, τόμ. Ζ΄, σελ. 129).

H συσπείρωση φαναριωτών και κοτζαμπάσηδων, ο αλληλοσπαραγμός των φατριών τους και τα αγγλικά δάνεια που ορέγονταν και οι καπεταναίοι, έφεραν την πολιτική διαφθορά, που απέμεινε από τότε διαχρονικό χαρακτηριστικό του κράτους της Ρωμιοσύνης.

Γράφει κι ο ηγούμενος της μονής Ζωοδόχου Πηγής του Πόρου: «Εν τούτοις μένω, παρακαλώ σε να με συγχωρήση το βάρος, όπου ο ποταπός εγώ τολμώ να σας γράψω άμα και ζητώ κανένα νεώτερον με την ποθουμένην μοι υγείαν σας. Ο ελάχιστος Νικηφόρος» (ένθ. αν, σελ. 276).

Οι άρχοντες αποδίδουν μεγάλη σημασία στο τυπικό των προσφωνήσεων. Ο Πανούτζος Νοταράς από τα Τρίκαλα προς τον Κουντουριώτη:

«Εκλαμπρότατε Πρόεδρε του Εκτελεστικού σεβαστού Σώματος Κύριε Γεώργιε Κουντουριώτη. Απεδέχθημεν υποδεχθέντες μεθ΄ όλης της ανηκούσης ευλαβείας το έκλαμπρον γράμμα της» (28 Ιανουαρίου 1822).

Ακόμη και «ενδοξότατον πρίγκιπα» προσφωνούν τον Κουντουριώτη οι υπήκοοί του:

«Τω ενδοξοτάτω πρίγκιπι κυρίω μοι Γεωργίω Κουντουργιώτη τω ευεργετικωτάτω μοι προσκυνητώς. Ενδοξότατε πρίγκιψ και βουληφόρε του Αιγαίου πελάγους κύριε Γεώργιε Κουντουργιώτη. Όλως πρόθυμος εις τας επιταγάς αυτής. Ο πρώην εκκλησιάρχης του μοναστηρίου της Θεοτόκου. Ευθ. Κουντούρης» (ένθ. αν, τόμ. ΣΤ΄, σελ. 140).

Γράφουν από την Κόρινθο στον Πρόεδρο «προσκυνητώς». Και υπογράφουν:

«Δουλικώς προσκυνούντες σας μένομεν εις τας διαταγάς σας προθυμότατοι και όλως εξηρτημένοι δούλοι. Νικ. Νάκης, Αναγ. Στίππας».

Γράφει στον Κουντουριώιη κι ο κουμπάρος του Κυριάκος Σκούρτης (υδραίος καπετάνιος που είχε διορισθεί από τον συγγενή του αρχιστράτηγος της εκστρατείας κατά του Ιμπραήμ): «Εκλαμπρότατε κουμπάρε» (18 Μαΐου 1824).

Ο Πιέρρος Μπεηζανδές Γρηγοράκης απευθύνεται από το Μαραθονήσι στον Κουντουριώτη προσαγορεύοντάς τον μ΄ ένα περίεργο κράμα από επισημότητα μαζί και οικείότητα: «Εξοχώτατε κύριε και χρυσέ μου κουμπάρε προσκυνώ». Χρυσός κουμπάρος, αλλά και εκλαμπρότατος και κύριος και εξοχώτατος.

Επιστολές από το Λιβόρνο με κομπολόγια κοσμητικών επιθέτων:

«Τω εκλαμπροτάτω Προέδρω του Σεβαστού Εκτελεστικού Σώματος, τω λίαν υπερτίμω κυρίω Γ. τω Κουντουριώτη» (ένθ. αν, τόμ. Γ΄, σελ. 157).

«Εν τοσούτω, επιθυμών να αξιωθώ μακροστίχου εκλάμπρου αποκρίσεώς σας, υποφαίνομαι με βαθύτατον σέβας, της εκλαμπρότητός σας ταπεινότατος και υποκλινέστατος δούλος. Δημ. Κυριτζίδης» (ένθ. αν, σελ. 158).

Ο υδραίος Ανδρέας Δαφανάρας προσαγορεύει τον συμπατριώτη του πρόεδρο «Υψηλότατο» (20 Ιανουαρίου 1825, ένθ. αν, σελ. 194).

Ο Σπύρος Δρακόπουλος από τ΄ Ανάπλι: «Εκλαμπρότατε αυθέντα ─ Ο δούλος της».

O Αναστ. Σουλιώτης από την Αρκαδία γράφει στον «εκλαμπρότατο» Κουντουριώτη: «Σας φανερώνω ότι άκρως επεπόθουν νάλθω μόνος μου να αξιωθώ της περιποθήτου μοι θέας σας και της σεβαστής συνομιλίας σας».

O κουνιάδος του Κουντουριώτη γράφει, θαμπωμένος από τα συγγενικά μεγαλεία: «Εκλαμπρότατε Κύριε Γιώργη, δουλικώς προσκυνώ. Ο κουνιάδος σας Δημήτριος Θεοδωράκης» (ένθ. αν, τόμ. ΣΤ΄, σελ. 270-271).

Ο Λάζαρος Νάκος σε υστερόγραφο: «Τους πανευγενεστάτους υιούς σας προσκυνώ. Οι δούλοι σας υιοί μου φιλούν το χέρι σας» (ένθ. αν, τόμ. Z΄, σελ. 85).

Ο Δημήτριος Σκούφος προσθέτει στο όνομά του φανταστικούς τίτλους και βαρύγδουπα αξιώματα: «Γενικός πρέσβυς, μινίστρος πληρεξούσιος, κόνσολος γενικός πασών των αυγούστων αυτοκρατόρων και βασιλέων της υδρογείου σφαίρας» (ένθ. αν, τόμ. ΣΤ΄, σελ. 17).


Επιστολές προς τον Μαυροκορδάτο

Τις ιδιες μεγαλόστομες προσαγορεύσεις απολάμβανε και ο Μαυροκορδάτος:

«Του Εκλαμπροτάτου αφεντός μου πρέντζιπε», «Άρχον ποστέλνικε κύριε Μ.», «Υψηλότατε Πρίγκιψ».

Του γράφουν οι Πραΐδης και Πολυζωίδης (21 Ιανουαρίου 1823): «Την υμετέραν εκλαμπρότητα ταπεινώς προσκυνούμεν». (Ιστορικό Αρχείο Μαυροκορδάτου, αρ. 70).

Ο Ιωάν. Καρατζάς προς τον Αλ. Μαυροκορδάτο: «Λίαν αγαπητέ τρισεπέραστέ μοι πρίγκιψ».


Δουλικές επιστολές προς όλους

Μικροί και μεγάλοι χρειάζονται προσκυνήματα: «Προς τον φιλογενέστατον επιστάτην της Αστυνομίας κύριον κύριον Νικόλαον Βίκον. Σας προσκυνώ ταπεινώς και μένω δούλος σας ταπεινός. Νικόλαος Σταματάκης, Κούλουρη».

Οι επιστολογράφοι για να τιμήσουν ή να κολακέψουν τον παραλήπτη χρησιμοποιούσαν στις προσφωνήσεις απανωτά επίθετα. Το στρατόπεδο των Μύλων προς τον αρχηγό του Στόλου (13 Σεπτεμβρίου 1822): «Γενναιότατε ναύαρχε κύριε καπετάν Ανδρέα Μιαούλη». Ναύαρχος, καπετάνιος, κύριος και γενναιότατος. Όλα εν παρατάξει.

Επιστολή των δημογερόντων της Άνδρου προς τον Καποδίστρια (19 Φεβρουαρίου 1828): «Εξοχώτατε Κόμη Κύριε Κύριε Ιω. Καποδίστρια, Σεβαστέ Κυβερνήτη της Ελλάδος».


Όπως τους οθωμανούς

Όλες αυτές οι πομπώδεις προσφωνήσεις και οι εκδηλώσεις δουλοπρέπειας αποτελούσαν συνήθειες της οθωμανικής περιόδου. Ήταν τα καθιερωμένα επί αιώνες προσκυνήματα προς τους εκπροσώπους της οθωμανικής εξουσίας. Τους πασάδες θα αντικαταστήσουν κατά τη διάρκεια του ΄21 οι στρατιωτικοί και πολιτικοί ηγέτες, οι κοτζαμπάσηδες και οι φαναριώτες. Ο απλός λαός προς αυτούς έκανε τώρα τεμενάδες. Οι ταπεινοί χωριάτες, όπως γονάτιζαν εμπρός στους οθωμανούς προύχοντες, έτσι γονάτιζαν τώρα εμπρός στους δυνατούς ρωμιούς, που τους αντικατέστησαν στην εξουσία.

Ο υδραίος Αλέξανδρος Κριεζής, αρχηγός του στόλου του Ευρίπου, γράφει στα Απομνημονεύματά του ότι, ταξιδεύοντας δια μέσου της Βοιωτίας για το Μοριά, έπεσε πάνω σε τμήματα ρωμιών, που φρουρούσαν το πέρασμα της Πέτρας, έξω από τη Λειβαδιά. Έγινε η αναγνώρτση και οι οπλαρχηγοί ζύγωσαν να χαιρετήσουν τον καπετάνιο. «Και ήλθον τρείς αρχηγοί και έπιασαν την χείρα μου και εστάθηκαν σιμά μου εις τα καπούλια του ατιού μου ως να ήμην πασάς, έως ότου ανέβημεν εις το μοναστηράκι». (Αλεξ. Κριεζή, «Γκιορνάλε δια την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος», έκδ. Πρωτοψάλτη, σελ. 53).

Στην Περαχώρα ζήτησε κατάλυμα, αλλά οι βασανισμένοι από τις επιτάξεις και τις αγγαρείες κάτοικοι έδειξαν απροθυμία. Μαθαίνοντας όμως πως ήταν από τους δυνατούς, έσπευσαν με πεσκέσια και προσκυνήματα για να εξιλεωθούν.

«Αγροικούσαμε φωναίς των ορνίθων και αρνιών που είχαν φέρει δια να με ευχαριστήσουν, και στοχασθήτε με τι πανουργήματα ήλθον, ως να ήμουν κανένας μπουταλάς να με ξεγελάσουν με τα πεσκέσια τους, να τους συγχωρήσω δια την αυθάδειαν όπου έκαμαν και καταφρόνησιν. Είπαν του υπηρέτου και τους ωμίλησε. Να και παρουσιάζονται με τεμενάδες, ως ήτον συνειθισμένοι εις τους αγάδες τους» (ένθ. αν, σελ. 60).

Κάθε λαμπροφορεμένος προκαλούσε δέος στο λαό. Κι όλοι έσκυβαν καταγής και προσκυνούσαν.

Το 1828, κατά την περιοδεία του Καποδίστρια στο Μοριά, τα πλήθη περίμεναν να δουν μεγαλόπρεπη συνοδεία και τον Κυβερνήτη χρυσοστόλιστο. Αλλά ο Καποδίστριας ήταν απλά ντυμένος και δεν ξεχώριζε από τα μέλη της συνοδείας. Και καθώς πήγαινε μπροστά έφιππος ένας λαμπροφορεμένος ταχυδρόμος της συνοδείας, οι κάτοικοι βλέποντάς τον και θαρρώντας πως είναι ο Κυβερνήτης, γονάτιζαν και τον προσκυνούσαν. Το κωμικοτραγικό περιστατικό αφηγείται ο Νικ. Δραγούμης:

«Συνοδούς δε κατά την παρούσαν περιήγησιν είχε τον Γεν. Γραμματέα, τον Κολοκοτρώνην, τον Νικήταν, τον χαράξαντα το σχέδiον της πόλεως Πατρών μηχανικόν Βούλγαρην, τους δύο ιδιαιτέρους αυτού γραμματείς και τους δύο νεωτέρους συντάκτας. Προηγείτο δε οδηγός ο κύριος των ταχυδρομικών ίππων, φορών ένδυμα ελληνικόν χρυσοπόρφυρον και αναβαίνων ίππον υψαύχενα. Και δια τούτο οι συρρέοντες εις προυπάντησιν του Κυβερνήτου, συνειθισμένοι εις τας πολυτελείς και πομπικάς παρατάξεις των πασάδων και τας χρυσοϋφάντους στολάς των τετυφωμένων καπιταναίων και κοτζαμπάσηδων, εκλαμβάνοντες τον κοκκινοφόρον και κυδρούμενον ταχυδρόμον αντ΄ εκείνον, προσεκύνουν αυτόν πίπτοντες εις το έδαφος».(«Ιστορικαί αναμνήσεις», έκδ. Λαζ. Βηλαρά, Αθήνα, 1874, τόμ. Α΄, σελ. 72).


Βαθιές ρίζες στο Βυζάντιο

Αυτό το φαινόμενο των επιδεικτικών εμφανίσεων, των πληθωρικών επιθέτων, της δουλοφροσύνης, των κούφιων εγκωμίων και των κολακειών είχε βαθύτερες ρίζες στους αιώνες του Βυζαντίου. Ήταν ο καθιερωμένος τύπος επικοινωνίας των υπηκόων της αυτοκρατορίας με τις Αρχές και το Παλάτι. Χαμερπείς αυλοκολακείες, δουλόφρονες υμνολογίες, λιβανωτός.

Ο λόγιος του 13ου αιώνα Νικηφόρος Βλεμμίδης προσφωνεί τον Θεόδωρο Β' Λάσκαρη:

«Σοφωτάτη ψυχή, βασιλικωτάτη κεφαλή, παγκόσμιον εγκαλλώπισμα, του λόγου τιμή, των του Χριστού καύχημα, των αρετών δόξα, Δέσποτά μου άγιε, βασιλευτάτη φιλτάτη μου κεφαλή». (Νικ. Τωμαδάκη, «Βυζαντινή Επιστολογραφία, Αθήνα, 1969-1970, τόμ. Γ΄., σελ. 101).

Ο ίδιος ο Βλεμμίδης προς τον Πατριάρχη: «Ω παναγιώτατε και υπερύψηλε δέσποτα».

Ο λόγιος του 12ου αιώνα Γεώργιος Τορνίκης προσφωνούσε με αυτές τις πομπώδεις κολακείες τους μεγιστάνες της εποχής του:
«Μεγαλοδοξότατε αυθέντα, Άγιε κυρ μου και παντός ονόματος τιμίου υπέρτερε, μεγαλεπιφανέστατέ μοι αυθέντα» (ένθ. αν., σελ. 101).

Και οι προσαγορεύσεις στις επιστολές του Μιχαήλ Χωνιάτη:

«Αγιώτατε, αγχίθεε, θειότατε, μεγαλυπέροχε, πανεντιμότατε, πανευγενέστατε, πανιερώτατε, πανυπέρτιμε, περιπόθητε, τελειότης, πανσέβαστε» (ένθ. αν., σελ. 102).

Προσαγορεύοντας ο Γρηγόριος Χωνιάτης τον αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Αλέξιο Β΄ Κομνηνό έγραφε: «Προς τον τρισμακάριστον και τρισαλκιμώτατον εκείνον κύριον Αλέξιον Βασιλέα τον Μέγαν Κομνηνόν. Ηλιοειδέστατε Βασιλεύ...».

Tο 1452 o Γεννάδιος Σχολάριος απευθύνεται στον Μεγάλο Δούκα με αυτά τα λόγια:

«Τω μεγαλοπρεπεστάτω, μεγαλοφυεστάτω, αξιεπαινοτάτω, μοναδικώ του γένους ερείσματι, τω μεγάλω δουκί, ευτυχώς τω κυρίω μου, ο ελάχιστος Γεννάδιος ψυχής σωτηρίαν συν ευζωία παντοία». (Άπαντα, Παρίσι, 1935, σελ. 492).

Φαναριώτες, λογιώτατοι και κοτζαμπάσηδες συνεχίζουν την παράδοση της βυζαντινής και της οθωμανικής περιόδων. Όλες οι στομφώδεις λέξεις των προσαγορεύσεων που επισημαίνουμε στα έγγραφα, στις αναφορές και γενικά στην επιστολογραφία του Εικοσιένα, υπάρχουν σε παλιά σουλτανικά φιρμάνια, στην τουρκοβενετική διπλωματική αλληλογραφία και σε επιστολές και διαβήματα των ρωμιών. Είναι το ίδιο τυπικό που χρησιμοποιόταν και στη γραπτή επικοινωνία μεταξύ εχθρικών χωρών ή υποτελών προς τους κυρίαρχους κατά τον μεσαίωνα.

Κατά την οθωμανική περίοδο κυκλοφορούσαν και οδηγοί επιστολογραφίας με υποδείγματα προσαγορεύσεων ηγεμόνων και μεγιστανων. Ένας τύπος αναφοράς προς τον τσάρο της Ρωσίας Αλέξιο Μιχαήλοβιτς (17ος αιώνας):

«Σεβαστέ, θεόστεπτε, γαληνότατε, χριστιανώτατε και ορθοδοξότατε, κράτιστε ελέω Θεού, μέγα αυθέντα βασιλεύ και μέγα κνέζη Αλέξιε Μιχαήλοβιτς πάσης Ρωσίας και αυτοκράτορα Βλαδίμηρε κ.λπ. θεοστήρικτε, ταπεινώς προσκυνούμεν το κράτος της θεοστέπτου αυτής βασιλείας, δεόμενοι Κυρίω τω Θεώ και τη υπεράγνω και αειπαρθένω αυτού μητρί ίνα σκέπη και διαφυλάττη το ύψος αυτής ανώτερον πάντων των εναντίων εχθρών, και να διαμένη η διαδοχή της βασιλείας αυτής επί τέκνα τέκνων Μέχρι του αιώνος». (Νίκου Βέη, «Τέσσαρες Κώδικες εκ της Βιβλιοθήκης Ε. Ανανιάδου», Byzantinisch-neugriechische Jahrbücher, τόμ. 1938, σ. 443 κ.ε.).


Αναφορές προς τη Διοίκηση

Οι πομπώδεις τίτλοι και οι δουλικές προσαγορεύσεις που κυριαρχούν και στις αναφορές των πολιτών προς τη Διοίκηση στα χρόνια του Εικοσιένα, αποτελούν μια αδιατάρακτη συνέχεια αυτής της παράδοσης. Οι εκλαμπρότητες και τα προσκυνήματα υπάρχουν πανομοιότυπα στις αναφορές προς τις σουλτανικές Αρχές σ΄ όλες τις κλίμακες της Ιεραρχίας.

Αναφορά των «προεστώτων και γερόντων της νήσου Άνδρου» (10 Δεκεμβρίου 1799): «Ενδοξότατε και μεγαλοπρεπέστατε Ασίζ εφέντη, Σουλτάν Τζαχαγιασί της Υψηλοτάτης κυρίας ημών Σαχ Σουλτάνας. Την ενδοξότητά σου δουλικώς προσκυνούμεν και φιλούμεν τα ίχνη του ενδόξου σου ποδός και παρακαλούμεν τον απειροδύναμον Θεόν να αυξάνη το δοβλέτι σου και να σε αναβιβάζη από δόξαν και από τιμήν εις τιμήν, αμήν».

Tο 1813 ο Βελή πασάς, γιος του Αλήπασα γράφει στον Πατριάρχη Κύριλλο σε φιλικό τόνο: «Την λογιότητά σας μετά πόθου φιλικού χαιρετώ». Η απάντηση, αντίθετα, του Πατριάρχη εiναι γραμμένη σε δουλικώτατο ύφος, σύμφωνα με τα καθιερωμένα: «Υψηλότατε, δικαιότατε και ευγενέστατε Τρίκαλα βαλεσί βεζίρ Βελή πασά Αλή πασά Ζαδέ Χαζρετλερί. Την υψηλότητά της ακριβώς προσκυνώ, ερωτώ το πανέκλαμπρον χατήρι της».


Επιστολές προς ιερωμένους

Οι λαρισινοί απευθύνονται το 1814 στον Πατριάρχη:

«Την υμετέραν σοφωτάτην και σεβασμιωτάτην ημίν παναγιότητα συν τη περί αυτήν Ιερά Συνόδω των πανιερωτάτων γερόντων δουλικώτατα προσκυνούμεν, τας παναγίας αυτής χείρας ευλαβέστατα κατασπαζόμενοι».


Επιστολές προς αξιωματούχους της οθωμανικής Αρχής

Επιστολή των κατοίκων της Πάτμου προς το Δραγουμάνο τον τούρκικου στόλου (22 Απριλίου 1819): «Την εκλαμπρότητά σας δουλικώς προσκυνούμεν». Και υπογράφουν:«Της εκλαμπρότητός σου δούλοι χαμερπείς. Οι κάτοικοι της νήσου Πάτμου και πιστοί υπήκοοι».

Μερικές ακόμη προσαγορεύσεις Δραγουμάνου του Στόλου: «Ενδοξότατε και περίβλεπτε διερμηνευτά του ακαταμαχήτου στόλου της κραταιάς βασιλείας την υμετέραν ενδοξότητα δουλικώς και αυχενοκλιτώς προσκυνούμεν». «Ενδοξότατε και πανευγενέστατε ημών αυθέντη άρχων δραγουμάνε, την ενδοξότητά σας δουλικώς προσκυνούμεν».


Ιδιωτικές επιστολές

Ο πληθωρισμός των προσφωνήσεων στην ιδιωτική γραπτή επικοινωνία εγκαινιάζεται από τους φαναριώτες της Πόλης και της Βλαχομπογδανίας και από τους κύκλους των Πατριαρχείων. Φόρτος του υπερθετικού και ψυχρή, επιτηδευμένη κολακεία.

Η αρχόντισσα Άννα Ρακοβίτσα από το Βουκουρέστι γράφει στη συνυφάδα της Βικτωρία Σκαρλάτου το 1708:

IMAGE DESCRIPTION«Άννα ελέω Θεού δόμνα πάσης Μολδοβλαχίας.

»Τιμιωτάτη, ευγενεστάτη και ημετέρη προσφιλεστάτη κομνάτα αρχόντισσα κυράτσα Βικτωρία, την ευγενίαν της ακριβώς χαιρετούμεν και ηδέως ασπαζόμεθα».

Ο λογιωτατισμός του Εικοσιένα κατόρθωσε να μολύνει ακόμη και την αγνότητα της ιδιωτικής αλληλογραφίας. Οι αναλφάβητοι αναγκάζονταν να καταφεύγουν στους γραμματισμένους για να συντάξουν τα γράμματα προς τους ξενιτεμένους τους. Κι εκείνοι καθιέρωσαν ένα τυπικό, τη γνωστή πανομοιότυπη προσφώνηση, μια άψυχη, πλαστή εισαγωγή, ευπρεπισμένη και συμβατική χωρίς τον αυθορμητισμό και την ατομικότητα που γεφυρώνουν τις ψυχές.

«Μετά τους δουλικούς μου προσκυνισμούς έρχομαι δια να ερωτήσω το αίσιον της ποθητής μοι υγείας σας και εις τον ίδιον καιρόν χάριτι Θεού και εγώ υγιαίνω».

Aυτή η εισαγωγική φράση των επιστολών της προεπαναστατικής εποχής θα εξελιχθεί στο καθιερωμένο τυπικό: «Πρώτον μεν ερωτώ δια την καλήν σας υγείαν και εάν ερωτάτε δι΄ ημάς καλώς υγιαίνομεν».

Ένας άλλος τύπος εισαγωγής από την επιστολογραφία του Εικοσιένα με άφθονες ελληνικούρες: «Με ευχαρίστησιν της ψυχής μου παρεδεξάμην το από σήμερον σεσημειωμένον έκλαμπρόν σας, παρ΄ ου πληροφορηθείς τον εις αυτού ευοδομόν σας υπερήσθην».

Άλλοι έγραφαν: «Αφ΄ ου διαπυνθάνομαι περί της ευκτατοτάτης μοι υγείας σας, σας δηλοποιώ ότι καγώ, χάριτι Θεία, υγιαίνω».

Και μια παραλλαγή σε λαϊκή γλώσσα: «Το Θεό παρακαλώ δια την υγείαν σας. Δια μέρους μας θέλοντας ο Θεός καλά είμεθα».

Το γράμμα χαρακτήριζε ο αποδέκτης, ανάλογα με την κοινωνική θέση του αποστολέα: «το εκλαμπρόν σας», «το περισπούδαστόν σας», «το έντιμόν σας», «το αδελφικόν σας», το «αγαπητόν σας».




Βιβλιογραφία:

Κ. Σιμόπουλου: «Η γλώσσα και το Εικοσιένα», έκδ. «Στάχυ», Αθήνα, 1998.

Γ. Λάζαρη: «Το άγνωστο 1821», έκδ. «Δρόμων», Αθήνα, 2016.




Διαβάστε ακόμη
στην «Ελεύθερη Έρευνα»:

Χριστιανικές εξουσιαστικές ομάδες κατά την οθωμανική περίοδο

Οι κοτζαμπάσηδες στον ελλαδικό χώρο μετά το ΄21

Οι κερδισμένοι του ΄21

Η κατάχρηση των αγγλικών δανείων από τους «ημέτερους» το ΄21

Από την Τριπολιστά στην... Τρόικα




Σημείωση:

Το παραπάνω άρθρο αποτελεί μέρος του Αφιερώματος της «Ελεύθερης Έρευνας»:
1821: Η αποστασία των ρωμιών





ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


11 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 44495

    3 Ιαν 2018

    Υπέροχο άρθρο!

  • Ανώνυμος 44490

    2 Ιαν 2018

    Κουραστικοι οι τουρκοελληνες...όλα για το πεος.....εθιμα κουλτουρα μουσικη φατσες ...τα παντα ....

  • Ανώνυμος 44406

    18 Δεκ 2017

    πιλαφααα!!!!!!! ματσεντονσκυ παπαρογλωσσε
    Ανώνυμος 42872
    23 Μαΐ 2017

    44396 ενω εσυ;;;;
    παχεος γαστηρ λιπτον διδει νοον.
    φαες χε... η ζωης σου περιοδεια. και γ10μω τις τρυπες.

  • Ανώνυμος 44396

    18 Δεκ 2017

    Ανώνυμος 44393 Σε έτσουξε Παπαδόπουλε; Ξυδάκι και άλλη φορά να μην μπαίνεις εδώ αν δεν σου αρέσει η αλήθεια, ζείσε με το παραμύθι σου ότι είσαι απόγονος ηρώων και αρχαίων ελλήνων, κρυμμένος πίσω απο μια οθόνη να λεονταρίζεις, όταν έρθει η ώρα θα ξυπνήσεις και θα είναι αργά. Παρεπιπτόντως ξέχασες τα Capslock, Μικρασιάτη ρωμιόφωνε!

  • Bielidopoulos

    17 Δεκ 2017

    Ποιοι ανθέλληνες υποστηρίζουν ότι η ρωμιοσύνη δεν έχει εξελιχτεί; Ε;
    https://www.youtube.com/watch?v=jCEt1phh41A

    Σόου Γλέζου όταν ήταν ευρωβουλευτής:
    https://www.youtube.com/watch?v=eswqUVrGCLQ
    https://www.youtube.com/watch?v=BVtmCnLgnb0
    https://www.youtube.com/watch?v=Z8RPG9WXKqA
    (Καλά, όσοι ρωμιοί νομίζουν ότι ο Σουλτς θα τους κάνει τα χατήρια είναι προφανώς γελασμένοι.)

  • Ανώνυμος 44393

    16 Δεκ 2017

    Πως τολμάς να ειρωνεύεσαι τους απόγονους του Μπιθέκουρα..

  • Ανώνυμος 44392

    16 Δεκ 2017

    Μην σας φαίνεται λοιπόν παράξενο που ο Τσίπρας και η κουστωδία του δεν φοράνε γραβάτες και δεν έχουν τα αστικά ήθη του καθωσπρεπισμού, γνήσιοι επαναστάτες είναι οι άνθρωποι. Όχι σαν τους βρωμιάρηδες Μπιθέκουρα, Σκούρτη και τους άλλους ληστροσυμμορίτες που ανέτρεψαν το νόμιμο καθεστώς!

  • Bielidopoulos

    15 Δεκ 2017

    Αφιέρωμα στη ρωμιοσύνη και στους φίλτατους και εκλαμπρότατους (sic) ρωμιούς:

    «Μόνο στην Ελλάδα συμβαίνουν αυτά και αυτό που πρέπει να μας προβληματίσει είναι ότι έχουμε εξοικειωθεί με αυτές τις ειδήσεις και τις θεωρούμε πια μέρος της καθημερινότητας μας» λέει ο πρύτανης του Ιδρύματος Αχιλλέας Ζαπράνης. «Επικαλούμαι απλά την κοινή λογική» αναφέρει. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι φοιτητές ζήτησαν τη βοήθεια αστυνομικών οι οποίοι την ώρα της επίθεσης περνούσαν έξω από το Πανεπιστήμιο, για να πάρουν την απάντηση από τους εκπροσώπους της ΕΛΑΣ ότι δεν μπορούν να παρέμβουν επικαλούμενοι το πανεπιστημιακό άσυλο…
    http://news.in.gr/greece/article/?aid=1500183028

    Ας μη κάνουμε πως το ξεχνάμε. Στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης δεν πέφτεις ποτέ από την οικονομία επειδή φθείρεσαι. Ακόμη και αν διαφθείρεσαι... (αυτό ίσως και να το καρπωθείς ως μαγκιά...). Πέφτεις μόνο όταν σταματήσεις να είσαι χρήσιμος σε συντεχνίες, σε προνομιούχες τάξεις και σε κρατικοδίαιτα κυκλώματα πάσης μορφής και κατηγορίας...
    http://www.capital.gr/o-giorgos-kraloglou-grafei/3261167/ton-xaba-mas-emeis

    Ο μοναδικός τρόπος να αρχίσουν οι μισθοί να αυξάνονται είναι η ζήτηση για εργασία να είναι υψηλότερη από την προσφορά. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να προσελκύονται επενδύσεις αντί να διώκονται από ψευδομπολσεβίκους που διαβιούν είτε από επιδοτούμενες ΜΚΟ είτε από τα υπολείμματα κάποιας πρόωρης σύνταξης είτε από κάποια αργομισθία στο δημόσιο. Οι Έλληνες πιστεύουν πως οι μισθοί αυξάνονται ανάλογα με τη συχνότητα και τη δυναμική των απεργιακών κινητοποιήσεων στο κέντρο της Αθήνας. Ουδέν ψευδέστερον, οι μόνοι μισθοί που αυξάνονται έτσι είναι των συνδικαλιστών και όσων καταφέρουν να πάρουν μια θέση στο Κοινοβούλιο ή κυρίως το Ευρωκοινοβούλιο.
    http://www.capital.gr/o-kostas-stoupas-grafei/3261106/exei-akomi-parakato-min-biazeste

  • Ανώνυμος 44380

    15 Δεκ 2017

    Αηδίασα!

  • Bielidopoulos

    14 Δεκ 2017

    https://www.youtube.com/watch?v=LJHvA4w6NZw
    Ο Γκυ Φερχοφσταντ τα χώνει άγρια στον Τσιπρα στην ομιλια του στο ευρωπαικο κοινοβουλιο στις 8/7/2015. Του υπενθυμίζει ότι χρησιμοποιεί ο ίδιος το πελατειακό κράτος που λέει ότι θα πολεμήσει και του ζητάει να κάνει επιτελους μεταρρυθμισεις. Χαρακτηριστικη η φράση του \"Αποδείξτε αν είστε ηγέτης η ψευτοπροφήτης!\" Συνοπτικά Ο Φερχοφσταντ είπε τα παρακάτω.
    1. \"Να τελειωσει το πελατειακό κράτος. Μην πέσετε στην παγίδα ,οπως εκανε το ΠΑΣΟΚ παλαιότερα\"
    2. \"Νομοθετήστε το ανοιγμα των επαγγελμάτων.\"
    3. \"Προτεινουμε τον τερματιμο των προνομιων των πλοιοκτητών\"
    4. \"Προτεινουμε τον τερματιμο των προνομιων των στρατιωτικών\"
    5. \"Προτεινουμε τον τερματιμο των προνομιων της εκκλησίας\"
    6. \"Προτεινουμε τον τερματιμο των προνομιων στα ελληνικα νησιά\"
    7. \"Προτεινουμε τον τερματιμο των προνομιων των ελληνικών κομμάτων (Κρατικές επιχορηγήσεις)\"
    8 \"Μείωση του χρέους της Ελλάδας\"
    9 \" Γινετε ο νέος πραγματικός Βενιζέλος , οχι αυτος του Πασόκ, που εκανε μεταρυθμίσεις προς το καλό της χώρας\"
    10\" Ειμαι ετοιμος ακομα και να έρθω στην χώρα σας να εργαστουμε μαζι προς αυτη την κατευθυνση\"

    Του έκανε τη μούρη του εκλαμπρότατου Τσίπρα κρέας ο βελγογερμαναράς. Μας έχουν πάρει χαμπάρι συνέλληνες (sic)! Βρε θα γίνουν ευρωπαίοι οι ρωμιοί έστω και τρίτης κατηγορίας. Οι ευρωπαίοι θα βάλουν των ρωμιών τα δύο πόδια στο ένα.. τσαρούχι..! Καλό;
    τσαρούχι < τουρκική çarık

  • Bielidopoulos

    14 Δεκ 2017

    Αχταρμάς προσφωνήσεων.
    αχταρμάς < τουρκική aktarma