ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΠΑΝΤΑ
ΤΟΥ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ
ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΦΟΡΟΥ

Η απαρχή του φαινόμενου
ροκ εν ρολ στην Ελλάδα

Η προβολή τής ταινίας «Η ζούγκλα τού μαυροπίνακα» αποτέλεσε την πρώτη ουσιαστική γνωριμία τής αθηναϊκής νεολαίας με το ροκ εν ρολ τροφοδοτώντας το ενδιαφέρον πολλών νέων γιά ό,τι προβαλλόταν ως η νεανική μουσική τής εποχής.

Όταν, στις 21 Οκτωβρίου 1956, η μπάντα τού αμερικάνικου αεροπλανοφόρου «The Coral Sea» παρουσίασε γιά πρώτη φορά ζωντανά τη νέα μουσική στο χώρο τής «Αίγλης» στο Ζάππειο, περίπου τρεις χιλιάδες νέοι, εάν αληθεύουν οι εκτιμήσεις τού Τύπου, συγκεντρώθηκαν και κυριολεκτικά απαίτησαν από τους μουσικούς να παίξουν ροκ εν ρολ.

Πράγματι, η περιγραφή τής συναυλίας οδηγεί στο συμπέρασμα, πως οι μουσικοί έπαιξαν ροκ εν ρολ εκτός προγράμματος, ακολουθώντας σχετική απαίτηση τού νεανικού κοινού:
  
  Κανονικώς επρόκειτο να παίξη προς χάριν των αθηναίων η ορχήστρα τζαζ τού 6ου αμερικανικού Στόλου διάφορες αμερικανικές επιτυχίες. Πράγματι, στις ένδεκα το πρωί [...] η ορχήστρα άρχισε να παίζη διάφορους σκοπούς, με τραγουδιστήν τον αμερικανόν ναύτην Βαν Τζέην, τον οποίον ο κόσμος εχειροκρότησε με ενθουσιασμόν.

Στις εντεκάμιση, ένα κουαρτέττο νέγρων ναυτών με ηλεκτρικές κιθάρες κατέλαβε το μικρόφωνο, κι άρχισε προς γενικόν ενθουσιασμόν να παίζη γρήγορους ρυθμούς μάμπο και σουίνγκ.

Έξαφνα, από τους ακροατάς ακούστηκαν φωνές δυνατές, που ζητούσαν να ακούσουν τον νέον σκοπόν τού «Ροκ εντ Ρολλ». Οι νέγροι σταμάτησαν να παίζουν και ρώτησαν τί σημαίνουν οι φωνές.


- Ροκ εντ Ρολλ!, τους απήντησαν οι ακροαταί.

Μονομιάς, άνεμος τρελλού κεφιού φύσησε στον κόσμο. Τα μεγάφωνα μετέδιδαν τον γρήγορο, τον λαχανιασμένο, τον ανυπόμονο όσο και τρομερά υποβλητικό ρυθμό τού νέου χορού.

Ο κόσμος με κραυγές και χτυπώντας χέρια και πόδια κρατούσε το ρυθμό.
..

(«Ο 6ος αμερικανικός Στόλος εν δράσει στην καρδιά τής Αθήνας», Έθνος, 22.10.1956).

Δημόσια διαπόμπευση τεντιμπόη


Νεαροί αθηναίοι χορεύουν στη Γλυφάδα
(δεκαετία '60)

  


Μέλη ερασιτεχνικού συγκροτήματος
στην Ελλάδα
κάνουν πρόβα
με αυτοσχέδια μέσα
(δεκαετία '60)

Η παρουσίαση τού ροκ εν ρολ από τη μπάντα τού «Coral Sea» αποτέλεσε έναν σταθμό, όχι μόνο επειδή προσφέρει στον ιστορικό ένα ασφαλές χρονολογικό όριο σε ό,τι αφορά την «απαρχή» τού φαινομένου στην Ελλάδα, αλλά επειδή κυριολεκτικά πυροδότησε τις συζητήσεις γύρω από τη νέα μουσική και τις κοινωνικές της προεκτάσεις.

Από το τέλος τού Οκτωβρίου και μετά, τουλάχιστον γιά το προσεχές εξάμηνο, το ροκ εν ρολ θα μονοπωλήσει το ενδιαφέρον τού κοινού, αποτελώντας προσφιλές αντικείμενο σχολιασμού, κριτικής -συνήθως αρνητικής-, αλλά και εργαλείο των διαφημιστών, θέμα έμπνευσης γιά θεατρικές επιθεωρήσεις και ατραξιόν σε καλλιτεχνικές ή άλλες εκδηλώσεις.

Δίχως ίχνος υπερβολής, στα τέλη τού 1956 το ροκ εν ρολ είχε μεταβληθεί σε απόλυτη μόδα και βρισκόταν παντού: στο θέατρο Ακροπόλ χορευτικά νούμερα ροκ εν ρολ παρουσιάζονταν μετά το τέλος τής παράστασης Σιγά και με το μαλακό από επαγγελματίες χορευτές, όπως ο Μάνος Παπαγιάννης, με τέτοια αποδοχή από το κοινό, ώστε οι υπεύθυνοι των παραστάσεων «υποχρεώνονταν» να τροποποιήσουν τον τίτλο τής επιθεώρησης σε Σιγά-σιγά και με το μαλακό και ροκ εν ρολ. («Το Ροκ Εντ Ρολ σημειώνει επιτυχία στο Ακροπόλ», Τα Νέα, 19.11.1956).


Νέοι και νέες χορεύουν μοντέρνους χορούς
σε πάρτι στην Καβάλα (τέλη δεκαετίας '50)

Κινηματογράφοι τής Αθήνας πρόσφεραν στους θεατές τους «ένα ξεφάντωμα από χορούς ροκ-εντ-ρολ» συνδυάζοντάς το ακόμη και με την προβολή ταινιών, που ουδεμία σχέση είχαν με ένα αυστηρά νεανικό κοινό, όπως ήταν, γιά παράδειγμα, η ταινία Τρία παιδιά Βολιώτικα (ταινία τού 1956 με πρωταγωνιστές τους Νίκο Σταυρίδη, Κώστα Χατζηχρήστο).
 
Σε αυτήν την πρώτη περίοδο, το ροκ εν ρολ στην Ελλάδα υπήρξε περισσότερο μία μόδα, που ακολουθούσε την παράδοση των προηγουμένων μουσικών, οι οποίες κατά καιρούς είχαν κυριαρχήσει στις αθηναϊκές νύχτες, παρά μία μουσική, που απευθυνόταν αποκλειστικά στους τηνέιτζερ. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει η παρουσία του σε ένα πλήθος κοσμικών ή εμπορικών εκδηλώσεων, όπως λ.χ. στον χορό της Εταιρείας Θεατρικών Συγγραφέων, στον αποκριάτικο χορό των προσκόπων ή στον διαγωνισμό τής εταιρείας ρολογιών Venus.

Η συναυλία τής μπάντας τού «Coral Sea» στο Ζάππειο και ο απόηχος, που προκάλεσε, έθεσαν σε λειτουργία τη διαδικασία διάδοσης τού ροκ εν ρολ, μία διαδικασία, η οποία φαίνεται, πως εξαρχής διακλαδώθηκε σε δύο κατευθύνσεις άμεσα εξαρτώμενες από τον τρόπο πρόσληψης τής νέας μουσικής: σύμφωνα με την πρώτη οπτική, το ροκ εν ρολ συνιστούσε μία μόδα, η οποία ερχόταν να αντικαταστήσει μουσικά είδη, όπως το μάμπο, το σουίνγκ ή το τζίτερμπανγκ (jitterbung). Στο πλαίσιο τής οπτικής αυτής, το ροκ εν ρολ υπήρξε μία μουσική, που συνιστούσε τη νέα «τρέλα» των νέων, ωστόσο δέν απευθυνόταν αποκλειστικά σε αυτούς.

Φαίνεται, πως σε αυτή την πρώτη φάση χρησιμοποιήθηκαν μηχανισμοί διάδοσης, που δέν ήσαν εξαιρετικά καινοτόμοι, αλλά μάλλον οικείοι, καθώς αξιοποιούσαν την εμπειρία, που παρείχαν οι προηγούμενες μουσικές επιτυχίες τού Μεσοπολέμου και τής πρώτης μεταπολεμικής περιόδου.
 
Το φαινόμενο αυτό δέν συναντάται μόνο στην Ελλάδα. Στην Ιταλία λόγου χάρη, σύμφωνα με όσα έχει καταδείξει ο Alessandro Portelli, τουλάχιστον μέχρι τις αρχές τής δεκαετίας τού '60, οπότε και εμφανίστηκαν τα πρώτα νεανικά γκρουπ (μπάντες, δηλαδή, που όχι απλώς έπαιζαν μουσική «γιά νέους», αλλά αποτελούνταν από νέους σε ηλικία μουσικούς), οι μοντέρνοι ρυθμοί παίζονταν από ορχήστρες, οι οποίες προέρχονταν από το τζαζ ρεπερτόριο.
 
Ακριβώς το ίδιο στοιχείο συναντάται και στην Ελλάδα: το πρώτο ελληνικό συγκρότημα, οι Άνταμς Μπόις, σχηματίστηκε το 1959 στην Αθήνα -διόλου περίεργα- ως ένα «φιλόδοξο τζαζ ντουέτο» και τα δύο επόμενα (οι Φόρμινξ και οι Τζούνιορς) μόλις το 1962, δηλαδή τρία χρόνια κατόπιν.

Γιά αρκετά χρόνια μετά την εμφάνισή του, και τουλάχιστον την πρώτη κρίσιμη περίοδο, το ροκ εν ρολ παιζόταν στην Αθήνα από μεγάλες ορχήστρες, που κινούνταν σε ένα καθιερωμένο πλαίσιο ψυχαγωγίας, που περιελάμβανε κοσμικά κέντρα και ένα κοινό οπωσδήποτε όχι αυστηρά νεανικό όσον αφορά τη σύνθεσή του.

«Ρόλλινγκ Στόουνς καλώς ήλθατε!».
Οι Στόουνς εμφανίζονται στο αθηναϊκό κοινό
στις 17 Απριλίου 1967 και οι εκστασιασμένοι
θαυμαστές τους παραληρούν
στις εξέδρες
τού γηπέδου τού Παναθηναϊκού αδιαφορώντας
γιά τα επικριτικά
βλέμματα των αστυνομικών.

 
Γνωστότερο σημείο συνάντησης γιά όσους επιθυμούσαν να ακούσουν τους νέους ρυθμούς, το περίφημο «Green Park», στο οποίο στα τέλη τού 1956 διεξάγονταν καθημερινά «χορευτικά τέια» και επιδείξεις τού νέου χορού κυρίως από επαγγελματίες χορευτές και υπό τους ήχους φημισμένων ορχηστρών τής εποχής, όπως λ.χ. η ορχήστρα Καρδάμη.

Έτσι, ως μόδα περαστική με ημερομηνία λήξης, το ροκ εν ρολ γινόταν από μουσική άποψη τις περισσότερες φορές αντιληπτό ως μία εξέλιξη τής τζαζ χωρίς ιδιαίτερες κοινωνικές προεκτάσεις, μιά μουσική μόδα, που σύντομα θα έδινε τη θέση της στους επόμενους ρυθμούς, που φιλοδοξούσαν να κυριεύσουν τις καρδιές και τη διασκέδαση των νέων.





 


Σημείωση
:

Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο τού Κώστα Κατσάπη: «Ήχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία τού ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967»), έκδ. Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών Ε.Ι.Ε., Αθήνα, 2007.



 
Το παραπάνω άρθρο εντάσσεται
στην Ενότητα τής
«Ελεύθερης Έρευνας»:
Ιστορίες πίσω από τις νότες
.

 
Διαβάστε ακόμα
στο πλαίσιο αυτής τής Ενότητας:

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


5 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 46487

    29 Νοε 2018

    Ανταρτορόκ: Η επέλαση του πολιτικού τραγουδιού στην Ελλάδα (1974-76)
    https://www.iefimerida.gr/news/461193/antartorok-i-epelasi-toy-politikoy-tragoydioy-stin-ellada-1974-76-eikones-vinteo

  • Ανώνυμος 29694

    18 Σεπ 2014

    *γιουχαίσματα

  • Ανώνυμος 29071

    22 Μαΐ 2014

    "διακλαδώθηκε σε δύο κατευθύνσεις άμεσα εξαρτώμενες από τον τρόπο πρόσληψης τής νέας μουσικής: σύμφωνα με την πρώτη οπτική, το ροκ εν ρολ συνιστούσε μία μόδα, η οποία ερχόταν να αντικαταστήσει μουσικά είδη, όπως το μάμπο, το σουίνγκ ή το τζίτερμπανγκ (jitterbung). Στο πλαίσιο τής οπτικής αυτής, το ροκ εν ρολ υπήρξε μία μουσική, που συνιστούσε τη νέα «τρέλα» των νέων"

    Δεν προσυπογράφω τίποτε. Να δούμε και το δεύτερο μέρος του αποσπάσματος που θα προφανώς αναφέρεται στη δεύτερη κατεύθυνση.

    I.Bielidopoulos

  • Ανώνυμος 29070

    22 Μαΐ 2014

    Ρε 'σείς, Τι σόι πανωπρούκι, είναι αυτός ο μπελιντόπουλος;;;;! Ε;

  • Ανώνυμος 29069

    21 Μαΐ 2014

    Από αυτά που διαβάζω μου δημιουργείται η εντύπωση ότι το ροκ εντ ρολ δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μια νέα μόδα προσαρμοσμένη στους νέους ρυθμούς που διαμορφώθηκαν μεταπολεμικά: γρήγορος, αγχωτικός και αστικο-καπιταλιστικός τρόπος ζωής.
    Μην ξεχνάμε ότι ο Β'ΠΠ ήταν η ευκαιρία να έρθουν τα πάνω κάτω στις δυτικές κοινωνίες. Κατάρρευση της αποικιοκρατίας, φιλελεύθερη οικονομία, επενδύσεις και κολοσσιαία βιομηχανική παραγωγή όπως και τεράστιες επεμβάσεις στο περιβάλλον, από την εποχή του χάλυβα και του πλίνθου περάσαμε στην εποχή του μπετόν αρμέ και του γυαλιού, αυτοκίνηση και μηχανές εσωτερικής καύσης παντού, τηλεόραση και διαφήμιση αντί ραδιόφωνο και φυσικά ταχεία αστικοποίηση.
    Το παρόν απόσπασμα μου δίνει την εντύπωση ότι το ροκ εντ ρολ ήταν ένα είδος εκτόνωσης και ξεφαντώματος των νέων. Εκτόνωση από τις ταχύτατες και πολλές φορές ανοίκειες και αφύσικες συνθήκες που διαμορφώθηκαν μεταπολεμικά. Ενδεχομένως κάποιοι να διαφωνούν και να υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για πραγματική επανάσταση και ότι η γενιά του 60 ήταν η πιο επαναστατική γενιά του αιώνα που πέρασε. Εάν όμως η γενιά του 60 ήταν η πιο επαναστατική γενιά της Ελλάδας για παράδειγμα, τότε γιατί επέτρεψε τη χούντα του '67 και το κυριώτερο γιατί η αντίσταση προς την επταετή χούντα ήταν τόσο χλιαρή και μερικές φορές αφελής και ανούσια.
    Υπενθυμίζω τα γιουχαίσματα στην ομιλία Παπαδόπουλου το 1969 που παρουσιάζονται ως αντίσταση, "σκότωσαν"λέει τον δικτάτορα. Συγγνώμη το να στείλουν οι γονείς τα παιδιά τους στο γήπεδο για να γιουχάρουν τον δικτάτορα δεν μου μοιάζει για αντίσταση, αλλά για κλάψα διότι οι χουντικοί βόλεψαν τους εαυτούς τους και τα δικά τους παιδιά και μόνο! Εμ πέστο έτσι. Ίσως έτσι εξηγείται ο μεταπολιτευτικός πυρετός βολέματος και η λαικοποίηση της ρεμούλας.

    Ο Ραφαηλίδης για τον μύθο του πολυτεχνείου:
    http://www.eglimatikotita.gr/2012/11/blog-post_4729.html
    Τα γιουχαρίσματα:
    http://www.youtube.com/watch?v=9P0oP2oZ95U

    I.Bielidopoulos