ΚΑΣΤΡΑΤΟΙ
ΕΨΕΛΝΑΝ
ΤΟ ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ

Συνηθισμένο φαινόμενο
ο ευνουχισμός επί Βυζαντίου


Το 1200, τέσσερα χρόνια πριν από τη λατινική εισβολή στο Βυζάντιο, επισκέπτεται την Κωνσταντινούπολη ο αρχιεπίσκοπος τού Νόβγκοροντ, Αντώνιος. Η πρωτεύουσα τής αυτοκρατορίας βρισκόταν στην ακμή της. Το οδοιπορικό τού αρχιεπίσκοπου αναφέρεται στα ιερά κειμήλια και στα λείψανα των αγίων, που είδε στις αναρίθμητες εκκλησίες τής Πόλης. («Περιγραφή των Αγίων Τόπων τής Κωνσταντινουπόλεως τού Αντωνίου αρχιεπισκόπου τού Νόβγκοροντ», έκδ. Itineraires Russes en Orient, traduits pour la Societe de lʼOrient Latin, par me de Khitrovo, Geneve, 1889).

Ο ρώσος αρχιεπίσκοπος καταγράφει μια απίστευτη συλλογή αντικειμένων, που αναφέρονται στην Παλαιά Διαθήκη και στα ευαγγέλια και άλλων κειμηλίων, που προορίζονταν για την τροφοδότηση τής χριστιανικής πίστης. Αυτά ακριβώς τα στοιχεία δίνουν μια παραστατική εικόνα τού θεοκρατικού Βυζαντίου και αποκαλύπτουν την εφευρετικότητα των καλογήρων, τη βαθειά ευλαβεια τού λαού και την απέραντη ευπιστία των προσκυνητών.

«Στο ναό τής Αγίας Σοφίας προσκύνησα την τράπεζα, όπου ο Χριστός εδείπνησε τη Μεγάλη Πέμπτη με τους μαθητές του, τις πλάκες τού Μωυσέως με τις Δέκα Εντολὲς και τα χρυσά αγγεία με τα δώρα τών Μάγων.

»Ασπάσθηκα, επίσης, το αίμα, που έτρεξε απο την κεφαλή τού Χριστού, όταν τον χτύπησε κάποιος εβραίος, τις αλυσίδες τού αποστόλου Πέτρου και τις αμπάρες τής φυλακής του, τα πριόνια, που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή τού Σταυρού, τη χάλκινη σάλπιγγα τού Ιησού τού Ναυή, που μόλις αντήχησε γκρεμίστηκαν τα τείχη τής Ιεριχούς, το μαργέλι τού πηγαδιού τής Σαμαρείτιδος και την εικόνα τού Χριστού, που ζωγράφισε ο απόστολος
Παύλος με χρώματα απο τριμμένα μαργαριτάρια και πολύτιμα πετράδια
».

Ο αρχιεπίσκοπος τού Νόβγκοροντ παρακολούθησε και τη θεία λειτουργία στο ναό τής Αγίας Σοφίας:

«Καθώς γινόταν η έξοδος των Τιμίων Δώρων, οι διάκονοι κρατοὺσαν τις πλάκες τού Μωυσέως και οι ευνούχοι έψελναν το Αλληλούια. Εκείνη τη στιγμή, όλο το εκκλησίασμα έκλαιγε. Τι ιερός φόβος, πόση ταπεινοφροσύνη και κατάνυξη κυριαρχούσε στους επισκόπους, τους ιερείς και τους διακόνους αυτής τής θείας λειτουργίας. Τι μεγαλοπρέπεια είχαν τα χρυσά και ασημένια δισκοπότηρα, που ήταν στολισμένα με πετράδια και μαργαριτάρια».


















Castrati ονομάζονταν στο Βυζάντιο οι άνδρες,
ερμηνευτές της εκκλησιαστικής μουσικής,
που είχαν υποστεί ευνουχισμό κατά την παιδική ηλικία,
ώστε η φωνή τους να διατηρήσει την ικανότητα
να αποδίδει υψηλές νότες.
Ο όρος προέρχεται από το λατινικό castratus,
που σημαίνει τον ευνουχισμένο.

Στην εικόνα ένας ευνούχος βυζαντινός καστράτος του 11ου αιώνα.



Η πληροφορία τού αρχιεπίσκοπου είναι σημαντική. Ο ευνουχισμός είχε μεγάλη  διάδοση στο Βυζάντιο. Από τον 9ο αιώνα, τα βασιλικά παλάτια, καθώς και τα μέγαρα των μεγιστάνων ήταν γεμάτα από ευνούχους. Οι αυτοκράτορες ανέθεταν σε ευνούχους εμπιστευτικές θέσεις, ακόμη και την ανώτατη διοίκηση των στρατευμάτων (ο περίφημος Ναρσής ήταν ευνούχος).

Ο ευνουχισμός αποτελούσε συνηθισμένο φαινόμενο σ' ολόκληρη την περίοδο τής βυζαντινής αυτοκρατορίας. Συχνά, μάλιστα, οι ευνούχοι αποτελούσαν την αιτία κοινωνικών και οικογενειακών σκανδάλων. «Αι βυζαντιναί, όσαι τον κακόν ηκολούθουν δρόμον, ίνα και την προς τας ηδονάς ροπήν των εκπληρώσωσι και τα σκάνδαλα αποφύγωσι, συνεφύροντο μετά οικιακών προσώπων, και δη μετά ευνούχων, τους οποίους διετήρουν οι πλούσιοι εις τας οικίας των, ίνα δήθεν την συζυγικήν πίστιν περιφρουρήσουν και συχνά  ενεπλέκοντο εις υπόπτους προς τοις δεσποίνας σχέσεις». (Φ. Κουκουλέ: «Βυζαντινών βίος και πολιτισμός», τομ. Β΄, ΙΙ, σ. 197).









Ο ευνουχισμένος γάτος του Αρκά.
Ένας σύγχρονος καστράτος.

 
 

Ευνούχους χρησιμοποιούσαν οι βυζαντινοί και στις χορωδίες των υμνωδών. Ήταν οι λεγόμενοι castrati, νεανίες, που ευνουχίζονταν, για να διατηρήσουν την οξυφωνία τους. Φαίνεται, ότι και στη Ρωσία είχε μεταδοθεί από τους βυζαντινοὺς η χρησιμοποίηση ευνούχων στις εκκλησιαστικὲς χορωδίες. Αναφέρεται σχετικὰ, ότι το 1136 είχε σταλεί στο Σμολένσκ ειδικός από την Κωνσταντινούπολη, για την οργάνωση ωδικής σχολής με ευνούχους.


Σημείωση:
Το παραπάνω κείμενο αποτελείται από αποσπάσματα
από το βιβλίο του Κ. Σιμόπουλου: Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα
Ο τίτλος, οι φωτογραφίες και οι υπότιτλοι
έγιναν με μέριμνα της «Ελεύθερης Έρευνας».



O Κυριάκος Σιμόπουλος (1921-2001) ήταν δημοσιογράφος και ιστοριοδίφης. Έχει εκδόσει τα βιβλία:
Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα,
Πως είδαν οι ξένοι την Ελλάδα του ΄21,
Η γλώσσα και το εικοσιένα,
Ιδεολογία και αξιοπιστία του Μακρυγιάννη,
Βασανιστήρια και εξουσία,
Ο μύθος των μεγάλων της ιστορίας,
Διανοούμενοι και καλλιτέχνες ευτελείς δούλοι της εξουσίας,
Μυθοπλαστία όλες οι θρησκείες της οικουμένης κ.ά..

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


1 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 29616

    6 Σεπ 2014

    ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:12
    εισιν γαρ ευνουχοι οιτινες εκ κοιλιας μητρος εγεννηθησαν ουτως
    και εισιν ευνουχοι οιτινες ευνουχισθησαν υπο των ανθρωπων
    και εισιν ευνουχοι οιτινες ευνουχισαν εαυτους δια την βασιλειαν των ουρανων ο δυναμενος χωρειν χωρειτω