ΑΕΡΓΟΣ,
ΟΚΝΗΡΟΣ,
ΜΕΘΥΣΟΣ,
ΔΙΕΦΘΑΡΜΕΝΟΣ

Βίος και πολιτεία
του Διονύσιου Σολωμού,
εθνικού ποιητή της Ρωμιοσύνης

 

Ο Διονύσιος Σολωμός δεν έλαβε μέρος στα πολεμικά γεγονότα τού ΄21 αν και τότε ήταν νέος 23 ετών, υγιέστατος. Ποτέ του δεν κράτησε όπλο ούτε καν πάτησε το πόδι του στην Ελλάδα, ακόμα και μετά την απελευθέρωση. Αν και διέθετε μεγάλη περιουσία, δεν διέθεσε τίποτε για τον αγώνα. Ποτέ δεν αποδείχθηκε, ότι ήταν μέλος τής Φιλικής Εταιρείας, όπως δήθεν αφήνουν να διαφανεί διάφοροι βιογράφοι του.

     Γράφτηκε στη Νομική Σχολή ιταλικού πανεπιστημίου, αλλά δεν αποφοίτησε, παρ΄ όλο, που διέθετε όλα τα απαιτούμενα υλικά μέσα. Ουδέποτε απόκτησε οικογένεια, ούτε είχε ποτέ του σχέσεις με γυναίκα. Διακρινόταν για τη βαρύθυμη νωθρότητά του. Ήταν ευερέθιστος, ιδιότροπος, μισάνθρωπος, ακοινώνητος, δυσπρόσιτος, δύσπιστος προς τούς γνωστούς του, αλλά και άβουλος· ένας οκνηρός και αργόσχολος πλούσιος, που μεθούσε, ένας αλκοολικός.

     Ο εβραϊκής καταγωγής πλούσιος πατέρας του, τού είχε αφήσει μεγάλη κληρονομιά, η οποία όμως, διεκδικήθηκε κι από διάφορους άλλους. Η μοναδική του έγνοια σε όλη του τη ζωή ήταν να μην χάσει στα δικαστήρια την περιουσία αυτή και τίποτε άλλο.

     Τα ποιήματα, που έγραφε, ούτε ο ίδιος τα είχε σε εκτίμηση. Χρημάτιζε τούς κριτικούς, να τού γράφουν καλές κριτικές, όπως έχει ο ίδιος παραδεχθεί. Λόγω τής οκνηρίας του τα παρατούσε χωρίς καν να τα τελειώσει. Μόνο δύο ποιήματά του είναι ολοκληρωμένα, τα οποία εκδόθηκαν όσο ζούσε. Όλα τα υπόλοιπα, που είχαν μείνει ανολοκλήρωτα, τα μάζεψε ένας φίλος του και τα εξέδωσε μετά το θάνατό του.

       Η χριστιανική κι εθνικιστική κριτική τής Ρωμιοσύνης έντυσε το Σολωμό με πυκνή ομίχλη από διάφορους μύθους. Σε μιά σειρά τριών άρθρων τής «Ελεύθερης Έρευνας» θα επιχειρήσουμε να διαλύσουμε τούς μύθους αυτούς και να αποκαλύψουμε το πραγματικό πρόσωπο τού Διονυσίου Σολωμού, το οποίο 150 χρόνια τώρα βρίσκεται στο απυρόβλητο.

     Ξεκινάμε από το άρθρο αυτό, στο οποίο περιγράφονται άγνωστες -ενοχλητικές για το ρωμιοσυνιστικό κατεστημένο- λεπτομέρειες τής ζωής του. Θα ακολουθήσουν δύο ακόμη άρθρα. Ένα σχετικό με την κριτική τού έργου του (άτεχνοι ημιτελείς στίχοι, αντιγραφές από άλλους ποιητές ή εκκλησιαστικά κείμενα) κι ένα τρίτο, ειδικά για ένα μακάβριο, εμπνευσμένο από την «Παλαιά Διαθήκη» ποίημά του, πρωτοφανούς αγριότητας, εθνικιστικού και θρησκευτικού μίσους, γεμάτο αίμα, φρίκη, θάνατο και αποτροπιασμό, στο οποίο δοξολογείται η σφαγή αμάχων κι εξυμνούνται οι σφαγιαστές, ενώ τα θύματα απαξιώνονται, τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν», οι δύο πρώτες στροφές τού οποίου αποτελούν τον εθνικό ύμνο τής Νεοελλάδας.

 

H εβραϊκή οικογένεια των Salamon

     Το όνομα Σολωμός απαντάται επίσης ως Σαλαμών ή Σαλομών. Από τα «Κρητικά Χρονικά» (Θ΄ σελ. 466) το επίθετο Salomone βρίσκεται σε κρητικά συμβόλαια τού 1271. (Αναφέρεται ως Ιουδαίος, γιος Sambat, ο οποίος ήταν έμπορος και τοκογλύφος και δάνειζε χρήματα προσαγοράζοντας εγχώρια προϊόντα, κρασί, δέρματα, τυριά κ.λπ.) Όλες οι παρηχήσεις αυτών των ονομάτων, Salamone, Salamon, Salomone αναφέρονται σε εβραίους κατοίκους των Χανίων, που κατάγονται από οικογένεια από το Σαλέρνο τής Μέσης Ιταλίας, που έφερε αρχικά το όνομα Κεντρονίκου Βορβολάνου, η οποία μετέβη στη Βενετία, κατόπιν στην Κρήτη κι από εκεί στη Ζάκυνθο.

    Το όνομα Salomone ήταν κύριο όνομα, βαπτιστικό θα λέγαμε άν επρόκειτο για χριστιανούς. Όπως προκύπτει από τα έγγραφα εκείνης τής εποχής, οι εβραίοι δεν είχαν οικογενειακά ονόματα, οπότε, οι εβραϊκές οικογένειες ίσως για να αποκτήσουν δικαιώματα και αξιώματα, τα οποία δεν είχαν ως εβραίοι, εκχριστιανίστηκαν. Τότε, πολλά κύρια ονόματα έγιναν οικογενειακά. Ο ορθόδοξος πλέον, Γεώργιος Σαλαμός για παράδειγμα, που έκτισε την εκκλησία τού Αγίου Γεωργίου στο Βόιλα τής Σητείας, σιγά - σιγά έγινε Σολομός, γιατί Σολομό έλεγε ο λαός τον παλαιοδιαθηκικό ιουδαίο βασιλιά:

     Να ΄χα τη χάρη τού Δαβή (Δαβίδ),

    τού Σολομού τη γνώση.

     Δεν συνηθιζόταν ούτε τότε ούτε και σήμερα βέβαια, τα ονόματα Σολομών, Σολομός σαν βαπτιστικά, ενώ άλλα εβραϊκά ονόματα, όπως Αδάμ, Αβραάμ, Ιωσήφ κ.λπ. συνηθίζονται ακόμα και σήμερα.

 

     Το Σολωμός είναι εξελληνισμός τού εβραϊκού Salamon. Όχι ως Σολωμός, αλλά ως Salamon  και μάλιστα όχι με ελληνικούς χαρακτήρες έχει υπογράψει ο ίδιος ο Διονύσιος τη διαθήκη του.

 

     Η εβραϊκή λοιπόν οικογένεια των Salamon, που επί αιώνες ήταν έμποροι και τοκογλύφοι, δίχως να έχουν το δικαίωμα να έχουν ακίνητη περιουσία, ασπάστηκαν το χριστιανισμό κι απόκτησαν ακίνητη ιδιοκτησία κι αξιώματα. Από την οικογένεια αυτή διακρίθηκαν εκτός των άλλων οι: Βιδάλες ο Γ΄, πατριάρχης Γράδου το 963, Πέτρος, Δόγης τής Βενετίας (1026), Μάρκος, πλοίαρχος (1317), Ιάκωβος, καθηγητής ιταλικού πανεπιστημίου (1600) κ.ά..

     Το πλήρες γενεαλογικό δένδρο τής -ήδη εκχριστιανισμένης- οικογένειας Salamon υπάρχει στο βιβλίο τού Λεωνίδα Χ. Ζώη: «Λεξικόν ιστορικόν και λαογραφικόν Ζακύνθου» (Εθνικό Τυπογραφείο, Αθήνα, 1963). Εκεί παρατηρούμε να εναλλάσσονται αρκετά χριστιανικά βαπτιστικά ονόματα, όπως Ιωάννης, Μάρκος, Νικόλαος, Άγγελος, Θωμάς κ.ά..

 

Ως Σαλαμών -κι οχι ως Σολωμός- υπογράφει κι ο αδελφός τού ποιητή, Δημήτριος, ο οποίος ακολούθησε πολιτική καριέρα. Η εικονιζόμενη φωτοτυπία προέρχεται από επιστολή του προς το Λόρδο Μέγα Αρμοστή, στον οποίο είχε αποστείλει δύο επιστολές με αυτή την υπογραφή (8 Αυγ. 1851 και 16 Ιαν. 1853)  και με την ιδιότητα τού Προέδρου τής Γερουσίας. (Ε.Π., 5ος  αριθμ. τής «Επισήμου τού Ιονίου κράτους εφημερίδος»).

 

Ο κόντες Νικόλαος

     Ο Νικόλαος Σολωμός (γεν. 1737), ο πατέρας τού Διονύσιου, πέρασε από την Κρήτη στη Ζάκυνθο. Σ΄αυτόν πρέπει να περιήλθε όλη η πατρική του περιουσία. Ως κόντες, ο Νικόλαος Σολωμός, απόκτησε πολλά ακόμη χρήματα και κτήματα κυρίως χάρη στο προνόμιο, που απόκτησε ως αρμόδιος για την είσπραξη των φόρων καπνού. Αυτή η ιδιότητά του πρόσθεσε στον τίτλο τού κόντε και το παρατσούκλι «ταμπακιέρης». Το 1765 παντρεύτηκε τη Μαρνέτα Κάκνη, με την οποία απόκτησε το Ροβέρτο  (1767),  την Ελένη (1770) και μερικά ακόμη παιδιά, που πέθαναν μικρά. Με αίτησή τους το 1785 ο Νικόλαος, ο αδελφός του Σπυρίδων και ο γιος του Ροβέρτος ζήτησαν αναγνώριση των τιμαριωτικών τους τίτλων και την εγγραφή τους στη Libro d΄ oro («Χρυσή Βίβλος» των ευγενών), τα οποία πέτυχαν. Επί πλέον τα δύο αδέλφια ενήργησαν να τούς δοθεί και ο τίτλος τού Κόμητος.

   

     Ο Νικόλαος Σολωμός ήταν άνθρωπος τού χρήματος και σύνδεσε τη ζωή του με τα συμφέροντα τής αριστοκρατίας τού νησιού. Έχασε τούς τίτλους του με την κατάλυση τής ενετικής Δημοκρατίας κατά την περίοδο των δημοκρατικών γάλλων, όπως όλοι οι ευγενείς τού νησιού, αλλά τούς απόκτησε πάλι το 1800 ύστερα από απόφαση τού ρώσου διοικητή.

 

 

     Ο N. Salamon  (Νικόλαος Σολωμός), πατέρας τού Διονύσιου (αριστερά) με την κρυμμένη παλάμη στο σακάκι, σημείο αναγνώρισης τής τεκτονικής ιδιότητας. [Στούς άλλους πίνακες εικονίζονται δειγματοληπτικά διάφοροι άλλοι γνωστοί τέκτονες με κρυμμένη παλάμη. (Μετά το Σολωμό προς τα δεξιά: Τζόρτζ Ουάσινγκτον, Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ και Μαρία-Ιωσήφ Λαφαγιέτ).]

 

Η κατάσταση στα Επτάνησα

     Τα Επτάνησα ακολουθούσαν πολιτικά και πνευματικά την ιστορική εξέλιξη τής Ευρώπης, μετά την ελληνική ανεξαρτησία όμως, έκλιναν προς την Ανατολή.

     Από το 1386, που η Επτάνησος «αφιερώθηκε» στη Γαληνοτάτη Δημοκρατία τής Βενετίας, επί 400 χρόνια και παραπάνω είχε τη συνείδηση των πολιτικών της αφεντάδων, σε εποχή, που το πατριωτικό συναίσθημα, όπως το ένοιωσε ο 19ος αιώνας κι όπως το νοιώθουμε σήμερα, δεν υπήρχε, αλλά κυριαρχούσε η «νομιμοφροσύνη» των αρχομένων προς τούς άρχοντες.

   

     Οι ενετοί είχαν εξασφαλίσει ερείσματα μέσω τής παραχώρησης εξουσιών στην τάξη των ευγενών, που αυτοί καθιέρωσαν και που τούς έδωσαν τη δυνατότητα να κυριαρχούν απρόσκοπτα για εκατοντάδες χρόνια. Το πολίτευμα που επικρατούσε ήταν απόλυτα αριστοκρατικό. Οι ντόπιοι ευγενείς (nubile) ήταν γραμμένοι στο Libro d΄ oro  και κυβερνούσαν κάτω από την υψηλή ηγεσία των ενετών. Με την πάροδο των ετών δημιουργήθηκε η τάξη των αστών (civilly) και στη βάση τής κοινωνικής πυραμίδας φυτοζωούσε χωρίς δικαιώματα το πόπολο (popolo). Oι ντόπιοι ευγενείς τις περισσότερες φορές ήταν πολύ σκληρότεροι από τούς ξένους κυρίαρχους.

 











H
  «Iστορία των Εβραίων»
γραμμένη από κάποιο Νικόλαο Σολωμό,
τής οικογένειας
Salamon τής Ζακύνθου.
 

     Η Γαληνοτάτη επέβαλε σ΄ όλες τις κατακτημένες περιοχές την έννομη τάξη με την εισαγωγή τής ενετικής νομοθεσίας. Το 1797, ένα χρόνο πριν τη γέννηση τού Διονυσίου, με τη συνθήκη τού Καμποφόρμιο, τα νησιά παραχωρήθηκαν στη Γαλλία, που την κυβερνούσε τότε εννιά μόνο χρόνια μετά την Επανάσταση, το Διευθυντήριο, με πρώτο Ύπατο τον Βοναπάρτη. Οι κάτοικοι των νησιών υποδέχονταν τούς γάλλους ως ελευθερωτές από την πολύχρονη δεσποτεία τής Ενετίας και των ντόπιων αρχόντων. Έκαιγαν το Libro d΄ οro και φύτευαν στην πλατεία τού κάθε νησιού το δένδρο τής ελευθερίας.

     Όταν το χρονικό διάστημα 1797-1799 τα Επτάνησα περιήλθαν στούς δημοκρατικούς γάλλους, καταργήθηκε η ενετική νομοθεσία κι άρχισε να έχει εφαρμογή το γαλλικό Σύνταγμα. Η νέα νομοθεσία όμως, ήταν εντελώς άγνωστη στούς δικαστικούς, οι οποίοι ούτε μερικά αντίτυπα των γαλλικών νόμων δεν είχαν εξασφαλίσει, για να τούς μελετήσουν. Έτσι επανέφεραν σε ισχύ τούς ενετικούς νόμους.

     Τη χρονιά που γεννήθηκε ο Διονύσιος, οι Ρώσοι και οι Τούρκοι ενωμένοι κυρίευσαν Κύθηρα, Ζάκυνθο και Κεφαλληνία και τον επόμενο χρόνο την Κέρκυρα. Τον Μάρτιο τού 1800 η Ρωσία και η Τουρκία με τη συνθήκη τής Κωνσταντινούπολης δημιούργησαν ένα ενιαίο κράτος των Ιονίων Νήσων υπό την επικυριαρχία και την προστασία τής Τουρκίας. Τότε συνετάγη το Σύνταγμα τού 1800 ή Βυζαντινό Σύνταγμα, το οποίο για εσωτερικούς λόγους δεν εφαρμόστηκε και η ενετική νομοθεσία παρέμεινε σε ισχύ και αποτελούσε το εφαρμοζόμενο δίκαιο.

     Το 1807, με την υπογραφή τής συνθήκης τού Τιλσίτ, τα Ιόνια παραχωρήθηκαν στη Γαλλία. Είναι η δεύτερη γαλλική κατοχή, η οποία όχι μόνο δεν προχώρησε σε νέα νομοθεσία, αλλά αποφάσισε επί αστικών και ποινικών αντικειμένων να ακολουθούνται οι παλαιότερα ισχύοντες νόμοι και συγκεκριμένα, μέχρι δημοσίευσης των νέων κωδίκων, επί αστικών και ποινικών διαφορών εφαρμοστέοι ήταν οι ισχύοντες γενικοί ενετικοί νόμοι. 

     Οι διεθνείς ανταγωνισμοί είχαν ισχυρό απόηχο στα Επτάνησα. Το 1809 μοίρα βρετανικού στόλου καταλαμβάνει τη Ζάκυνθο και την Κεφαλληνία, για να προσφέρει «προστασία» στούς κατοίκους των νησιών. Τον επόμενο χρόνο αποβιβάζεται στη Λευκάδα και τελικά το 1814, παραδίδεται και η Κέρκυρα στους άγγλους.

   

     Συνεπώς, όλο το χρονικό διάστημα από την κατάλυση τής ενετικής κυριαρχίας το 1797 μέχρι την 1η Μαΐου 1841, που καταργήθηκαν με το ΙΗ νόμο τού Ζ΄ Ιονίου Κοινοβουλίου οι ενετικοί νόμοι, ίσχυε στα Επτάνησα η ενετική νομοθεσία, η οποία δεν καταργήθηκε το 1797, όπως οι βιογράφοι τού ποιητή ισχυρίζονται. Διευκρινίζονται αυτές οι λεπτομέρειες, γιατί -όπως θα αναλύσουμε παρακάτω- οι βιογράφοι τού Σολωμού έχουν δημιουργήσει λανθασμένες εντυπώσεις, ως προς το νομικό καθεστώς και την επίδραση, που άσκησε στη ζωή του.

 

 

Διονύσιος Σολωμός: Νόθο παιδί

ενός 60χρονου πλούσιου εβραίου κόντε

και τής 12χρονης φτωχιάς, σλάβας παραδουλεύτρας του

    To 1796, όταν ο κόντες Νικόλαος ήταν ήδη 60 ετών, προσέλαβε ως οικιακή βοηθό ένα φτωχό κορίτσι, που ζούσε σε ένα χαμόσπιτο εκεί κοντά, τη δωδεκάχρονη τότε, Αγγελική Νίκλη. Σύντομα άρχισε να έχει ερωτικές σχέσεις μαζί της. Αποτέλεσμα αυτών των σχέσεων τού εξηντάρη αριστοκράτη με τη δωδεκάχρονη παραδουλεύτρα του ήταν η γέννηση δύο νόθων τέκνων, τού Διονύσιου, το 1798, όταν η Αγγελική ήταν μόλις δεκατεσσάρων ετών και τού Δημήτριου, το 1801.

     Κατά την ενετοκρατία ίσχυε ο βυζαντινός θεσμός τής παλλακίας. Οι ευγενείς και οι αστοί χωρίς να αντιμετωπίζουν κανένα κίνδυνο εξοστρακισμού από την εκκλησία και τον κοινωνικό περίγυρο συντηρούσαν παράλληλα με τη νόμιμη οικογένειά τους και μια άλλη παράνομη. Τα τέκνα, που αποκτούσαν από την παράνομη αυτή συμβίωση, μολονότι νόθα, δεν τα αποκαλούσαν στη νομική τους έκφραση έτσι, αλλά τα χαρακτήριζαν «φυσικά τέκνα». Σαφής ήταν όμως η διάκριση μεταξύ των νόμιμων κληρονόμων -των γνήσιων τέκνων- και των φυσικών τέκνων, των νόθων, δηλαδή των παιδιών, που αποκτούσαν με την παλλακίδα. Οι ενετικοί νόμοι απέκλειαν τού κλήρου τα φυσικά τέκνα. Κανένα νόθο τέκνο δεν μπορούσε να γραφτεί στο Libro d΄ oro, ούτε είχε τη δυνατότητα να κληρονομήσει τον πατρικό τίτλο ή την πατρική περιουσία. Την παράνομη σύζυγο στα Επτάνησα την αποκαλούσαν «μαντενούντα». Όταν λοιπόν γεννήθηκε ο Διονύσιος Σολωμός, τη ζωή του ρύθμιζε το οικογενειακό και κληρονομικό δίκαιο τής Ενετίας, που με τη γέννησή του τον ενέταξε στα φυσικά (νόθα) τέκνα.

     Για την καταγωγή τής μητέρας τού Διονύσιου, Αγγελικής Νίκλη, οι αναφορές των μελετητών είναι ολιγόλογες. Η Αγγελική ήταν μιά πολύ όμορφη κοπέλα σλαβικής καταγωγής, που γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1784. Οι σλάβοι πρόγονοί της ήταν από αυτούς, που είχαν εποικήσει την Πελοπόννησο από τον 7ο αιώνα. Είχαν εγκατασταθεί αρχικά -εκτοπίζοντας τούς παλαιότερους κατοίκους τής περιοχής- στην αρχαία Τεγέα, όπου ίδρυσαν την πόλη Νίκλι, απ΄ όπου και το επώνυμό τους. Μετά την καταστροφή τής πόλης, τον 13ο αιώνα, αρκετοί από αυτούς πέρασαν στη Μάνη. Τον 15ο αιώνα, αφού η Βενετία είχε καταλάβει τη Ζάκυνθο κι επειδή το νησί είχε ερημωθεί από τους πολέμους, τις επιδρομές των πειρατών και τις συχνές επιδημίες, η Βενετική Γερουσία κάλεσε οικογένειες από διάφορες περιοχές -μεταξύ των οποίων και από τη Μάνη- να εγκατασταθούν εκεί χορηγώντας τους κτήματα και διάφορες άλλες συνδρομές. Η οικογένεια τής Αγγελικής εγκαταστάθηκε στη Ζάκυνθο το 1554.

   

   Tα πρώτα παιδικά του χρόνια ο Διονύσιος τα πέρασε στη Ζάκυνθο έχοντας δασκάλους του τούς ιερείς Κασιμάτη, Αναστάσιο Καραβία, τον Αντώνιο Μαρτελάο, και τον ιταλό αββά Δον Σάντο Ρόσσι, ο οποίος τού δίδαξε την ιταλική γλώσσα. Οι δάσκαλοί του αυτοί ήταν, που εμφύσησαν στο μικρό Διονύσιο τη βαθύτατη θεοσέβεια, που χαρακτηρίζουν ολόκληρο το έργο του.

     Το 1802, όταν πέθανε η νόμιμη γυναίκα του, Μαρνέτα, ο εξηνταπεντάρης πλέον Νικόλαος, συνέταξη τη διαθήκη του, βάσει τής οποίας άφηνε το ένα τρίτο τής περιουσίας στο νόμιμο γιό του, Ροβέρτο. Στην Αγγελική άφηνε 400 τζεκίνια και όσα ρούχα και χρυσαφικά τής είχε αγοράσει να τα έχει ως προίκα άν ήθελε να παντρευτεί. Σε περίπτωση, που θα έμενε ανύπαντρη, οι επίτροποι (ως επιτρόπους όρισε άτομα τής εμπιστοσύνης του) είχαν χρέος «να την ζωοτρέφουν ομού με τα παιδία, όπου έχει γεναμένα μετά με...». Στη νόμιμη κόρη του, Ελένη, δεν άφησε τίποτε, διότι θεώρησε, ότι την είχε ήδη προικίσει καλά, όταν αυτή παντρεύτηκε. Αφού αφαιρούσαν οι επίτροποι το ένα τρίτο τού Ροβέρτου κι όσα άφηνε στην Αγγελική, το υπόλοιπο όρισε να το μοιραστούν τα δύο νόθα παιδιά του, ο Διονύσιος και ο Δημήτριος, μαζί με το σπίτι του στην πόλη. Παράγγειλε δε στούς επιτρόπους να εγκαταστήσουν τούς γιούς του στην περιουσία μετά τη συμπλήρωση τού 24ου  έτους τής ηλικίας τους.











Στη λαϊκή παράδοση τής Ρωμιοσύνης το όνομα Σολωμός είναι συνδεδεμένο με εβραϊκή καταγωγή.
Ο εβραίος Σολωμός (κι όχι Σολομών), όπως τον αποκαλεί ο Καραγκιόζης, είναι ο σπιτονοικοκύρης του, χαρακτήρας εμπόρου τής πόλης και συγκεκριμένα τής Θεσσαλονίκης, αρκετά πλούσιος, πολύ τσιγγούνης, πονηρός και δειλός, πιεστικός στην είσπραξη των ενοικίων. Δεν εισπράττει το Σάββατο κι ο Καραγκιόζης τού λέει, πως θα τον πληρώσει μόνο Σάββατο.

 

Πρώτες προστριβές για τη μεγάλη κληρονομιά

     Στις 27 Φεβρουαρίου 1807, την παραμονή τού θανάτου του, ο ήδη παράλυτος κόντες σε ηλικία 70 ετών συνήψε γάμο με την Αγγελική. Την επόμενη μέρα πέθανε! Ο Διονύσιος ήταν τότε μόλις εννέα ετών. Κατά την κηδεία τού Νικολάου Σολωμού, η 23χρονη τότε Αγγελική ήταν ήδη έγκυος. Ο Ροβέρτος, 40 ετών τότε, επιδίωξε να εγκλειστεί η Αγγελική σε γυναικείο μοναστήρι, για να πιστοποιηθεί από την ημερομηνία τοκετού τού κυοφορούμενου άν ήταν γνήσιο τέκνο τού γέρου κόντε ή τού νεαρού Εμμανουήλ Λεονταράκη, ο οποίος την παντρεύτηκε σε λιγότερο από έξη μήνες (15 Αυγούστου 1807, από ένα χωρικό ιερέα, χωρίς την άδεια τού πρωτοπαπά Ζακύνθου). Ο Λεονταράκης έμενε στο ισόγειο τού αρχοντικού τού Νικολάου Σολωμού, όπου διατηρούσε μικρό κατάστημα αργυραμοιβού και ήταν εκείνος, που είχε βεβαιώσει το γάμο τής Αγγελικής και τού ετοιμοθάνατου υπογράφοντας ως μάρτυρας.

   

     Η περίπτωση τής κληρονομιάς τού Νικόλαου Σολωμού είναι πολύ πολύπλοκη κι αποτέλεσε την αφορμή για επανειλημμένες πολύχρονες αντιδικίες μεταξύ διαφόρων, που την διεκδικούσαν, όπως θα εξετάσουμε παρακάτω. Η διεκδίκηση τής πατρικής περιουσίας από το Διονύσιο ήταν μονόδρομος. Ουσιαστικά ήταν το μόνο πράγμα, με το οποίο ασχολήθηκε σε όλη του τη ζωή, καθ΄ ότι ήταν οκνηρός (δεν εργάστηκε ποτέ) και συνεπώς ανίκανος να δημιουργήσει δική του περιουσία. Αν έχανε στα δικαστήρια την κληρονομιά τού πατέρα του, από βαθύτατα πλούσιος θα βρισκόταν πάμφτωχος στο δρόμο.

     Γιατί υπήρξε όμως αυτός ο κίνδυνος; Όλα συνέβαιναν το 1807. Μέχρι τότε ίσχυε η ενετική νομοθεσία βάσει τής οποίας δεν αναγνωρίζονταν και δεν είχαν κληρονομικά δικαιώματα τα νόθα παιδιά. Επομένως, η διαθήκη τού κόντε Νικόλαου ήταν ουσιαστικά άκυρη και -σύμφωνα με το νόμο- όλη την περιουσία την δικαιούταν ο μόνος νόμιμος γιός του, ο Ροβέρτος. Την 1η  Σεπτεμβρίου 1807 όμως, έχουμε κατάλυση τής Επτανήσου Πολιτείας και τη δεύτερη γαλλική κατοχή. Τόσο ο Ροβέρτος, όσο και οι επίτροποι των παιδιών εκτιμούσαν, ότι θα ρυθμιζόταν το θέμα βάσει τής νέας -φιλελεύθερης- γαλλικής νομοθεσίας, σύμφωνα με την οποία δεν υπήρχε διάκριση μεταξύ νόθων και γνήσιων τέκνων («τα νόθα τέκνα απολαύουσι των κληρονομικών δικαιωμάτων των γνησίων»). Η γαλλική νομοθεσία όμως, τελικά, ουδέποτε εφαρμόστηκε στα Επτάνησα. Σε διάφορες νομοθετικές πράξεις τής αγγλικής προστασίας αργότερα (η Ζάκυνθος περιήλθε στην αγγλική κατοχή από το 1809) αναφέρεται, ότι μέχρι να δημοσιευτούν οι νέοι κώδικες, γενική αστική νομοθεσία στα Επτάνησα ήταν η ενετική.

     Ο Ροβέρτος πάντως, λίγες μέρες μετά το θάνατο τού πατέρα του, προσέβαλε τη διαθήκη ισχυριζόμενος, ότι σε αυτόν, ως νόμιμο τέκνο, ανήκε όλη η πατρική περιουσία, αποκλειομένων έτσι των Διονυσίου και Δημητρίου. Οι επίτροποι υπέβαλαν ένσταση υποστηρίζοντας το νόμιμο τής διαθήκης. Παράλληλα, προκειμένου να προστατεύσουν το Διονύσιο και το Δημήτριο, διότι το παιδί που κυοφορούσε η Αγγελική (παρ΄ όλο, που προφανώς δεν ήταν τού παράλυτου ετοιμοθάνατου τότε γέροντα, αλλά τού νεαρού εραστή της), με το γάμο της με τον κόντε μιά μέρα πριν πεθάνει, νομικά θεωρούνταν νόμιμο παιδί τού Νικολάου Σολωμού και θα μπορούσε (πράγμα, που τελικά έκανε αργότερα) να διεκδικήσει την περιουσία  αποκλείοντας το Διονύσιο και το Δημήτριο.

     Οι επίτροποι έκρυψαν την Αγγελική, που γέννησε το Σεπτέμβριο τού ίδιου έτους, έξη-επτά μήνες μετά το θάνατο τού κόντε, τον Ιωάννη Λεονταράκη, φρόντισαν να δοθεί άδεια γάμου εκ των υστέρων και συμβιβάστηκαν με το Ροβέρτο, ο οποίος  δεν διεκδίκησε την υπόλοιπη περιουσία, αλλά αρκέστηκε στο ένα δεύτερο φοβούμενος, ότι άν εφαρμοζόταν η γαλλική νομοθεσία, θα δικαιούταν μόνο το ένα τρίτο αυτής. Ο τοκετός τού Ιωάννη Λεονταράκη δηλώθηκε, ότι δήθεν έγινε το Δεκέμβριο τού 1807, ώστε να αποκλειστεί η περίπτωση να είναι γιός τού γέρου κόντε.

     Στο νέο ζεύγος Λεονταράκη δόθηκε σπίτι στην πόλη από την κληρονομιά, για να κατοικήσουν, όπου έμειναν μαζί και οι μικροί Σολωμοί. Από το νέο γάμο τής μητέρας του ο Διονύσιος απέκτησε, εκτός από τον Ιωάννη, ετεροθαλή αδέλφια, το Σπύρο, την Ανέττα και τη Τζόγια.








Ο εικονιζόμενος Νικόλαος Μεσσαλάς (με επίσης κρυμμένη την παλάμη στο σακάκι), ήταν έμπιστος φίλος τού κόντε Σολωμού κι ένας εκ των επιτρόπων τής διαθήκης του. Παρά τις κατηγορίες, ότι νεμόταν ανενόχλητος την περιουσία των Σολωμών, ενήργησε πάντοτε για το συμφέρον των νεαρών Σολωμών.
 

Δεν καταφέρνει να σπουδάσει

     Οι τάξεις τότε στα Επτάνησα ήταν τόσο κλειστές, που δεν επέτρεπαν συγκατοίκηση λαϊκού με ευγενή. Ο Νικόλαος Μεσσαλάς, ένας από τούς επίτροπους, αντιλήφθηκε πρώτος τον κίνδυνο από την κοινωνική αποξένωση, που θα δημιουργούσε στα παιδιά, όταν θα μεγάλωναν, το νομικό και κοινωνικό καθεστώς κι αποφάσισε να τα απομακρύνει άμεσα από την πληβεία μητέρα τους. Για να λησμονήσει τα λίγα μανιάτικα τής παιδικής του ηλικίας έστειλε το Διονύσιο (δέκα ετών τότε) μαζί με τον ιταλό καθολικό ιερέα δάσκαλό του,  Ρόσσι, να σπουδάσει στην Ιταλία. [Η μητέρα του ήταν, όπως είδαμε παραπάνω, σλαβικής καταγωγής, ενώ στη Μάνη εκείνη την εποχή υπήρχαν πολλοί αλβανοί (μάνη = μουριά στα αλβανικά, βλ. Από τον Σπάτα και τον Τατόη, στο Χαλάνδρι και τη Λούτσα...). Τα μανιάτικα λοιπόν, που γράφουν οι βιογράφοι τού Σολωμού, ότι τού μιλούσε η μητέρα του, δεν γνωρίζουμε πόση σχέση είχαν με τα ελληνικά].

     Ο Ρόσσι τον έγραψε αρχικά στο Λύκειο τής Αγίας Αικατερίνης τής Βενετίας. Ο Διονύσιος όμως, δεν μπόρεσε να προσαρμοσθεί στο σχολείο κι έτσι ο αββάς τον πήρε μαζί του στην Κρεμόνα, όπου τελικά συνέχισε τις γυμνασιακές του σπουδές. Το 1815 γράφτηκε στο πανεπιστήμιο τής Παβίας, για να ακολουθήσει νομικές σπουδές, ώστε να μπορέσει να ξεπεράσει με τις σπουδές του το πλέγμα των νομικών διακρίσεων, που υπήρχε για τα νόθα στη Ζάκυνθο. Παρ΄ όλο που είχε όλα τα οικονομικά μέσα, δεν κατάφερε να ολοκληρώσει τις σπουδές του.

     Στην Ιταλία και σε ηλικία δεκαεπτά ετών ο Διονύσιος έγραψε τα πρώτα του ποιήματα στα ιταλικά, το οποία είχαν -τι άλλο θα μπορούσαν;- θρησκευτική θεματολογία. («Ωδή για πρώτη λειτουργία», «Καταστροφή τής Ιερουσαλήμ»).

     Ο Διονύσιος επέστρεψε στη Ζάκυνθο το 1818, σε ηλικία 20 ετών, όταν τη διοικούσε αυταρχικά και στρατιωτικά Άγγλος αρμοστής, ο οποίος εξ αρχής είχε προσεταιριστεί κατάληλα πρόσωπα τής προνομιούχας τάξης. Η αριστοκρατία ήταν τόσο κλειστή, τόσο άκαμπτη στην ιεράρχηση των οικογενειακών και στην περιφρούρηση των προνομίων της, ώστε και μεταξύ της ακόμα να κάνει διακρίσεις. Οι άρχοντες από τα «δεύτερα» σπίτια δεν ήταν νοητό να συγγενέψουν με τα «πρώτα» σπίτια.

   

     Μέσα σε αυτό το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα έγινε η επιστροφή τού Διονύσιου από την Ιταλία. Επέστρεφε σ΄ ένα κόσμο, που δεν τού αναγνώριζε τίτλους ευγενείας και κυρίως περιουσία κι ήταν στιγματισμένος ως νόθος. Η ζακυνθινή κοινωνία δεν ήταν καθόλου φειδωλή στο να χρησιμοποιεί παρατσούκλια και παρονόματα σχετικά «μούλος» ή «μπάσταρδος» για τα νοθογέννητα. Τα όσα έχουν γραφτεί σχετικά με τα φιλολογικά σαλόνια, πως δηλαδή όλα τα αρχοντικά τής Ζακύνθου δήθεν άνοιγαν στο Σολωμό κι επεδίωκαν τη συναναστροφή του, πρέπει, τουλάχιστον για το χρονικό διάστημα 1818 - 1821 να τα απορρίψουμε ως μυθεύματα. Όλος ο κύκλος τής Ζακύνθου γνώριζε, ότι ο Διονύσιος ήταν νόθος.

     Ο Διονύσιος συγκατοίκησε πάλι με τη μητέρα του και σύμφωνα με τη νομοθεσία είχε το δικό της όνομα, όχι τού πατέρα του, άσχετα που τον είχε αναγνωρίσει ως παιδί του. Το να επιχειρήσουν ο Διονύσιος και ο Δημήτριος να ανατρέψουν τις κοινωνικές αντιλήψεις, που είχαν διαμορφωθεί τόσα χρόνια και να γίνουν αποδεκτοί από την τοπική κοινωνία ήταν δύσκολο. Ένας τρόπος υπήρχε, η νομοθετική ρύθμιση τού θέματος. Αυτός όμως, ο δρόμος ήταν αποκλειστικό προνόμιο λίγων την περίοδο εκείνη και ανήκε στην εξουσία των Άγγλων. Κατά συνέπεια, για να μπορέσουν τα δύο αδέλφια να αναδειχθούν κοινωνικά, αλλά κυρίως για να νομιμοποιήσουν την πατρική κληρονομιά, η οποία εως τότε δεν ήταν σίγουρη -ως αντίθετη με την κείμενη νομοθεσία- ο μόνος δρόμος ήταν η παραδοχή και συνεργασία με την αγγλική πολιτική.

     Πρώτος το αποφασίζει ο Δημήτριος. Είναι τέσσερα χρόνια μικρότερος τού Διονύσιου, τελείωσε -σε αντίθεση με εκείνον τις σπουδές του στην Ιταλία- και το 1821 παντρεύεται στη Ζάκυνθο μιά κοπέλα, φυσικά όχι ευγενικής καταγωγής, αφού λόγω τού κοινωνικού στίγματος καμμία κόρη από την τάξη τους δεν θα τούς παντρευόταν. Είχε όμως, ένα σημαντικό προσόν, ήταν κόρη ενός από τα επτά μέλη τής Ζακύνθου, που ο Maitland είχε στρατολογήσει ως συντακτική επιτροπή τού Συντάγματος τού 1817.

     Την περίοδο 1823/24 αρχίζουν προστριβές μεταξύ των αδελφών, που κατοικούσαν στο πατρικό σπίτι, στο επάνω πάτωμα ο Διονύσιος και στο κάτω ο Δημήτριος, για περιουσιακά ζητήματα.

     Ο Διονύσιος αρχίζει τελικά να κάνει κι αυτός στροφή προς την αγγλική παράταξη. Στην «Ωδή εις τον θάνατον τού λόρδου Μπάιρον» (1825) δεν κάνει τίποτε άλλο, παρά να κτυπάει την πολιτική τής Ρωσίας και πλαγίως την πολιτική τής Γαλλίας. Στις στροφές 20-24 τού «Ύμνου εις την Ελευθερίαν» κτυπάει επίσης τη Ρωσία και την πολιτική της (για προσωπικούς βέβαια κι όχι εθνικούς λόγους).

     Το 1826 οι δυό αδελφοί συμφιλιώθηκαν, αλλά το χρονικό διάστημα 1827-1828 ήρθαν πάλι σε ρήξη. Οι προστριβές τους έφτασαν ως τις αρχές τού τόπου και τα δικαστήρια, τα οποία αποφάσισαν για τη διανομή τής περιουσίας σε δύο ίσα περίπου μερίδια.

 

Το άρθρο λόγω έκτασης έχει αναρτηθεί σε τρία μέρη.

Τέλος τού Α΄ μέρους τού άρθρου.

 

Διαβάστε το Β΄ μέρος κάνοντας κλικ εδώ.

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


15 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 41891

    28 Μαρ 2017

    Ανώνυμος 37966 Μπράβο σου που παραδέχεσαι την αλήθεια, έστω και ειρωνικά. Για το μίσος, ίσως έχεις δίκιο, αν και δεν γνωρίζεις τον αρθρογράφο οπότε δεν μπορείς να το λες αυτό, αντίθετα με εσένα που βγάζεις μισος έναντυ του, αλλά και μίσος να έχει μέσα του για μια κοινωνία, ίσως να είναι η κοινωνία σκάρτη που τον έχει κανει να την μισεί και όχι ο ίδιος, ψάξτο και θα δεις αλήθειες που δεν θες να δεχτείς για την "εκλεκτή κοινωνία" την οποία υπερασπίζεσαι.

  • Ανώνυμος 37966

    28 Μαρ 2016

    Ο Σολωμός ήταν Εβραίος, άχρηστος και οκνηρός. (προφανώς γνωρίζεστε προσωπικά... Ίσως, έπεσες και θύμα τοκογλυφίας του...)
    Αμ, ο Κάλβος; Που πήγε και πέθανε στην Σκωτία; Τρέλα...
    Ο Σεφέρης πάλι; Ως Έλληνας δημόσιος υπάλληλος, θα ήταν άχρηστος και οκνηρός. Άλλωστε δεν έγραψε κανένα βιβλίο για την Ελληνική διπλωματία. Τι στην ευχή έκανε, δούλευε; Μπα...
    Άσε τον Καζαντζάκη ...; Μόνο έγραφε. Αλήθεια που δούλευε; Ούτε σε οικοδομή ήταν ούτε πουθενά αλλού. Άχρηστος κι αυτός.
    Που να ακούσεις για τον Ελύτη. Στα 80 του με 20άρες ερωτοτροπούσε... Και δούλευε άραγε; Μπα; Μ' έναν νόμπελ που του 'δωσαν οι Εβραίοι ζούσε...
    Τι να πει κανείς για τον Βάρναλη και τον Ρίτσο. Αυτοί ήταν ΚΑΙ Κομμουνιστές! Στην πυρά! Τώρα!

    Το άρθρο για τον Σολωμό είναι μία αρθρογραφία μίσους για τους Εβραίους και τίποτα άλλο. Ο αρθρογράφος μισεί οτιδήποτε δεν μοιάζει στον ίδιο. Χρησιμοποιεί ενδεχομένως αληθής εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για να τεκμηριώσει τον ρατσισμό του. Αλήθεια πότε οι Έλληνες ποτιστήκαμε με ψεύδη για τον Σολωμό; Στα σχολεία, ή μετά; ΠΟΤΕ! Το μόνο ψέμα που μάθαμε είναι ότι ο εθνικός ύμνος είναι ύμνος στην ελευθερία. Ο Σολωμός όμως έγραψε το ποίημα για να μην επαναληφθούν σφαγές τύπου Τρίπολης του Κολοκοτρώνη. Γι' αυτό λέει "Λευτεριά για λίγο πάψε να χτυπάς με το σπαθί...". Ήθελε να ξαναφέρει τους Ευρωπαίους με το μέρος των Ελλήνων.
    Στα σχολεία αντίθετα ποτιστήκαμε με ψεύδη για πολλούς φερόμενους ήρωες, όπως τον Κανάρη και τον Μακρυγιάννη αλλά και πολιτικούς όπως τον Καποδίστρια και τον Βενιζέλο. Σήμερα η κοινωνία μεθά με τον σύγχρονο εθνάρχη και αρχι-απατεώνα Ελληναρά Καραμανλή και άλλους πολλούς...

    Αρθρογράφε, μπορείς να μισείς ό,τι θέλεις. Αυτή άλλωστε είναι και η καταδίκη που έχεις υποβάλλει ο ίδιος στον εαυτό σου.

  • Ανώνυμος 37870

    18 Μαρ 2016

    1) Στον ορεινό Βόϊλα, μέσα στο εκκλησάκι του Αγ. Γεωργίου υπάρχει τάφος με σταυρό, που αποδίδεται στην οικογένεια των Σολωμών. Το πιο κατάλληλο μέρος για να θάψουν έναν Εβραίο! Το ψάρι σολομό - salmone το έχετε ακούσει; Ή το οικόσημο τους με το ψάρι είναι παραπλανητικό;
    2) 6 οικογένειες Σολωμών έφυγαν από την Κρήτη το 1669-70 για Ζάκυνθο και υπέβαλαν αίτηση στην Βενετία για αναγνώριση τίτλων. Χάσατε 1-2 γενεές για τον πατέρα του ποιητή. 3) Η Βενετία απαγόρευε στους ευγενείς της να εργάζονται. Όλοι τους οκνηροί, λοιπόν. 4) Στα φυσικά τέκνα, κι αν αργότερα νομιμοποιούνταν με γάμο, δεν αναγνωρίζονταν ο τίτλος. Είχαν δικαίωμα σε μέρος της πατρικής περιουσίας. Ότι οι 3 επίτροποι υποστήριξαν τα 2 γνήσια φυσικά τέκνα του Νικολάου είναι σίγουρο. Πιστοί στις οδηγίες του ίδιου. Ή πιστεύει κανείς ότι ο Ιωάννης Λεονταράκης ήταν γνήσιο τέκνο του; Δυστυχώς, η μέθοδος του DNA δεν είχε ακόμα ανακαλυφθεί. 5) Στα γράμματα των 2 αδελφών, ο Διονύσιος ζητά να του στείλει ο Δημήτριος βερντέα, ως υποχρέωση του μάλλον (ως τμήμα των εσόδων από την πατρική περιουσία). Έγινε μέθυσος; Καμία πράξη που να τον εξέθετε δεν αναφέρεται. 6) Αν κάθε άνδρας που ζει μόνος του, και μάλιστα την αυστηρή εποχή του Σολωμού, χαρακτηριζόταν ως ομοφυλόφιλος, τότε τι να πει κανείς - ας κουνήσει απλά το κεφάλι. 7) Πρωτάκουστο, δωροδόκησε για την υπόθεση του; Δεν έχει ακουστεί ποτέ και πουθενά κάτι τέτοιο! Για να τελειώσω. Η προσπάθεια να υποτιμηθεί ο εθνικός μας ποιητής με προσωπικά "κουτσομπολιά" επιβεβαιώνει κάποιες ιστορίες που διάβαζα στο βιβλίο "Χορεύοντας με τις αρκούδες" του συγγραφέα που " Πήρε το Έθνος στα χέρια του", του μοναδικού βιβλίου που κυκλοφόρησε με λευκές σελίδες - λόγω δικαστικής απόφασης - μετά την μεταπολίτευση. Λόγω "δημοκρατίας"...

  • Ανώνυμος 37381

    14 Φεβ 2016

    Δηλαδή ο πατέρας του είχε κάποιους εβραίους προγόνους καναδυό αιώνες πίσω και η μητέρα του είχε κάποιους σλάβους προγόνους περίπου δώδεκα(!) αιώνες πίσω. Συγκλονιστικό!!!. Βέβαια μ αυτή τη ...λογική ο ΔΣ εκτός από σλαβοεβραίος (ή εβραιοσλάβος,ποιό είναι το σωστό;) ήτανε και Αιθίοπα; αφού όλοι οι homo καταγόμαστε από την Ανατολική Αφρική. Συνεχίζω, γιατί προτιμήθηκε ο φορτισμένος όρος μέθυσος έναντι του αλκοολικός; Φυσικά γνωρίζω την απάντηση. Τί θα πει διεφθαρμένος; Πού τους βρήκε ο συγγραφέας αυτούς τους όρους,σε κανένα εκκλησιαστικό εγχειρίδιο; Ή σε κανένα σταλινικό κείμενο που κατηγορεί τους παρακμιακούς αατούς; Όπως και νάχει είναι αστείο. Όπως και όλο το κείμενό άλλωστε. Με το δήθεν επιστημονικό και ερευνητικό στιλάκι που ο συγγραφέας του νομίζει ότι...πείθει, ενώ στην ουσία μας κάνει να γελάμε με τα χάλια του. Αποκαλυπτικό κείμενο (για την τραγική κατάσταση του συγγραφέα). Δυστυχώς για άλλη μιά φορά διαπιστώνουμε οτι η αριστερά βλάπτει σοβαρά την πνευματική υγεία και κατατρώει ανεπανόρθωτα τα φαιά κύτταρα του άτυχου θύματος της μετατρέποντάς το σε ένα κωμικό μετασταλινικό ζόμπι

  • Ανώνυμος 37324

    13 Φεβ 2016

    Του κώλου ερευνα

  • Ανώνυμος 37264

    10 Φεβ 2016

    Θα ήθελα απλώς να επισημάνω τον πραγματικά κωμικό χαρακτηρισμό της Σλαβικής καταγωγής της μητέρας του. Προφανώς βασίζοντας το μύθευμα στην καταγωγή από μέρος τη Πελοποννήσου με Σλαβικό προσωνύμιο του 7ου αιώνα είναι τουλάχιστον γελοία και άξια περιφρόνησης. Βέβαια στα πλαίσια μια δογματικής προσήλωσης σε προπαγανδιστικού τύπου ιστορικό αναθεωρητισμό όλα είναι αναμενόμενα.....O tempora o mores

  • Ανώνυμος 37242

    10 Φεβ 2016

    Κουτσομπολιά .....καμμία πραγματική ιστορική κριτική ανάλυση του έργου του. Το οποίο αναλύθηκε διεξοδικά απο τον Κ Παλαμά....Αλλα τι ήξερε και αυτός τωρα!

  • Ανώνυμος 36933

    28 Ιαν 2016

    Αποσβολομενος

  • Ανώνυμος 36932

    28 Ιαν 2016

    Αποσβολομενος

  • Ανώνυμος 29499

    16 Αυγ 2014

    Αφαιρέθηκε υβριστικό σχόλιο.

  • Ανώνυμος 29487

    15 Αυγ 2014

    Σχετικά με την εβραίικη προέλευση του ονόματος, να υποθέσουμε πως όσοι Ρώσοι, Αμερικανοί, Δανοί κ.ο.κ. λέγονται Αλέκοι είναι Έλληνες?

  • Ανώνυμος 29486

    15 Αυγ 2014

    Αφαιρέθηκε υβριστικό σχόλιο.

  • Ανώνυμος 29485

    15 Αυγ 2014

    Και οι 4 χαρακτηρισμοί είναι το αντίθετο του δούλου.

  • Ανώνυμος 29484

    15 Αυγ 2014

    Ήταν πολύ νεός τότε? Γράφε σωστά ρε.

  • Ανώνυμος 29483

    15 Αυγ 2014

    Kρίμας ωρέ Λάζαρο, δεν πήρε από 'σένα.