Ο ΑΣΙΑΤΗΣ
ΣΕΦΕΡΗΣ


IMAGE DESCRIPTIONΟ Γιώργος Σεφέρης, το τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα, καθιερώθηκε ως εξέχουσα φιγούρα της νεοελληνικής ποπ κουλτούρας, ως ένας αρρενωπός κατεξοχήν εκφραστής της ελληνικότητας και της εθνικής αντιδικτατορικής ενότητας. Στο βιβλίο αυτό υποστηρίζεται ότι η εικόνα αυτή βασίζεται σε μία μερική και επιλεκτική ανάγνωση του έργου του. Αν στρέψουμε το βλέμμα σε μέχρι τώρα παραμελημένες σελίδες ιδίως από τα κατάλοιπά του, προκύπτει διαφορετική εικόνα.

Ο Σεφέρης γεννήθηκε στην (Μικρά) Ασία. Αν ήταν Ασιάτης, όμως, αυτό δεν οφείλεται στο τυχαίο γεγονός της γεω/βιογραφίας, αλλά σε όσα του συνέβησαν εν ζωή. Και ιδίως στο ότι, σε ηλικία 14 ετών, βρέθηκε ξένος σε έναν νέο τόπο, την Ελλάδα, όπου έπρεπε να αγωνιστεί για να βρει μια θέση και να πείσει τους ντόπιους ότι «είναι σαν κι αυτούς», ότι δικαιούται να αντιμετωπίζεται ως ιθαγενής. Το ποιητικό και το πεζό έργο του ουσιαστικά είναι μία τέτοια προσπάθεια πειθούς: είναι η κατασκευή ενός οικογενειακού / εθνικού μυθιστορήματος, μίας επινοημένης ευρωπαϊκής (και δη βασιλικής) καταγωγής.

Ο Σεφέρης ασχολείται με την «ελληνικότητα». Αλλά αυτό το κάνει ως αντίδραση σε ένα εξωτερικό ερέθισμα, όχι από δική του πρωτογενή επιθυμία. Το ερέθισμα αυτό ήταν η αίσθηση αποκλεισμού του από τους βασιλόφρονες ή/και παλαιοελλαδίτες, η δε δική του προσπάθεια ήταν να παραγάγει μια νέα σύλληψη της ελληνικότητας που να τον χωράει και αυτόν. Πράγμα που πέτυχε. Ταυτόχρονα, όμως, σε αυτό το έργο, σε δεύτερο πλάνο, κατά τρόπο κωδικοποιημένο, και ενδεχομένως ασυνείδητο στον ίδιο τον ποιητή, υπάρχουν σαφείς αναφορές σε ένα στοιχείο μη ευρωπαϊκό, ασιατικό, ή/και αφρικανικό. Τις οποίες το κύριο ρεύμα της σεφερολογίας έχει συστηματικά αποσιωπήσει και αγνοήσει. Οι αναφορές αυτές προσφέρονται για μία ανάλυση με όρους πολιτικής φιλοσοφίας, μετα-αποικιακών σπουδών και σπουδών φύλου.

Η ανάλυση αυτή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο Σεφέρης δεν ήταν εθνικός, αλλά μάλλον αυτοκρατορικός ποιητής. Ο Σεφέρης δεν αντέχει το έθνος-κράτος· νοσταλγεί την αυτοκρατορία.



H κατασκευή του τουρκόφοβου / τουρκοφάγου Σεφέρη

Με απαλλάσσει από τα μειονεκτήματα που προέρχονται από τη θέση
του ανθρώπου τον οποίον άλλοι έχουν την τάση να τον αντιμετωπίζουν
σαν προφήτη στην ίδια του τη χώρα. Αυτή την καταραμένη κατάσταση.


Σεφέρης, Μέρες Θ΄, σ. 295, εγγραφή της 15/12/64.



Η κα Μαρία Γ. Γιαννίκου, η οποία, κατά δήλωσή της, τυγχάνει Διδάκτωρ Φιλολογίας και Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων, σε άρθρο της με τον βαρύγδουπο τίτλο H δικαιοσύνη της θάλασσας. Η θάλασσα τιμωρός σε ποιητές της αρχαίας και της νέας ελληνικής λογοτεχνίας (Αλκαίος, Αισχύλος, Σαπφώ, Σεφέρης, Κάλβος), με κάθε σοβαρότητα διαβεβαιώνει ότι ο Σεφέρης, όταν, στο ποίημά του «Ελένη» (γραμμένο το 1953) μιλάει για τους Πέρσες, υπονοεί … τους Τούρκους. Π.χ.:

• «Στον Σεφέρη η Σφραγίδα του ποιήματος "Νῆσος τις ἐστι" φέρνει στο νου βυθισμένα και διεμβολισμένα πλοία των Περσών και των Τούρκων». (Γράφοντας λάθος και τον τίτλο του ποιήματος).

• «Ξαφνικά μια βαριά φωνή χρησμοδοτεί πως οι Τούρκοι θάχουν την ίδια τύχη που είχαν οι Πέρσες στη Σαλαμίνα».

• «Και οι Τούρκοι θα θαλασσοπνιγούν, όπως οι Πέρσες κάποτε στην Σαλαμίνα, και δεν θα γυρίσουν στη χώρα τους».

• «Το ότι ο Σεφέρης διάβασε την προσευχή αυτή το 1941 σε μια νοτιοαφρικανική εφημερίδα συνδέει την εισβολή τον [sic] Τούρκων και με την εισβολή των Γερμανών» (!;).

Το άρθρο αυτό δεν φαίνεται (ευτυχώς) να έχει δημοσιευθεί σε κάποιο σοβαρό περιοδικό, το έχει όμως δημοσιεύσει στο διαδίκτυο η ίδια η ενδιαφερόμενη, η οποία έχει λάβει διδακτορικό από ελληνικό πανεπιστήμιο και είναι αρμόδια να συμβουλεύει όσους διδάσκουν νέα ελληνικά στη μέση εκπαίδευση. Η διασκεδαστική αυτή γκάφα, που θυμίζει τον μονόλογο του Νέου από την «Φαύστα» του Μποστ, δείχνει ότι το σχήμα υπάρχει εδραιωμένο και έτοιμο στα μυαλά των φιλολόγων και των συμβούλων αυτών: «οι Έλληνες και οι κατά καιρούς βάρβαροι εισβολείς που τους απειλούν αλλά πάντοτε ηττώνται», και κάθε φορά που διαβάζουμε ένα ποίημα, πρέπει οπωσδήποτε να το προσαρμόζουμε σε αυτό το σχήμα, χωρίς να έχει ιδιαίτερη σημασία ποιον ακριβώς θα βάλουμε στη θέση των βαρβάρων αφού αυτοί είναι όλοι ίδιοι και αμοιβαία αντικαταστατοί.

Ο Μιχάλης Πιερής, συμπυκνώνοντας σε μια επιγραμματική φράση μια γενικότερη αίσθηση των ελληνόφωνων φιλολόγων, υποστήριξε ότι:

Στον Σεφέρη υπήρχε, κατά τη γνώμη μου, ένα σύνδρομο τουρκικού φόβου.


Όμως, κανένα τέτοιο σύνδρομο δεν υπήρχε.

Αν κοιτάξουμε τα κείμενα, δεν βρίσκουμε πολλά πράγματα που να στηρίζουν αυτή τη γνώμη. Στα ποιήματά του, οι λέξεις «Τούρκος, τουρκικός» δεν απαντούν ούτε μία φορά. Στα πεζά του απαντούν ορισμένες φορές, αλλά οι αναφορές αυτές είναι ως επί το πλείστον σύντομες, δεν είναι όλες αρνητικές , αλλά και όσες είναι δεν έχουν ούτε το ένα εκατοστό από την αρνητικότητα, την ένταση, την έκταση των επικρίσεων που επιφυλάσσει ο ποιητής στην Ελλάδα και τους πολίτες της. Με αυτή την έννοια, θα ήταν εξίσου, αν όχι περισσότερο, θεμιτό να μιλήσουμε για ένα σύνδρομο ελληνικού φόβου.

Ενδεικτικά: ο Θ.Δ. Φραγκόπουλος επιστρατεύει το δίστιχο «Μια τουρκοπούλα στην αυλή, και σείστηκε η περιπλοκάδα / που κορφολόγαε με τα σιντεφένια δάχτυλά της», που υπάρχει στο ποίημα «Πραματευτής από τη Σιδώνα», και το αναγορεύει σε … «προφητική ενόραση του ποιητή για τα γεγονότα και τις καταστροφικές εξελίξεις που ακολούθησαν»! («‘Ες Κύπρον…’ Πάνω στα κυπριακά ποιήματα του Σεφέρη», Τομές, αρ. 3, Μάρτιος 1975 σ.12· παρατίθεται στο: Σάββα Παύλου, Σεφέρης και Κύπρος, σ. 204 σημ. 1). Ωστόσο, ο στίχος δεν αναφέρεται σε καμία καταστροφική εξέλιξη, ο δε Παύλου ορθώς επισημαίνει ότι η λέξη «τουρκοπούλα», με μικρό πρώτο γράμμα, εδώ μάλλον δεν δηλώνει καν μία κοπέλα τουρκικής καταγωγής, αλλά το πουλί καρδερίνα.

Mετά το ΄74, απ΄ τη στιγμή που έγινε ορατό ότι η προφητεία περί ξεσηκωμού των Κυπρίων που θα συνέτριβε τη Βρετανική Αυτοκρατορία δεν υλοποιήθηκε, οι εθνικόφρονες σεφεριστές άλλαξαν ελαφρώς τροπάρι. Δεν παραιτήθηκαν βέβαια από την επιδίωξη να αποδοθεί το δώρο της προφητείας στον ποιητή. Απλώς τώρα του δόθηκε νέο περιεχόμενο, δυσοίωνο αυτή τη φορά και όχι λυτρωτικό, συναφές με την γκάφα της κας Γιαννίκου αλλά απλώς μεταφερμένο στο μέλλον: ο ποιητής-μέντιουμ είχε, λέει, προβλέψει την τουρκική εισβολή στην Κύπρο.

Η επιμονή αυτή, παρεμπιπτόντως, αποτελεί η ίδια ένδειξη μίας «ασιατικής» ανάγνωσης του Σεφέρη, στον οποίο αποδίδει έναν ρόλο προφήτη του γένους. Η σχετική θεωρία προβάλλεται μέχρι και σήμερα, συχνά ως απάντηση σε αντι-σεφεριστές.

Υπάρχουν αρκετοί, ακόμα και σήμερα (μάλιστα στα τελευταία χρόνια αυτοί πύκνωσαν), που καταλογίζουν στον Σεφέρη ότι ήταν απολιτικός, κρυπτικός στα «πολιτικά» ποιήματά του και ιδιοτελώς προστατευμένος από την έκθεση στους κινδύνους του δημόσιου χώρου.
Οι περισσότεροι παραβλέπουν τη δήλωσή του, στις 28 Μαρτίου του 1969, εναντίον της δικτατορίας, κείμενο μνημειώδες, που χωρίς να είναι ποιητικό, εμπερικλείει και την πολιτική και την ποιητική σοφία και διορατικότητά του – το κείμενο αυτό προλέγει την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 .

Ευριπίδη Γαραντούδη - Μαρίας Ρώτα, «Ο θάνατος του Γιώργου Σεφέρη», Καθημερινή 4.02.2019.
Η ενότητα του άρθρου η οποία αρχίζει με αυτή την παράγραφο φέρει τον μεσότιτλο:
«Ήταν ένα σύμβολο του σύγχρονου ελληνισμού».


Όταν επισημαίνουν ότι οι κριτικές για «απολιτικότητα» και «κρυπτικότητα» του Σεφέρη είναι άστοχες και επιφανειακές, οι δύο συγγραφείς δεν έχουν άδικο· συμφωνώ και μάλιστα επαυξάνω, όπως θα γίνει σαφές σε άλλο σημείο. Πλην όμως, το αντίδοτο σε αυτούς τους ισχυρισμούς δεν μπορεί να είναι η προβολή κάποιας υποτιθέμενης προφητείας του. Η θεωρία αυτή αποτελεί ακόμη μία προσπάθεια κουκουλώματος της σεφερικής πολιτικής σκέψης, μια προσπάθεια μετάφρασής της σε ένα στοιχείο που της είναι ξένο. Και αυτή επίσης δεν βρίσκει κανένα έρεισμα στα κείμενα.

Το κείμενο της δήλωσης του ΄69 δεν περιέχει την παραμικρή αναφορά στην Κύπρο ή στην Τουρκία. Το μόνο, πραγματικά το μόνο, στοιχείο, στο οποίο στηρίζεται (;) αυτή η ερμηνεία, είναι η χρήση της λέξης τραγωδία. Αλλά η στήριξη αυτή είναι τραβηγμένη απ’ τα μαλλιά· αποτελεί κλασική εφαρμογή του λογικού λάθος post hoc, ergo propter hoc: μία φραστική ομοιότητα προβάλλεται προς τα πίσω αναδρομικά. Η εισβολή της Τουρκίας το ΄74 έχει επικρατήσει σήμερα να αποκαλείται με την περίφραση «τραγωδία της Κύπρου»· αλλά αυτό φυσικά μόνο μετά το ΄74, όχι προτού συμβεί. Η γλωσσική αυτή χρήση ήταν άγνωστη στον Σεφέρη.

Όσοι θέλουν να διαβάσουν τα γραπτά του σαν χρησμούς του πατρός Παϊσίου, αυτό προσπαθούν να το παρακάμψουν με σοφίσματα όπως:

Η έγνοια του, που δεν κατονομάζεται ρητά στη δήλωσή του εναντίον της δικτατορίας στις 28 Μαρτίου 1969, ήταν η Κύπρος.
Δεν ήθελε όμως να μετατοπισθεί σε άλλο επίπεδο το αντιχουντικό της μήνυμα και να εμπλακεί στην κυπροκαπηλεία .

Γιώργου Γεωργή, Σεφέρης - Αβέρωφ: Η ρήξη, Καστανιώτης 2018, σ. 13· η υπογράμμιση δική μου.


Τουλάχιστον εδώ ο συγγραφέας παραδέχεται ότι η θεωρία του δεν στηρίζεται στο κείμενο, και προσπαθεί να βρει μία δικαιολογία γι’ αυτό. Η δικαιολογία όμως δεν είναι πειστική. Εάν ο λόγος για τον οποίο ο Σεφέρης θεωρούσε τη χούντα επικίνδυνη αφορούσε την Κύπρο, τότε αυτό θα ήταν λόγος να την αναφέρει, όχι να την αποσιωπήσει. Έτσι, το αντιχουντικό μήνυμα θα γινόταν πιο πειστικό και λιγότερο συγκρουσιακό, εφόσον θα μιλούσε για έναν εθνικό και όχι κομματικό στόχο. Εάν υπήρχε κίνδυνος «κυπροκαπηλείας», υπήρχε εξίσου, αν όχι περισσότερο, κίνδυνος «ελληνοκαπηλείας». Η δήλωση του 1969 είναι από τα πιο απερίφραστα κείμενα του Σεφέρη. Εάν είχε και κάτι άλλο στο μυαλό του, τίποτε δεν τον εμπόδιζε να το πει και αυτό.

Και εντάξει, αν υποθέσουμε ότι, για οποιονδήποτε λόγο, στη δήλωση δεν ήθελε να πει ξεκάθαρα ότι φοβάται τουρκική εισβολή. Στις Μέρες, όπου εκφραζόταν ανεμπόδιστα, δεν θα ήταν λογικό να αναφέρει κάτι σχετικό; Κι ωστόσο, ακριβώς εκεί είναι που εμφανίζεται λάβρος κατά των Ελλήνων εθνικιστών.

Ο Γεωργής παραθέτει στο σύνολό της τη σχετική ημερολογιακή εγγραφή, με την οποία κλείνει ολόκληρη η σειρά των Μερών, στην αρχή του βιβλίου του (σ. 18-19). Φαίνεται όμως ότι ο ίδιος δεν τη διάβασε, και την προσπερνάει αμέριμνος.

IMAGE DESCRIPTIONΚαι αυτό διότι προσπαθεί να στήσει ένα οικοδόμημα αλληλοαναιρούμενο: να εμφανίσει και αυτός έναν Σεφέρη εμφορούμενο από ένα τουρκοφαγικό σύνδρομο και υποστηρικτή της άποψης ότι «ο αγώνας στην Κύπρο έπρεπε να συνεχιστεί». Αυτό είναι το βασικό εγχείρημα του βιβλίου του: προβάλλει για πολλοστή φορά το σχήμα «η Κύπρος είναι ελληνική και έπρεπε (πρέπει;) να ενωθεί με την Ελλάδα», στη συνέχεια δε «βαθμολογεί» όσους διαχειρίστηκαν το ζήτημα της εξόδου της Κύπρου από την αποικιοκρατία ανάλογα με το αν ενήργησαν σύμφωνα με αυτή την αρχή. Ο Σεφέρης αναδεικνύεται ο καλύτερος μαθητής, αν όχι ο μόνος καλός, καθότι πάντοτε πρέσβευε αταλάντευτα αυτήν την ένωσιν και μάλιστα συγκρούστηκε με τον προϊστάμενό του υπουργό Ευάγγελο Αβέρωφ γι΄ αυτόν ακριβώς τον λόγο· αργότερα, κατά το αφήγημα αυτό, ο Σεφέρης συγκρούστηκε και με τη χούντα για τον ίδιο λόγο. Φυσικά, στους καλούς είναι και ο Μακάριος, όπως και ο Γρίβας, ο οποίος βέβαια ήταν αδέξιος και άμοιρος διπλωματίας, αλλά στο βασικό υπέρ της ελληνικότητας.

Κακό βαθμό παίρνουν όλοι οι υπόλοιποι που υπονόμευσαν την ένωση, ήτοι ο εύπιστος Αβέρωφ, που δεν αντιλήφθηκε την «αγγλοτουρκική συμπαιγνία» (η φράση επανέρχεται διαρκώς με καταιγιστικούς ρυθμούς στο βιβλίο, π.χ. στις σελίδες 182-3 χρησιμοποιείται τρεις φορές μέσα στην ίδια παράγραφο!), καθώς και όλοι οι υπόλοιποι πλην Σεφέρη υφιστάμενοί του, οι οποίοι ήταν δειλοί ή αφελείς, ενίοτε δε ψυχοπαθείς. Όπως ο Έλληνας επιτετραμμένος στη Λευκωσία Άγγελος Βλάχος, για τον οποίο το βιβλίο αναφέρει τρεις φορές ότι είχε υποβληθεί σε ψυχιατρική θεραπεία, μνημονεύοντας μέχρι και το όνομα του φαρμάκου που του χορηγήθηκε.

Το μένος αυτό κατά του Βλάχου αιτιολογείται, ειδικότερα, από την κατηγορία ότι «παραπληροφορούσε την ελληνική κυβέρνηση και ιδιαίτερα τον προϊστάμενό του υπουργό των Εξωτερικών» λέγοντάς τους ότι «οι Κύπριοι είχαν κουραστεί, ότι ο αγώνας τους έπνεε τα λοίσθια». Η θέση λοιπόν του Γεωργή είναι ότι «στην Κύπρο, αντίθετα, το ηθικό και το αγωνιστικό φρόνημα το 1958 ήσαν ιδιαίτερα ακμαία» (σ. 18) και ότι ο «αγώνας» (δηλαδή ο ένοπλος αγώνας με σκοπό την προσάρτηση της Κύπρου στην Ελλάδα) έπρεπε –αν όχι πρέπει ακόμη και σήμερα– να συνεχιστεί .

Το ηθικό αυτό πάντως δεν φαίνεται να ήταν τόσο ακμαίο το 1974: «Το ΓΕΕΦ την 28/7 ανέφερε εις ΑΕΔ (…) Πεζικόν: Ηθικόν καταπεπτωκός και μαχητική αξία μηδαμινή (…) Άμεσος ανάγκη καταπαύσεως του πυρός, προς αποφυγήν ολοσχερούς διαλύσεως των Μονάδων ΕΦ (…) Την επομένην (29/7) ανέφερεν, προς ΑΕΔ, ότι οι Μονάδες έχουν φθάσει εις τα πρόθυρα αποσυνθέσεως, παρουσιάσθησαν σοβαρά κρούσματα αυτοδιαλύσεως Μονάδων προσλαμβάνοντα μορφήν ανταρσίας. Εάν καθυστερήση η υπογραφή συμφωνίας καταπαύσεως του πυρός η διάλυσις θα είναι πλήρης, το δε στράτευμα και ο πληθυσμός θα στραφούν κατά των Ελλήνων αξιωματικών και της Ελλάδος γενικώς» (Πόρισμα της εξεταστικής επιτροπής για το «Φάκελο της Κύπρου», εκδ. Ελεύθερη Σκέψις 1989, σελ. 148). «Η Εθνοφρουρά βρίσκεται σε κατάσταση αποσύνθεσης και αυτοδιάλυσης, με ποσοστό λιποταξιών και ανυποταξιών που φτάνει μέχρι και το 80% της προβλεπόμενης δύναμης των μονάδων (…) με πολλούς εφέδρους να εγκαταλείπουν τον οπλισμό τους επί τη θέα του εχθρού και να τρέπονται σε φυγή» (ό.π. σ. 169). «Μεταξύ των πολλών περιπτώσεων αναφέρεται ενδεικτικώς η περίπτωση του 256 τάγματος πεζικού το οποίον ευρεθέν κατά την περίοδον της εκεχειρίας εις περιοχήν ΛΑΠΗΘΟ, εδέχθη με το τελευταίο φως της 6.8.74, καταιγιστικά πυρά, και ετράπη εις άτακτον φυγήν συμπαρασύραν και τα 301 και 304 τάγματα πεζικού» (σ. 252).


Εάν ο Γεωργής το πρόβαλλε αυτό ως απλώς δική του θέση, θα ήταν μια άλλη συζήτηση. Το να προβάλλει όμως την τοποθέτησή του αυτή στον Σεφέρη, είναι κάτι που δεν στέκει με τίποτε και δεν μπορεί να υποστηριχθεί παρά μόνο με βίαιη παρανάγνωση ή απλώς χονδροειδή αγνόηση των υφιστάμενων κειμένων. Αλλά και της ιστορικής πραγματικότητας.

Ο Σεφέρης πράγματι εξέφρασε στον Αβέρωφ –με απόρρητη αλλά πρωτοκολλημένη επιστολή– ενστάσεις για τη διαδικασία η οποία οδήγησε στις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου. Ωστόσο, στο κείμενο της επιστολής αυτής, όπως και όλης της σχετικής αλληλογραφίας, δεν αναφέρεται πουθενά ότι αυτή η απόρριψη γινόταν υπέρ της συνέχισης κάποιου αγώνα, ένοπλου ή έστω άοπλου. Ακριβώς το αντίθετο:

Υπό τοιούτους όρους διερωτώμαι εάν δεν θα ήτο προτιμοτέρα η αποδοχή του σχεδίου Μακμίλλαν με ωρισμένες επιφυλάξεις (κυβερνητικόν αντιπρόσωπον, κατανομή της κυριαρχίας της νήσου εις το μέλλον) και η κατάπαυσις της δράσεως της μαχητικής οργανώσεως .

Υπηρεσιακό σημείωμα Σεφεριάδη προς Αβέρωφ,
19/12/58, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αρχείο Γιώργου Σεφέρη, φάκ. 87, υποφ. 6 (39).


Προσωπικά, όταν είχε κυκλοφορήσει το βιβλίο του Γεωργή, σε κριτικό μου σημείωμα (Σεφέρης-Αβέρωφ: σημειώσατε 2;, nomadicuniversality.com, 23.7.2018) είχα ήδη απορρίψει ως αβάσιμο τον ισχυρισμό του ότι «καταδεικνύει τη σοβαρότητα, τη συνέπεια, την ευθυκρισία και τη διορατικότητα του Σεφέρη, που επιβεβαιώθηκε πολλές φορές στα χρόνια που ακολούθησαν» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου). Εκεί έθετα το ερώτημα: «Αυτός ο ισχυρισμός που προβάλλεται επίμονα, περί διορατικότητας/ επιβεβαίωσης του Σεφέρη, αξίζει να υποβληθεί σε έλεγχο ως προς την ορθότητά του. Τι ακριβώς επιβεβαιώθηκε άραγε, και πότε; Τι ήταν αυτό που είχε ‘δει’ ο διορατικός Σεφέρης, και τι διαφορετικό μπορούσε/ έπρεπε να είχε γίνει εάν οι ‘αρμόδιοι’ είχαν ακούσει και συμμεριστεί τις ενστάσεις και τις εισηγήσεις του;». Στο μεταξύ, εκδόθηκε και το σχετικό βιβλίο του Ευάνθη Χατζηβασιλείου (Ο διάλογος Γιώργου Σεφέρη - Ευάγγελου Αβέρωφ. Οι συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου, Πατάκης 2019), το οποίο καταρρίπτει με πλήρη και πειστικό τρόπο τη θεωρία περί ενός Σεφέρη φιλοενωσιακού παρά λίγο αντάρτη.

Αφού παραθέσει το παραπάνω απόσπασμα με την υπό μορφή ρητορικής ερώτησης εισήγηση του Σεφέρη (σ. 169), ο Χατζηβασιλείου σχολιάζει:

Ο Σεφεριάδης, όμως, είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι την ελληνική πλευρά δεν συνέφερε μια οριστική λύση, και διατύπωσε σοβαρές αντιρρήσεις. Είπε στον Αβέρωφ: «Μα γιατί τότε δεν στρεφόμαστε προς το σχέδιο Μακμίλλαν αυτό τουλάχιστο είναι για 7 χρόνια μόνο». Είναι προφανές ότι δεν αντιλαμβανόταν το πόσο αδιανόητο ήταν αυτό που έλεγε.
Η εγγραφή στο ημερολόγιο του Σεφεριάδη συνεχίζει: «[Ο Αβέρωφ] Με κοίταξε σα να του έλεγα κάτι αδιανόητο. –Μα ο Μακάριος λέει ότι προτιμά τον διαμελισμό από το σχέδιο Μακμ[ίλλαν]». (…) Η εισήγηση Σεφεριάδη στις 19 Δεκεμβρίου 1958 είναι πραγματικά ακατανόητη. Το σχέδιο Μακμίλλαν είχε απορριφθεί με ασύλληπτη ένταση από την Αθήνα και από τον Μακάριο, και όχι για «μικρά» πράγματα, αλλά επειδή έκανε τη διχοτόμηση αναπόφευκτη και (το χειρότερο) διαδικαστικά εφικτή (σ. 170-171· η πρώτη υπογράμμιση δική μου, η δεύτερη στο πρωτότυπο).


Από τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι ο Σεφεριάδης όχι μόνο δεν εισηγήθηκε κάποια ηρωική συνέχιση του ενωτικού αγώνα, αλλά εισηγήθηκε την κατάπαυση της δράσης της ΕΟΚΑ και την επιστροφή σε προηγούμενη φάση των διαπραγματεύσεων. Ο Χατζηβασιλείου, ο οποίος γράφει από την οπτική των διεθνών σχέσεων, ενός πεδίου συγκροτημένου με βάση τη λογική των ορθολογικών/ οικονομούντων υποκειμένων που επιδιώκουν το βέλτιστο αποτέλεσμα, βρίσκει «ακατανόητη» την εισήγηση – όπως άλλωστε και όλοι οι τότε καθ’ ύλην αρμόδιοι. Από τη μεριά του έχει δίκιο: είναι τόσο ακατανόητη όσο και η τακτική τού Ρότζερ Θόρνχιλλ (Κάρυ Γκραντ) στην περίφημη σκηνή της δημοπρασίας έργων τέχνης από το North by Northwest του Χίτσκοκ, στην οποία ο πρωταγωνιστής «ποντάρει» ποσά που βρίσκονται ήδη πίσω από το σημείο στο οποίο έχει πλέον προχωρήσει ο πλειστηριασμός.

Εκείνος βέβαια το κάνει με συνειδητή πρόθεση να υπονομεύσει και να διαλύσει τη διαδικασία, επειδή ασκεί την «τέχνη της επιβίωσης», όπως λέει στη συζήτησή του με τον κατάσκοπο Τζέιμς Μέισον – ο οποίος επίσης τον κοιτά εμβρόντητος. Εν προκειμένω, ειδικότερα, την τέχνη της διακοπής.

Δεν ξέρω αν μπορούμε να αποδώσουμε ανάλογη πρόθεση «τρολλαρίσματος» στον Σεφέρη. (Η σχετική σεκάνς έχει αναρτηθεί στο youtube, με τον τίτλο «Trolling the Auction»). Ελλείψει άλλης εξήγησης για την εκτός τόπου και χρόνου εισήγησή του, όμως, νομίζω ότι, από τη δική μας οπτική, μπορούμε να καταλάβουμε γιατί προτιμά να κάνει μια εισήγηση έστω άστοχη από επαγγελματική άποψη, αλλά με την οποία (πιστεύει ότι) τα πράγματα είναι πιθανότερο να μείνουν ανοιχτά παρά να κλείσουν. Μια προτίμηση που είχε εκφράσει και το 1938 όσον αφορά το ζήτημα της ελληνικότητας στη λογοτεχνία, επανεμφανίζεται τώρα που πάλι είναι επίδικη η ελληνικότητα αλλά σε άλλα συμφραζόμενα.

Το σίγουρο πάντως είναι ότι το σχήμα «ο Σεφέρης ήθελε να συνεχιστεί ο αγώνας αλλά δεν τον άκουσαν» δεν ευσταθεί. Όχι μόνο διότι ο Σεφέρης δεν ήθελε αυτό. Αλλά επίσης διότι ο αγώνας, ενίοτε και ένοπλος, με σκοπό την προσάρτηση της Κύπρου στην Ελλάδα, δεν κατέπαυσε μετά τις συμφωνίες. Συνεχίστηκε. Τον συνέχισε η ΕΟΚΑ Β΄, και τον οδήγησε στο αποκορύφωμά του η ελληνική χούντα με την εισβολή της και την απόπειρα δολοφονίας του Μακαρίου.

Είναι λοιπόν αντιφατικό να εξυμνεί κανείς τον Σεφέρη πιστώνοντάς του και τις δύο επιλογές: την αντίθεση προς τη Ζυρίχη επειδή «σήμαινε εγκατάλειψη του στόχου της ένωσης», και την αντίθεση προς τη χούντα η οποία ακριβώς επιδίωξε το στόχο της ένωσης – με τα γνωστά πράγματι τραγικά αποτελέσματα. Διότι η αντίθεση του Σεφέρη προς τη χούντα, και προς τον ελληνικό εθνικισμό συνολικά, ακριβώς σε αυτό βασιζόταν:


Η «Ένωση» δεν μπορεί παρά να σημαίνει παρά διαμελισμό του νησιού. Αυτό το αποσιωπούν και ο Γρίβας και οι διάφορες Εστίες και άλλοι δήθεν υπερπατριώτες που προσπαθούν να κάμουν τις δουλίτσες τους ρίχνοντας στάχτη στα μάτια του απλοϊκού κοσμάκη. (ΜΘ 242, Τρίτη 11 Μάη 1971).


Η εξίσωση της Ένωσης με διαμελισμό εμφανίζεται ακόμα μία φορά στην αρχή της ίδιας εγγραφής, όπου ο Σεφέρης αναφέρεται με ιδιαίτερη απαξία στο ημιεπίσημο όργανο της δικτατορίας («την καθημερινή μολυντήρα που κάθε απόγεμα βγαίνει έξω να λερώσει») και διαπιστώνει ότι αυτή –η Εστία– «βρίζει το σύμπαν, εκτός φυσικά από τον Γρίβα που φωνασκεί ακόμη για Ένωση κτλπ. μολονότι ξέρει πολύ καλά ότι ένωση σημαίνει διαμελισμός».

Ούτε ο Γεωργής, ούτε όσοι διακινούν τον μύθο του Σεφέρη-υποστηρικτή του ανένδοτου αντιτουρκικού αγώνα για την Ένωση μπαίνουν στον κόπο να σχολιάσουν αυτά τα ωστόσο απερίφραστα χωρία. Οι απαξιωτικές αυτές εκφράσεις αποσιωπούνται, και όλοι, Σεφέρης, Μακάριος, Γρίβας, τοτινοί σύμμαχοι και αντίπαλοι, συνήθως τσουβαλιάζονται αδιαφοροποίητα σε ένα συνεχές «ηρωικών» ή, αντιστοίχως, «σοφών» προασπιστών ενός εξίσου ενιαίου (ελλαδικού και κυπριακού) ελληνισμού, ή, ακριβώς, της Ένωσής τους, με την εξαίρεση «ολίγων αφρόνων» –για τους οποίους σπανίως αναφέρεται καν ποιοι ήταν και σε τι ακριβώς συνίστατο η αφροσύνη τους–, με συγκολλητική ουσία το πάντα πρόχειρο κλισέ της θυματικής ιδιότητας του ελληνισμού που οι ξένοι καιροφυλακτούν να του κλέψουν την απόλαυση. Το οποίο κλισέ, ειρήσθω εν παρόδω, ανακωδικοποιεί τη δήλωση, η οποία έχει πρωτίστως –αν όχι αποκλειστικά– εσωτερική στόχευση, και την εμφανίζει να έχει εξωτερική, να αφορά τους «εχθρούς του ελληνισμού».



Σημείωση:
Το παραπάνω κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το βιβλίο του Άκη Γαβριηλίδη:
Ο Ασιάτης Σεφέρης (Ασίνη, Αθήνα, 2021). Έγιναν κάποιες
προσθαφαιρέσεις για να διευκολύνουν την κατανόηση.


Ο Άκης Γαβριηλίδης γεννήθηκε το 1964 στη Θεσσαλονίκη.
Έχει ολοκληρώσει διδακτορικό στη Φιλοσοφία του Δικαίου (ΑΠΘ) και μεταδιδακτορική έρευνα στην Πολιτική Ανθρωπολογία (ΠΑΜΑΚ).
Από το 1995 ζει στις Βρυξέλλες, όπου απασχολείται επαγγελματικά ως μεταφραστής και ερασιτεχνικά ως ραδιοφωνικός παραγωγός.
Πολυάριθμα πρωτότυπα κείμενα και μεταφράσεις του έχουν δημοσιευθεί σε έντυπα διαφόρων χωρών, καθώς και στο Διαδίκτυο (ιδίως στο μπλογκ nomadicuniversality).
Έχει εκδώσει επτά βιβλία στα ελληνικά και ένα στα αγγλικά για θέματα όπως η νεκροφιλία του πατριωτισμού, ο ελληνικός εμφύλιος, ο Άκης Πάνου, ο Μπίλλυ Ουάιλντερ, οι Πόντιοι και η οικονομικοπολιτική κρίση.

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


19 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 51186

    23 Μαΐ 2021

    Ξέχασα το νέο της ημέρας:
    Υποχρεωτικά self test και στον ιδιωτικό τομέα από Δευτέρα – Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε
    Τα πρόστιμα για απείθαρχους και… ψεκασμένους
    Στην περίπτωση που για οποιονδήποτε λόγο ο εργαζόμενος δεν παρουσιάσει αρνητικό τεστ, ο εργοδότης υποχρεούται να μην αποδεχθεί την παροχή εργασίας και απαλλάσσεται από την υποχρέωση καταβολής αποδοχών, μέχρι ο εργαζόμενος να παρουσιάσει το αρνητικό τεστ.
    Σε περίπτωση που εργοδότης απασχολεί εργαζόμενο χωρίς δηλωμένο αποτέλεσμα self test, επιβάλλεται πρόστιμο 500 ευρώ ανά εργαζόμενο.
    Η ποινή φτάνει στα 1.500 ευρώ εάν ο εργαζόμενος είναι θετικός στον κοροναϊό.
    https://www.in.gr/2021/05/23/greece/ypoxreotika-self-test-kai-ston-idiotiko-tomea-apo-deytera-ola-osa-prepei-na-gnorizete/

    Δώσε! Δώσε!
    Χε, χε, χε.

  • Ανώνυμος 51185

    23 Μαΐ 2021

    @51184
    Προσωπικά το κείμενο του γάλλου το βρίσκω εύστοχο σχεδόν στο σύνολό του (είπαν και κάτι σωστό οι γάλλοι, διότι όλο αντιεμβολιαστικές μαλακιούλες ακούμε από αυτούς τελευταία). Δεν βλέπω κάτι δικαιολογημένο στην μαζική εκτόξευση ρουκετών σε κατοικημένες περιοχές με ισραηλινούς πολίτες. Είναι τρομοκρατία, οι παλαιστίνιοι πρέπει να βρουν άλλους τρόπους, εφόσον έχουν κάπου δίκιο. Γιατί η Χαμάς, μια τρομοκρατική οργάνωση, ρίχνει ρουκέτες και σκάβει τούνελ; Για να συσπειρώσει τις τάξεις της και να προσελκύσει νέα μέλη, δηλαδή για την επιβίωσή της. Απλά πράγματα. Μια ξεχαρβαλωμένη, παρακμιακή, διεφθαρμένη κοινωνία, ένα αλλοπρόσαλλο κράτος και μια οργάνωση-δολοφόνος.
    Η Δύση πρέπει να πάψει να στέλνει βοήθεια (τρόφιμα, φάρμακα, εμβόλια κ.λπ.) σε μέση Ανατολή και Αφρική χωρίς ανταλλάγματα πλέον. Και τα ανταλλάγματα θα πρέπει να είναι εκδημοκρατικοποίηση του πολιτικού συστήματος, πάταξη διαφθοράς, εξυγίανση του κρατικού μηχανισμού ώστε να έρθουν επενδύσεις και να πέσει η ανεργία. Ξεκάθαρα πράγματα. Οι τύποι ζούνε σε σκοταδιστικές εποχές: δύο γονείς, πολλά παιδιά, μία μητέρα κυρίαρχη μέσα στο σπίτι αλλά έξω από αυτό ανίσχυρη, ένας πατέρας να δουλεύει για όλους, αυτό το σύστημα δεν λειτουργεί πλέον και πρέπει να αλλάξει με πολιτική βούληση. Να βάλουν κάτω τον ποπό τους και να αλλάξουν. Αν δεν αλλάξουν, θα συνεχιστεί η παρούσα κατάσταση: η Δύση θα τους τρέφει και περιθάλπει και αυτοί θα στέλνουν καραβάνια με την υγιή νεολαία τους (από τις διαλυμένες οικονομικά οικογένειές τους) στη Δύση. Το παρόν σύστημα οδηγεί σε αδιέξοδο. Βοήθεια με ανταλλάγματα, αλλιώς κόψτε το λαιμό σας. Έχουν και αυτοί ευθύνες και πρέπει να τις αναλάβουν.

    Και άλλο μουσικό διάλειμμα:
    https://www.youtube.com/watch?v=tDJjP6H_KV8
    https://www.youtube.com/watch?v=nmctClU7NCk

  • Ανώνυμος 51184

    23 Μαΐ 2021

    51183,
    ο αντισημιτισμός είναι η πρώτη αιτία. Αλλά συντρέχουν κι άλλες.
    Ο άνθρωπος, γενικά, πιστεύει πως όταν αυτός που διαμαρτύρεται είναι φτωχός, πιο αδύναμος, συνήθως έχει δίκαιο. Είναι και τα μέσα ενημέρωσης που τονίζουν τις απώλειες των Παλαιστινίων, που συνήθως είναι είναι μεγαλύτερες - με παιδιά ανάμεσα στους νεκρούς. Ο κόσμος σκέφτεται: το Ισραήλ δεν μπορεί να απειληθεί από τους ανίσχυρους Παλαιστίνιους!
    Πολλοί δεν έχουν ιδέα τι εστί Χαμάς. Έτσι φαντάζονται ότι αυτή η οργάνωση είναι η μόνη ελπίδα των "εγκαταλελειμμένων" Παλαιστινίων.
    Από την άλλη, το Ισραήλ είναι μια μικρή μεν χώρα, αλλά πανίσχυρη, όχι μόνο στρατιωτικά. Αυτό από μόνο του μπορεί να προκαλεί φθόνο..
    Πολύς κόσμος το αντιμετωπίζει συναισθηματικά και όχι πραγματιστικά.
    Δεν μπορεί να είναι όλοι οι υποστηρικτές τους, αντισημίτες.
    Γιάννης

  • Ανώνυμος 51183

    23 Μαΐ 2021

    Τροφή για σκέψη:
    Τι είναι αυτό που κάνει χιλιάδες Ευρωπαίους να διαδηλώνουν στους δρόμους υποστηρίζοντας τους Παλαιστίνιους, αλλά όχι τους Ουιγούρους, τους Κούρδους ή τους αμάχους της Συρίας; Ο Γάλλος φιλόσοφος Μπερνάρ Ανρί-Λεβί καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο μόνος λόγος είναι η ευκαιρία να φωνάξουν «θάνατος στους Εβραίους».
    https://www.iefimerida.gr/kosmos/mpernar-anri-lebi-diadilonoyn-yper-palaistinion

  • Ανώνυμος 51181

    22 Μαΐ 2021

    *λούμπα < (άμεσο δάνειο) αλβανική luba (λάκκος)

  • Ανώνυμος 51180

    22 Μαΐ 2021

    @51179
    Αγαπητέ με την τελευταία παράγραφο στο σχόλιό σου θα συμφωνήσω. Δεν βγάζεις άκρη. Ο τύπος προσπαθεί να βγάλει από τη μύγα ξύγκι, μπας και γράψει κάτι ακόμα.
    Όσον αφορά τους προσωκρατικούς μου ξεφουρνίζεις τα γνωστά από το σχόλιο 51177. Καταρχήν οι προσωκρατικοί έζησαν σε μια εποχή όπου η πατριαρχία και η αντίληψη της πρώτης αρχής ήταν θεμελιώδης κοσμοθεωρία. Παίρνοντας ιδέες από τις ανατολικές φιλοσοφίες/αντιλήψεις και "θρησκείες" και αναφέρομαι κυρίως σε Ινδία, Κίνα, μέσω της στενής επαφής με την περσική αυτοκρατορία και χωρίς να καταλαβαίνουν Χριστό τί αντέγραφαν, αυτοί φαντασιώνονταν το νερό, τον αέρα, τη φωτιά, το χάος κ.λπ. ως πρώτη αρχή και πάνω εκεί ήθελαν να πατήσουν για να φτιάξουν ένα ηθικοπολιτικό σύστημα βασισμένο σε κάποια αφηρημένη αρχή (που νόμιζαν ως θεμέλιο του σύμπαντος και άρα θα έπρεπε να είναι και θεμέλιο της κοινωνίας) και όχι σε θεική αρχή όπως την αντιλαμβανόταν το ιερατείο της εποχής. Εν ολίγης ήθελαν να βάλουν τα δύο πόδια των συμπατριωτών τους σε ένα παπούτσι και να τους κάνουν ρομπότ. Και καλώς οι συμπατριώτες τους τους έκαναν πέρα και η φιλοσοφία της εποχής τράβηξε έναν λίγο διαφορετικό δρόμο εστιασμένο πιο πολύ στον άνθρωπο (δεν υπήρχε και άλλη επιλογή) με Σωκράτη και Πλάτωνα.
    Είναι γνωστό για παράδειγμα ότι με τη μηχανοκρατία του Δημόκριτου εμφανίζεται το πρόβλημα της ελεύθερης βούλησης. Ο ανόητος προσπαθώντας να απελευθερώσει τους ανθρώπους από τη μοίρα, την τύχη και τη θεική βούληση, πέφτει στη λούμπα της στέρησης της ελεύθερης βούλησης, μιας και στο σύστημά του (ντετερμινισμός, σκοπιμότητα, αναγκαιότητα, τελολογία) δεν υπάρχει καθόλου χώρος για την ελεύθερη βούληση (κενό με σώματα που κινούνται και αλληλεπιδρούν μηχανικά/αιτιοκρατικά μεταξύ τους). Πρόκειται για φανατικούς και σοσιοπαθείς που αν ζούσαν σήμερα είτε θα τους έπαιρναν για τρελούς, είτε θα τους αγνοούσαν. Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι θεωρητικοί του κομμουνισμού αγκάλιασαν τους προσωκρατικούς, αλλά και ότι ο πρωτοχριστιανισμός αντέγραψε επίσης τα μάλα από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία (όχι μόνο τον Πλάτωνα).
    Είναι πάρα πολλά αυτά που δεν γνωρίζουν οι ρωμιοί. Ας ξεκινήσουν με την επιστημονική επανάσταση, πχ. Γαλιλαίος, αντί να ασχολούνται με αρχαία σπαράγματα.
    Ας πάμε όμως σε αποσπάσματα:

    Μέσα σε περίπου 75 χρόνια (600-525 π.Χ.) είχαμε στην Ιωνία μια πραγματική πνευματική επανάσταση.
    Κάποιοι αφελείς (ή "πονηροί") εθνόκαυλοι προσπάθησαν να την αποδώσουν στη δήθεν "ανωτερότητα της ελληνικής φυλής"!
    Πού ήταν άραγε η "φυλετική ανωτερότητα" πριν το 600 π.Χ.; Και πού είναι σήμερα;
    Είναι άραγε η "φυλετική υπεροχή" ένα αποδημητικό πουλί που εμφανίζεται για μισό αιώνα στα παράλια της Μικρασίας κι από κει μεταναστεύει για άλλα τόσα χρόνια στην Αθήνα, μετά στην Κάτω Ιταλία κι αργότερα στην Αλεξάνδρεια; Και μετά πεθαίνει δια παντός;
    Είναι προφανές πως η χρονικά σύντομη φιλοσοφική-επιστημονική έκρηξη της Ιωνίας δεν οφείλεται σε καμία γονιδιακή προδιάθεση.
    Τον 6ο π.Χ. αιώνα η Ιωνία είχε μετατραπεί σε μια τεράστια και παγκόσμια δεξαμενή γνώσεων.
    Τα μεγάλα λιμάνια της, και κυρίως η Μίλητος, ήταν τα "παράθυρα" της Ανατολής στη Δύση.
    Από κι ξεκινούσαν κι εκεί κατέληγαν οι μεγάλοι εμπορικοί δρόμοι που έφταναν μέχρι την Ινδία και την Κίνα.
    Οι περσικές κατακτήσεις έφεραν την Ιωνία σε άμεση επαφή με τον πολιτισμό της Αιγύπτου και της Βαβυλώνας.
    Ιδέες, γνώσεις και πληροφορίες κατέκλυσαν τα ιωνικά παράλια, κι ήταν ζήτημα χρόνου να βρεθούν οι άνθρωποι που θα τις επεξεργάζονταν και θα τις συστηματοποιούσαν.
    Δε νομίζω πως οι Ίωνες φιλόσοφοι πρόσφεραν κάτι ουσιαστικά καινούργιο στην ανθρώπινη σκέψη.
    Απλά, αξιοποίησαν ήδη υπάρχουσες γνώσεις, τις οποίες για πρώτη φορά κατέστησαν προσιτές στο ευρύτερο κοινό.
    http://psonthomfanix.blogspot.com/2014/05/blog-post_14.html

    Είναι προφανές πως όταν αναφερόμαστε στους Ίωνες του 6ου π.Χ. αιώνα δεν μπορούμε να μιλάμε για "επιστήμονες" αλλά για "φιλοσόφους" και "θεολόγους"!
    Κατά τον Αναξιμένη ο Αέρας είχε "θείες" ιδιότητες.
    Ήταν άπειρος, αιώνιος, αόρατος, ζωοποιός.
    Ήταν η πρώτη και ανώτερη αρχή. Απ' αυτόν προέρχονταν ακόμα κι οι Ολύμπιοι Θεοί...
    http://psonthomfanix.blogspot.com/2014/05/blog-post_10.html

    Ο Παρμενίδης δεν μιλάει επιστημονικά. Θεωρεί το Είναι μια μεταφυσική αντότητα και του αποδίδει θεϊκές ιδιότητες: αιώνιο, άχρονο, αδιαίρετο, μονογενές, ακίνητο, αμετάβλητο, άπειρο, τέλειο, μοναδικό!
    Τι είπατε? Αααα, πολύ σωστά καταλάβατε από πού αντέγραψαν οι Χριστιανοί τα δόγματά τους!
    http://psonthomfanix.blogspot.com/2015/07/blog-post_21.html

    Απ’ το Άπειρο προκύπτει το πρώτο "ζεύγος αντιθέτων", το θερμό-ψυχρό, που μέσω της "αιώνιας κίνησης", της λεγόμενης "δίνης", γεννά όλα τα υπόλοιπα ζεύγη αντιθέτων.
    Στη σκέψη του Αναξίμανδρου κυριαρχεί η διαχρονική σύγκρουση των αντιθέτων, που προκαλούν την πολυπλοκότητα και την αλλαγή του κόσμου, αλλά εξασφαλίζουν και την ενότητά του.
    Μας θυμίζει πολύ το κινεζικό ζεύγος αντιθέτων "Γιν και Γιάνγκ". Μην ξεχνάμε πως τον 6ο π.Χ. τα παράλια της Ιωνίας ήταν το "μεγάλο παράθυρο" της Ανατολής προς τη Δύση. Από κει ξεκινούσαν κι εκεί κατέληγαν οι μεγάλοι εμπορικοί δρόμοι που έφταναν ως την Κίνα και την Ινδία. Και, φυσικά, τα εμπορεύματα δεν κυκλοφορούσαν μόνα τους. Τα συνόδευαν άνθρωποι, που κουβαλούσαν ιδέες, γνώσεις, φιλοσοφίες, θρησκείες...
    Ο Αναξίμανδρος χαρακτηρίζει το Άπειρον "θείον". Δηλαδή, εκ των πραγμάτων, του αποδίδει θεϊκή υπόσταση, έστω και πολύ διαφορετική απ’ την παραδοσιακή μυθική θρησκευτικότητα.
    Το θείον-Άπειρον είναι ο οδηγός-κυβερνήτης-προστάτης των όντων. Του αποδίδει όλες εκείνες τις ιδιότητες που θα αποδώσουν αργότερα στο δικό τους Θεό οι Χριστιανοί θεολόγοι: Το Άπειρον είναι πηγή και αποδέκτης όλων των φθαρτών, είναι αιώνιο, χωρίς αρχή και τέλος, ανεξάντλητο, απεριόριστο, άναρχο, αγέννητο, άφθαρτο, αυτό που περιέχει και περικλείει τα πάντα.
    http://psonthomfanix.blogspot.com/2014/05/blog-post_9.html

    Αυτή η τάξη του κόσμου, η εσωτερική του νομοτέλεια, με τους αναπόσπαστους από αυτήν νόμους, δηλαδή με το ρυθμό της, είναι ο αιώνιος Λόγος του κόσμου.
    Η μεταβολή και εναλλαγή του Όντος γίνεται με βάση αλάνθαστους νόμους και βεβαιότητες, με συμμετρία και τάξη, με συνέπεια και αλληλουχία, που αποτελεί τη δικαίωση του γίγνεσθαι. Η πάλη των στοιχείων αποτελεί την ακρότατη δικαιοσύνη και διέπεται από τον Κοσμογονικό Νόμο, από το Λόγο, από τη μία και μοναδική Ποιότητα, που «εθέλει και ουκ εθέλει λέγεσθαι Ζηνός Όνομα».
    Ο Ηράκλειτος πρέσβευε, ότι κατά τη λειτουργία μιάς Πολιτείας πρέπει να υπάρχει απόλυτος σεβασμός στους νόμους. («Μάχεσθαι χρή τον δήμον υπέρ του νόμου όκωσπερ τείχεος», δηλαδή ο λαός πρέπει να μάχεται υπέρ του νόμου, όπως όταν υπερασπίζεται τα τείχη της πόλης κατά την προσβολή από τους εχθρούς). Ήταν ο πρώτος αρχαίος φιλόσοφος, που επιχείρησε να αναμορφώσει την αρχαία πολιτική ζωή με τη βοήθεια της φιλοσοφικής γνώσης. Όπως μέσα στη φύση επικρατεί ο αιώνιος νόμος, έτσι και μέσα στην πολιτεία πρέπει να επικρατεί ο άκαμπτος ηθικός νόμος.
    Διότι όλοι οι ανθρώπινοι νόμοι τρέφονται από ένα νόμο, του θείου, γιατί αυτός κυριαρχεί τόσο, όσο θέλει, και φθάνει παντού και επι­κρατεί όλων.
    https://www.freeinquiry.gr/single-post.php?id=997

    Το τελευταίο απόσπασμα μιλάει από μόνο του. Άλλες εποχές τότε. Συγκρουσιακές, εξτρεμιστικές, ακραία πατριαρχικές. Άγνωστες έννοιες σε αυτούς τους φανατικούς του θείου νόμου και της κοινωνικής ηθικής η ανεκτικότητα, η συμπόνια, η καλή προαίρεση. Οι προσωκρατικοί πρωτίστως ήταν πολιτικοί νομοθέτες και ηθικολόγοι και όχι πανθειστές, αποκρυφιστές, μαθηματικοί, αστρονόμοι και διάφορα τέτοια. Και μάλιστα μιλάμε για εξαιρετικά ακραίους μπουρδολόγους και φανατικούς, που ήθελαν να επιβάλλουν τις δικές τους αρχές στην κοινωνία, απόρροια του άκαμπτου πατριαρχικού τρόπου σκέψης. Ως εκ τούτου η νιτσεική άποψη που μιλάει για οπισθοδρόμηση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας από τη φυσική φιλοσοφία των προσωκρατικών στην ηθικολογία των μεταγενέστερων δεν ευσταθεί. Πρόκειται για φυσιολογική συνέχεια, παρά οπισθοδρόμηση.

    Επίσης παραπέμπω στο σχόλιο 50325 εδώ:
    https://www.freeinquiry.gr/articles/geniki-kritiki/to-amfidromo-mias-logikis-prokatalipsis/4735.html
    και στα σχόλια 45891, 45892, 45910, 45919, 46230, 46231 εδώ:
    https://www.freeinquiry.gr/articles/dorean-vivlia/kosmologia-kai-kosmiki-dikaiosyni-stin-arxaia-elliniki-dianoisi/2691.html

  • Ανώνυμος 51179

    22 Μαΐ 2021

    @ 51178 Ευχάριστη νότα συζήτησης

    Προσωκρατικοί είναι ένας πράγματι γενικός όρος με ιστορική μόνο αξία όπως δηλώνει και η λέξη. Εν τούτοις και πάλι ο διαχωρισμός δεν είναι κυριολεκτικά Χρονικός καθότι κάποιοι από αυτούς ήταν σύγχρονοι του Σωκράτη (Γοργίας νομίζω) ή και νεότεροί του (Δημόκριτος), αλλά μάλλον εννοιολογικός. Οι περισσότεροι από αυτούς θα λέγαμε ότι κατά βάση είναι "Φυσικοί" φιλόσοφοι κατά τον Αριστοτέλη. Κάποιοι μάλιστα, όπως ο Δημόκριτος θεωρήθηκαν "ασεβείς" από τους Πλατωνικούς διότι ισχυρίζονταν ότι "τα μεγαλύτερα και ωραιότερα πράγματα έγιναν χωρίς την επέμβαση κάποιου νου ή κάποιου θεού" και ότι ακόμη και η ψυχή είναι υλικό κατασκεύασμα. Επίσης ερμήνευσαν / προέβλεψαν τα φυσικά φαινόμενα όπως την έκλειψη ηλίου ο Θαλής, χωρίς θρησκευτικές αναφορές. Κάποιοι είναι της Ιωνικής Σχολής κάποιοι είναι αρκετά μακριά στην Κάτω Ιταλία.

    Προφανώς οι θεωρίες τους είχαν και ηθικές / νομικές προεκτάσεις καθότι ήταν "φιλόσοφοι" , πολιτικοί και όχι "επιστήμονες" εργαστηρίου. Βεβαίως η επέκταση των "επιστημονικών" απόψεων σε ηθικά / υπαρξιακά ζητήματα συμβαίνει και σήμερα από αρκετούς διακεκριμένους επιστήμονες όπως οι Richard Dawkins, (Εγωιστικό γονίδιο) , Stephen Hawking (Το χρονικό του Χρόνου) όπου επιχειρηματολογούν περί της Θεολογίας. (Για να μην αναφερθούμε στην Μαρξιστική θεωρία και γίνει μπάχαλο).

    Η Αντιγραφή του Χριστού 4 αιώνες προ Χριστού με ξεπερνάει κάπως, εκτός αν εννοηθεί η επαφή με ανατολικές Θρησκείες που προφανώς υπήρχε από την εποχή των "Ορφικών" και του "Διονύσου" .

    Γεωπολιτικός Κίνδυνος δεν νοείται μια διμερής διαμάχη όπως πχ αυτή του Αιγαίου. Οι διμερείς σχέσεις Ελλάδας Τουρκίας δεν είναι Γεωπολιτικός κίνδυνος, αστάθεια ίσως. Το Κουρδικό θα μπορούσε να είναι παράγοντας Γεωπολιτικής αστάθειας στα επόμενα 20 χρόνια. Ιστορικά ούτως ή άλλως η Ελλάς είναι αυτή που αφαίρεσε εδάφη από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και όχι το αντίθετο με εξαίρεση την επίμαχη (βόρεια) Κύπρο. Η Τουρκία εκτός της Ελλάδος έχει εμπλακεί προσφάτως σε διμερείς διενέξεις (δηλαδή εξαιρούνται Παγκόσμιοι και Βαλκανικοί Πόλεμοι) με Συρία, Λιβύη, Σουδάν, Ιρακ, Αρμενία-Αρζεμπαϊτσαν. Έχει επίσης καταφέρει να "μαλώσει" με Ισραήλ, Αίγυπτο και άλλες γείτονες χώρες. Σε διεθνές επίπεδο αυτό ορίζεται ως Γεωπολιτικός κίνδυνος. Εξάλλου Γεωπολιτικός κίνδυνος είναι μάλλον όρος της Αμερικανο-Ρωσικής διένεξης σήμερα και αυτό έχει καταστεί η Ερντογανική Τουρκία.

    Αναφορικά με το Αιγαίο θα μπορούσαμε να προτείνουμε διάφορες ευφάνταστες λύσεις, από την ανεδαφική ιστορικά "kazan kazan" μέχρι και την πιο ρεαλιστική τελικώς " Angkara dalenda est" ανάλογα με τις επιθυμίες μας, τις φαντασιώσεις του καθενός για την μεγάλη εικόνα ή τα ποτηράκια τσίπουρου που έχουμε καταναλώσει.....

    Αναφορικά με τον Αρθρογράφο μας, τόσο ο λόγος του όσο και οι απόψεις του είναι εκτεθειμένες δημόσια με τον έστω ελλειπτικό στοχασμό του, αν μου επιτρέπεται. Η ένστασή μου στην αναδίπλωση των απόψεών του είναι κυρίως στα νοητικά άλματα προκειμένου να ξεπηδήσουν συγκεκριμένες αντιρρήσεις με όλους και όλα, κάτι που στο τέλος αφήνει τον αναγνώστη με ένα τεράστιο ερωτηματικό τύπου "γκούφυ".

    Λ.Ν.

  • Ανώνυμος 51178

    21 Μαΐ 2021

    Αν προσπαθήσουμε να δούμε την μεγαλύτερη εικόνα θα αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε ότι τίποτε δεν ισχύει από όσα αμολάνε οι θεωρητικοί, λόγιοι και στοχαστές, όλα μπάζουν από κάπου. Για παράδειγμα η Τουρκία αποτελεί το μεγαλύτερο γεωπολιτικό κίνδυνο για τη ρωμιοσύνη. Σωστό, αλλά για τον τούρκο θεωρητικό η ρωμιοσύνη αποτελεί το μεγαλύτερο γεωπολιτικό κίνδυνο στην περιοχή. Αν το Αιγαίο ήταν ενιαίο γεωπολιτικά και ελεγχόταν από ένα κράτος, ας πούμε την Τουρκία, τότε δεν θα υπήρχε πρόβλημα. Σωστό και αυτό.
    Ο Άκης τώρα είναι γνωστός κρανιοαναλυτής, κουράζει και καταντάει αηδία. Και κάτι άλλο, οι προσωκρατικοί ήταν ηθικολόγοι και νομοθέτες, παραμυθάδες και μπουρδολόγοι. Αντέγραφαν χωρίς να καταλαβαίνουν Χριστό και απέδιδαν κυριολεκτικά ό,τι τους κατέβαινε. Την πρώτη αρχή/ουσία κυνηγούσαν οι μπετόβλακες, κολλημένοι με τον θείο, κοσμικό νόμο και την κραταιά πατριαρχική αντίληψη της εποχής τους. Άντε βγάλε άκρη τώρα με τους στοχαστές του παρελθόντος και του παρόντος. Πρέπει να πέσει πολύ φάπα για να καθαρίσει η θολούρα.

  • Ανώνυμος 51177

    21 Μαΐ 2021

    Στο κέντρο της προβληματικής του νεο Ελληνικού κράτους και τα αποχαυνωτικά νεο-αφηγήματα της μεταπολίτευσης το ζητήματα που αγγίζει το άρθρο!!!

    1) "Ο Σεφέρης γεννήθηκε στην (Μικρά) Ασία" όπως και 1,5 περίπου Μικρασιατών που ήρθαν στην "Ευρώπη" μετά το 22. Ασιάτες ήταν επίσης οι Θαλής, Αναξίμανδρος (Μίλητος) , Ηράκλειτος (Έφεσος) οι θεμελιωτές της Ιωνικής σχολής, αυτών δηλαδή που αποδέσμευσαν την σκέψη από τις "Ασιατικές" μυθοπλασίες εισάγωντας την Λογική Εξήγηση. Ήτοι θεμελίωσαν την (αρχαία) Ελληνικότητα. Αυτή η "Λογικότητα" την εποχή του Σεφέρη κινδύνευε από μια νέα "Ασιατικότητα" την Οθωμανική Θεοκρατική αντίληψη . Προφανώς αυτή η αντίληψη υπήρχε ως βαρύ ιικό φορτίο αποχαύνωσης στα λαϊκά στρώματα των μεταναστών της Μικράς Ασίας, που ως εκπαιδευμένοι ραγιάδες -καραγκιοζοχατζιαβάτηδες περίμεναν τη σωτηρία από έναν πολυχρονεμένο . Αν (λέω) συνέβαλλε στον απο-Οθωμανισμό προφανώς πέτυχε μεγάλο έργο. Αν δούμε τον Ερντογάν θα αντιληφθούμε ότι ακόμη και ο Τσιπρο-μητσοτακισμός φαντάζει ως "Αναγγέννηση" . Προσωπικά δεν θεωρώ ότι ο "οθωμανισμός" εξαλείφθηκε από το Ελλαδιστάν αλλά ΕΥΓΕ του αν τουλάχιστον προσπάθησε.

    2) "Στον Σεφέρη υπήρχε, κατά τη γνώμη μου, ένα σύνδρομο τουρκικού φόβου." Ο Φόβος απέναντι στην (νέο)Τουρκία είναι μια Ιστορική πραγματικότητα για τους Αρμένιους, Πόντιους, Κούρδους, Σύριους, Κύπριους. Δυστυχώς οι Έλληνες "ξόρκισαν" τους φόβους τους με κουτοπόνηρα αφηγήματα "ρωμαίικης" πολιτικής διανόησης όπως η "Ευρωπαϊκή Πορεία" της Τουρκίας, η συνεργασία των λαών και προσφάτως το ψευτο-αφήγημα της πολυ-πολιτισμικότητας. Τα αποτελέσματα τα ΖΟΥΜΕ στις Γαλάζιες Πατρίδες και στους Φράκτες του Έβρου! Αν ο Σεφέρης είχε αντιληφθεί 100 χρόνια πριν ότι η Τουρκία αποτελεί τον υπ.αριθμ 1 Γεωπολιτικό κίνδυνο της Ανατολικής Μεσογείου βρίσκονταν πραγματικά πολύ μπροστά από την εποχή του. Και πάλι ΕΥΓΕ!

    3) Τα περί Κύπρου είναι τραγικά γενικώς για την σύγχρονη ελληνική πολιτική διανόηση ως το γνωστό " Η Κύπρος κείται μακράν"....

    Λ.Ν.

  • Ανώνυμος 51176

    21 Μαΐ 2021

    Μουσικό διάλειμμα:
    https://www.youtube.com/watch?v=DhogrgMyIRM

  • Ανώνυμος 51175

    21 Μαΐ 2021

    @51174
    Φάπες τρως βρε κακομοίρη, άλλα αντί άλλων, μπουρδολόγε.

  • Ανώνυμος 51174

    21 Μαΐ 2021

    Αυτο που κανεις τωρα δεν ειναι τσακωμος? Αντε ψοφα αλλου ρε ετοιμοπαραδοτε πολυξερε κωλογερε

  • Ανώνυμος 51173

    21 Μαΐ 2021

    51171 = Ψεκασμένος αντιεμβολιαστής alert. Ανίατη περίπτωση μπετόβλακα.
    Ποιος τσακώνεται βρε ανεκδιηγητο βούρλο. Φάπες τρως, δεν γίνεται τσακωμός.

    @51172
    Και άσχετος εκτός από ψεκασμένος.
    Επειδή έχω ξανασχολιάσει την περίπτωση Άκη πολλάκις, παραπέμπω στο σχόλιο 47753 εδώ:
    https://www.freeinquiry.gr/articles/epikairotita/gialantzi-fileleytheroi/4544.html
    και το 49290 εδώ:
    https://www.freeinquiry.gr/articles/epikairotita/vgalmeno-apo-tin-paradosi-toy-ellas-ellinon-xristianon/4679.html
    Ασχολήσου με τις συνωμοσιολογικές σου μπούρδες σούργελο, δεν θα μου πεις ότι δεν είναι έτσι αλλά είναι γιουβέτσι ασχετοάσχετε.

    "Ως απόφοιτοι, λοιπόν, των γενικών συνελεύσεων, ακούμε και διαβάζουμε, με ένα αίσθημα έντονου θυμού, ότι το Υπουργείο σχεδιάζει να απονευρώσει (ή και να καταργήσει;) τις φοιτητικές παρατάξεις μέσα από τη θεσμοθέτηση εκλογών με ένα ενιαίο ψηφοδέλτιο. Ουσιαστικά, δηλαδή, εξετάζεται η κατάργηση του πολιτικού διαλόγου και της ιδεολογικής αντιπαράθεσης μέσα στα πανεπιστήμια. Τις λέξεις μου γενικά τις μετράω. Αλλά αν προχωρήσει η προσπάθεια υλοποίησης ενός τέτοιου πολιτικού σχεδίου, όπως διαδίδεται τις τελευταίες μέρες, η μάχη που θα δοθεί, θα είναι κυριολεκτικά υπέρ βωμών και εστιών."
    https://nomadicuniversality.com/2021/02/03/οι-απόφοιτοι-των-γενικών-συνελεύσεων/

  • Ανώνυμος 51172

    21 Μαΐ 2021

    Και μια και λες ότι υποστηρίζει τον Τσίπρα, δες πάνω από αυτό το μήνυμα, που έχει τέσσερα άλλα άρθρα του Γαβριηλίδη. Δες το πιο δεξιά, αυτό που λέει: Βλαλμένο από την παράδοση του Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών. Ελπίζω σε όλους να βγαίνουν τα ίδια στην οθόνη.
    Διάβασέ το να δεις την κριτική που του κάνει.

    Έλα ρε παππού, είσαι εντελώς κατεδαφισμένος!

  • Ανώνυμος 51171

    21 Μαΐ 2021

    Για να έχεις τόσο ολοκληρωμένη και κάθετη άποψη για τον Γαβριηλίδη, πάει να πει, ότι δεν έχεις αφήσει γραμμούλα που να έχει γράψει αδιάβαστη.
    Το ίδιο και με άλλα άρθρα που ανεβαίνουν εδώ, ιδίως με όσα δεν ακολουθούν τη ρητορική της πανδημιοκαβλίας.
    Σε όλα γκρινιάζεις. Γιαυτό σε λέω γέρο του Μάπετ. Έτσι γκρίνιαζαν κι οι γέροι του Μάπετ, αλλά δεν είχαν χάσει και παράσταση....
    Αφού δεν σου αρέσουν και δεν συμφωνείς με τα περισσότερα, γιατί δεν μας αδειάζεις τη γωνιά, να πας κάπου αλλού να διαβάζεις και να συμφωνείς, να μην σπας τα νεύρα σου και να μην σπας και τα δικά μας;
    Πόσο άδεια και μίζερη πρέπει να είναι η ζωή σου, για να την βγάζεις όλη μέρα στο πληκτρολόγιο, να περιμένεις να σου γράψει κάτι κάποιος και να τσακωθείς.
    Έφτιαξες και μια περσόνα, το Γιάννη, για να συμφωνεί μαζί σου και να σε σιγοντάρει.
    Από πάνω μέχρι κάτω είσαι ένας λαλάκας. Σπας μπιλιρίνια αθώων ανθρώπων. Είσαι πολύ χάλια, ό,τι και να λες είναι gtp, έχεις χάσει προ πολλού τη μπάλα.

    Άντε, πέτα τώρα καμιά -κατά φαντασίαν εξυπναδούλα- για φαπούλες και κρεμούλες, να χαρείς μόνος σου και να ξεκαβλώσεις.

  • Ανώνυμος 51170

    21 Μαΐ 2021

    @51169
    Καλά εσένα και σκατά να σου δώσουνε, θα τα φας και θα πεις ότι είναι και ωραία..
    XD

    ΥΓ: Η wikipedia όπως και κάθε εγκυκλοπαίδεια δεν περιλαμβάνει πρωτογενείς μελέτες. Αυτά τα αφήνει σε ξεφτέρια τύπου Άκη που έχουν καταντήσει αηδία με τις κρανιομετρικές αναλύσεις τους και σε μυθομανείς όπως του λόγου σου. Συνέχισε να πλατσουρίζεις στη λιμνούλα σου όργιο.

  • Ανώνυμος 51169

    21 Μαΐ 2021

    Συμφωνεί το διαδικτυακό τρολ με τον εαυτό του. Παπαπαπαπα....
    Μια χαρά τα λέει το άρθρο, δίνει μια νέα διάσταση στο θέμα Σεφέρη, που δεν την είχα σκεφτεί.
    Δεν τη βρήκε στη βικιπέδια ο εμβολιασμένος Manamanah και βραχυκύκλωσε. Τι βλαξ....

  • Ανώνυμος 51168

    21 Μαΐ 2021

    Συμφωνώ μαζί σου 51167. Γύρω μας γίνεται χαμός. Πανδημία, εμβολιαστές, αντι- εμβολιαστές, οικονομία, συνταξιοδοτικό, εργασιακό νομοσχέδιο, ΣΥΡΙΖΑ, Καλογρίτσας κλπ και εμείς τώρα πρέπει να ασχοληθούμε με κάποιους εθνικιστές, αν ορθώς ή όχι συνέτασσαν τον Σεφέρη με τις ένοπλες δυνάμεις της Κύπρου για την ένωση της με την Ελλάδα.
    Ούτως ή άλλως, οι προσπάθειες ένωσης είχαν τέτοιες δραματικές συνέπειες για το νησί και την Ελλάδα, που ποιος νοιάζεται αν ο Σεφέρης ήταν με τις ένοπλες δυνάμεις της Κύπρου ή όχι.

    Ο Σεφέρης προσπάθησε να κρύψει την μετριότητα του - σαν καλλιτέχνης - μέσα από το έργο του, προσπαθώντας να το απογειώσει.
    Άρα ο Σεφέρης δεν αυτο-παρουσιάζεται μέσα από αυτό, αλλά το χρησιμοποιεί για να μας παρουσιάσει έναν άλλο άνθρωπο. Κατασκευασμένο άνθρωπο.
    Και η φτωχή Ρωμιοσύνη, άλλο που δεν ήθελε. Τον έβαλε κάτω από τους μεγενθυτικούς της φακούς της και τον απογείωσε. Κάτι το οποίο, ποτέ δεν αρνήθηκε ο Σεφέρης..

    Γιάννης

  • Ανώνυμος 51167

    20 Μαΐ 2021

    Ο Άκης είναι γνωστός Μπαμπινιωτοφάγος, Σεφεροφάγος και απολογητής του κόμματος του Αλ6 Τσίπ(ρ)α. Το φέρνει από εδώ, το φέρνει από εκεί, σκαλίζοντας όλο κάτι βρίσκει. Όμως έχει καταντήσει αηδία, είναι τοξικός ο τύπος. Έτσι κάπως εξηγούνται τα κείμενά του. Αυτό που δεν εξηγείται είναι η παντελής έλλειψη κριτικής προς το κόμμα που υποστηρίζει. Συγγνώμη με τόσο σκάλισμα που ρίχνει στα κείμενά του, λογικά θα έπρεπε να έχει πολλά να κριτικάρει, αλλά αλίμονο όλα είναι τέλεια στο κόμμα. Δεν θέλει IQ, κότσια θέλει Άκη!

    Γεγονός πρώτο και αναμφισβήτητο: Ο ΣΥΡΙΖΑ προσπάθησε να χρησιμοποιήσει τον Καλογρίτσα για να στήσει μια τηλεοπτική «Πράβντα» στην ενημέρωση.
    Γεγονός δεύτερο: Ο Καλογρίτσας χρησιμοποίησε τον ΣΥΡΙΖΑ για να βγάλει λεφτά ή, για τα το θέσουμε κομψότερα, να ανέλθει στην πρώτη κατηγορία της επιχειρηματικής διαπλοκής της χώρας. Nα γίνει ο νέος «εθνικός εργολάβος».
    Γεγονός τρίτο: Και οι δύο, και ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Καλογρίτσας, εκτός από αμοραλιστές, αποδείχτηκαν επίσης αδαείς και ερασιτέχνες, με αποτέλεσμα το σενάριο να εξελιχθεί σε μια ιλαροτραγωδία. Ούτε σοβαρά μίντια έστησαν, ούτε επιχειρηματική προκοπή είδε ο Καλογρίτσας. Ο ΣΥΡΙΖΑ χρεωκόπησε πολιτικά και σ' αυτή την υπόθεση, ενώ ο «αριστερός» εργολάβος χρεωκόπησε οικονομικά. Φινάλε αντάξιο των πρωταγωνιστών του σεναρίου…
    https://www.iefimerida.gr/politiki/merikes-alitheies-gia-ti-diaploki-kalogritsa-syriza-pos-apetyhan-ola-ta-shedia-toys