ΑΥΤΟΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ
ΣΑΝ ΕΜΑΣ

Το παρελθόν
και το μέλλον
της μετανάστευσης



Ζούμε σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών και ταχύτατης παγκοσμιοποίησης. Οι λαοί του πλανήτη συναντιούνται, γνωρίζονται και συμβιώνουν όλο και πιο συχνά. Αυτό θέτει σε δοκιμασία τους καθιερωμένους κανόνες συμπεριφοράς και τις κυρίαρχες πρακτικές σε πολλές κοινωνίες. Ο κατακερματισμός και η ανασύνθεση των κοινωνιών ─αυτό που σήμερα ονομάζουμε ολοκλήρωση─ είναι αλληλένδετες διαδικασίες, που εξελίσσονται ταυτόχρονα. Έτσι, λοιπόν, παγιωμένοι πολιτισμικοί κώδικες αναγκάζονται να προσαρμοστούν στα δεδομένα της εποχής, νέες οικονομικές δυνάμεις αναδύονται, η καινοτομική σκέψη ανθεί και κυριαρχεί, ενώ οι κοινωνικοί θεσμοί αγωνίζονται απελπισμένα να επιβιώσουν στις νέες συνθήκες.
 
Πολλοί πιστεύουν, ότι οι προκλήσεις που συνδέονται με τη μετανάστευση, είναι κάτι, που χαρακτηρίζει αποκλειστικά τη δική μας εποχή, την εποχή τον μεταμοντερνισμού, της πολυπολιτισμικότητας και τον διάχυτου κοσμοπολιτισμού. Κάποιοι νοσταλγούν ένα παρελθόν, που δεν υπήρξε, παρά μόνο στη φαντασία τους, ένα παρελθόν, όπου οι άνθρωποι μοιράζονταν περισσότερα πράγματα.

Είναι αλήθεια, ότι η κλίμακα, ο ρυθμός και η ένταση των ανθρώπινων μετακινήσεων έχουν σήμερα αυξηθεί. Ωστόσο, το φαινόμενο της μετανάστευσης και οι αναστατώσεις που το συνοδεύουν είναι τόσο παλιό όσο κι η ίδια η ανθρωπότητα. Οι τοπικές κοινωνίες πάντα αντιδρούσαν αρνητικά στους νεοφερμένους. Όμως ο ρους της ιστορίας διεύρυνε συνεχώς τα όρια κάθε ανθρώπινης κοινότητας. Και τα πολιτισμικά και πολιτικά σύνορα που μας χωρίζουν βαθμιαία υποχωρούν.

Στα πιο πολλά μέρη του κόσμου οι αρχέγονες διακρίσεις ανάμεσα σε γένη, πατριές και φυλές έχουν σήμερα μικρότερη σημασία απ' ό,τι τα εθνικά σύνορα. Ενώ άλλοτε «μετανάστης» ίσως ήταν κάποιος που είχε παντρευτεί και ζούσε σ' ένα γειτονικό χωριό, σήμερα «μετανάστευση» συνήθως θεωρείται το να βγει κανείς από τα σύνορα της χώρας του, συχνά για να εγκατασταθεί ─ίσως όχι πρόσκαιρα─ σε ένα άλλο κράτος. Σε πολλές κοινωνίες, οι χαρακτηρισμοί «μετανάστης» και «αιτών άσυλο» δημιουργούν αρνητικές εντυπώσεις, διότι απηχούν τον παμπάλαιο φόβο απέναντι στον «βάρβαρο». Οι κυβερνήσεις και οι κοινωνίες βλέπουν καχύποπτα τους ανθρώπους, που αν και γεννήθηκαν στο άλφα εθνικό κράτος,  θέλουν να φτιάξουν τη ζωή τους στο βήτα. Είναι μια καχυποψία με βαθιές ρίζες στο παρελθόν. Αυτή, μάλιστα, είναι υπεύθυνη που οι περισσότεροι θεωρούν, πως η ροή της διεθνούς μετανάστευσης πρέπει να διατηρείται χαμηλή.

Στην εποχή μας, ως «μετανάστευση» ορίζεται η διασυνοριακή μετακίνηση, που επιπλέον αντιμετωπίζεται ως φαινόμενο προς διαχείριση ─  μάλλον ως κόστος που πρέπει να ελαχιστοποιήσουμε, παρά ως ευκαιρία που ανυπομονεί να την εκμεταλλευτούμε. Εμείς πιστεύουμε, ότι η μετανάστευση αποτελεί θεμελιώδη μηχανισμό της ανθρώπινης και της οικονομικής ανάπτυξης, και ότι η μεταναστευτική πολιτική που εφαρμόζεται σήμερα, θα επηρεάσει βαθιά το μέλλον μας.

Εκείνο που θα καθορίσει αν θα ζήσουμε σε μια πιο ανοιχτή, πιο κοσμοπολίτικη παγκόσμια κοινωνία ή σε μια κοινωνία βουτηγμένη στις ανισότητες, τις διαιρέσεις και την ανέχεια είναι το πώς χαράσσουν, συντονίζουν και εφαρμόζουν τη μεταναστευτική τους πολιτική οι σημερινές κυβερνήσεις. Στο βιβλίο τίθενται τα ζητήματα της μεταναστευτικής πολιτικής σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Στον δημόσιο διάλογο κυριαρχεί η άγνοια όσον αφορά τον ιστορικό ρόλο, τις σημερινές επιπτώσεις και τις μελλοντικές προοπτικές της μετανάστευσης. Το βιβλίο επιχειρεί να καλύψει αυτά τα κενά και να τροφοδοτήσει γόνιμα τη συζήτηση για τον ρόλο των μεταναστών και της μετανάστευσης στην παγκόσμια ανάπτυξη.

Εκείνο που ουσιαστικά επιδιώκεται είναι να αλλάξει το πλαίσιο συζήτησης για την κινητικότητα του παγκόσμιου πληθυσμού. Η μετανάστευση δεν πρέπει να περιορίζεται στη σφαίρα των στενών εθνικών προβληματισμών, αλλά να εξεταστεί μάλλον ως φαινόμενο πλανητικής κλίμακας. Παρ' όλα αυτά, οι όροι «εισερχόμενη μετανάστευση» και «εισερχόμενος μετανάστης» περισσότερο συσκοτίζουν το πρόβλημα, γιατί αφήνουν να εννοηθεί, ότι οι άνθρωποι μετακινούνται άπαξ: από μία χώρα σε μία άλλη, όπου εγκαθίστανται μόνιμα. Ωστόσο, η μετανάστευση ως επί το πλείστον έχει προσωρινό χαρακτήρα, επαναλαμβάνεται ή είναι κυκλική.

Επιπλέον, η ίδια οπτική αγνοεί τον δυναμισμό των ανθρώπινων μετακινήσεων. Οι χώρες υποδοχής μεγάλου αριθμού μεταναστών συνήθως στέλνουν και αντίστοιχα μεγάλο αριθμό ανθρώπων εκτός των συνόρων τους. Οι μετανάστες δεν είναι συνηθισμένοι άνθρωποι: συχνά μετακινούνται αρκετές φορές αναζητώντας ευκαιρίες και προσωπική ασφάλεια. Το να βλέπουμε τις διασυνοριακές μετακινήσεις σαν μια απλή έκφραση του μεταναστευτικού φαινομένου δεν μας αφήνει να καταλάβουμε τον ρόλο τους στη λειτουργία των κοινωνικών και οικονομικών δικτύων, που δημιουργούνται σε έναν κόσμο, ο οποίος ενοποιείται όλο και πιο βαθιά.

Στο βιβλίο αμφισβητείται η καθιερωμένη άποψη, ότι η αύξηση της διεθνούς μετανάστευσης είναι κάτι αρνητικό. Αντίθετα, υιοθετούνται εναλλακτικές εκτιμήσεις για τον πραγματικό ρόλο της στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Στην αρχή γίνεται μια ανασκόπηση τον ιστορικού ρόλου που έπαιξαν οι μετανάστες και το φαινόμενο της μετανάστευσης στην πρόοδο του ανθρώπου και στην παγκόσμια ανάπτυξη. Το βιβλίο κατόπιν ασχολείται με τη σημερινή εποχή της ελεγχόμενης μετανάστευσης. Το διεπιστημονικό πεδίο έρευνας για τη δυναμική, τις ροές και τις επιπτώσεις της μετανάστευσης είναι ένα πεδίο που σφύζει από δημιουργικότητα, γι' αυτό έχει προσφέρει πλήθος νέων στοιχείων. Με βάση τα στοιχεία αυτά υποστηρίζεται, ότι οι ad hoc ρυθμίσεις, που έχουν υιοθετηθεί συγκρούονται με τις ανάγκες μιας ανοικτής οικονομίας, που μπορεί να ακμάσει μόνο με βάση την πολυμορφία, την καινοτομία και τις κάθε είδους ανταλλαγές. Τέλος, ρίχνεται μια ματιά στο μέλλον και παρουσιάζονται ορισμένες προβολές των δημογραφικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών τάσεων. Από τις προβολές αυτές προκύπτει σαφώς, ότι τα επόμενα πενήντα χρόνια ο αριθμός των μεταναστών και οι περιοχές προέλευσής τους θα πολλαπλασιαστούν.

Πρώτο μέρος:
Το παρελθόν

Καθ' όλο το διάβα της ιστορίας, όπως άλλωστε συμβαίνει και σήμερα, οι άνθρωποι μετακινούνταν μέσα σε συνθήκες, που σπάνια καθόριζαν οι ίδιοι. Ακόμα κι όσοι αντιμετώπισαν τεράστιες δυσκολίες κατάφεραν με αποφασιστικότητα και επινοητικό πνεύμα να προσαρμοστούν στο νέο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον τους. Οι μετανάστες υιοθέτησαν προσαρμογές και καινοτομίες και συνδύασαν γνώσεις πολύ διαφορετικές μεταξύ τους.

Έτσι, άνοιξαν νέους ορίζοντες στην ανθρώπινη ανάπτυξη, κάτι που μάλιστα έγινε για πρώτη φορά, όταν ο άνθρωπος εγκατέλειψε την Αφρική πριν από 50.000-60.000 χρόνια περίπου. Όταν εμφανίστηκαν οι πρώτοι πολιτισμοί, γύρω στο 4000 π.Χ., οι άνθρωποι άρχισαν να φεύγουν από τους σκόρπιους οικισμούς όπου ζούσαν και να εγκαθίστανται σε πυκνούς οικιστικούς σχηματισμούς με σύνθετη κοινωνική ζωή.
 
Σε κοινωνικό επίπεδο, οι πρώιμοι πολιτισμοί λειτουργούσαν σαν μαγνήτες. Αφ' ενός, έφερναν ανθρώπους από την ύπαιθρο στις πόλεις ως εργάτες, εμπόρους, τεχνίτες και διοικητικό προσωπικό. Ταυτόχρονα, όμως, ωθούσαν τους κατοίκους των πόλεων να αναζητήσουν πλουτοπαραγωγικές πηγές και εμπορικούς συνεργάτες στις εσχατιές της ενδοχώρας.

Η ανάπτυξη των πολιτισμών επιτάχυνε την επέκταση του εμπορίου και τον ρυθμό ανταλλαγής ιδεών και τεχνικών μεθόδων. Όσο πιο σύνθετες γίνονταν οι κοινωνίες στον ευρασιατικό χώρο τόσο συχνότερα διέσχιζαν έμποροι, τυχοδιώκτες, ιεραπόστολοι και κατακτητικοί στρατοί τα σύνορα, που χώριζαν γειτονικές, αχανείς αυτοκρατορίες. Έτσι, σπουδαίες τεχνικές μέθοδοι ή εμπορικές και άλλες πρακτικές, που κάποιες φορές χρειάστηκαν πολλούς αιώνες για να αναπτυχθούν, διαδίδονταν γρήγορα σε μεγάλες αποστάσεις. Οι μετανάστες έφερναν μαζί τις θρησκευτικές δοξασίες, τη γεωργική τεχνολογία και τα εμπορικά ήθη τους.

Ακόμη και χωρίς να το θέλουν, οι άνθρωποι πάντα διέσχιζαν τα γνωστά σύνορα. Άλλοτε τους ανάγκαζαν οι συμφορές του πολέμου και άλλοτε τους μάγευε το δέλεαρ
του εμπορίου. Έτσι, ανθρώπινοι πληθυσμοί από την ανατολική Κίνα έως τη δυτική Αφρική, οι οποίοι στο πέρασμα χιλιάδων αιώνων είχαν αναπτύξει διαφορετικούς πολιτισμούς, ήλθαν και πάλι σε επαφή, για πρώτη φορά αφ' ότου ο άνθρωπος εγκατέλειψε την Αφρική.

Η άνθηση του θαλάσσιου εμπορίου τη δεύτερη χιλιετία μ.Χ. έφερε ένα νέο κύμα ευημερίας στην Κίνα και την Ευρώπη, οι οποίες οργάνωσαν φιλόδοξα ταξίδια σε αχαρτογράφητες θάλασσες αναζητώντας νέες αγορές για τα προϊόντα τους.

Στα τέλη του 15ου αιώνα όμως, την εποχή ακριβώς, που η Πορτογαλία άρχισε να χρηματοδοτεί διατλαντικές εξερευνήσεις με ανοιχτά προορισμό, η Κίνα ανέστειλε αιφνιδίως τις ναυτικές αποστολές της. Η χρονική σύμπτωση των δύο γεγονότων είχε ως αποτέλεσμα να έλθουν πρώτοι οι ευρωπαίοι σε επαφή με την αμερικανική ήπειρο και ανέτρεψε άρδην τον παγκόσμιο συσχετισμό δυνάμεων.

Την «Εποχή των (ευρωπαϊκών) Ανακαλύψεων»
κάποιοι δηκτικά την αποκάλεσαν «Εποχή των Αυτοκρατοριών της Πυρίτιδας», ανάμεσα στον 15ο και τον 17ο αιώνα, η διαδικασία σύνδεσης της ανθρωπότητας ολοκληρώθηκε. Τα ευρωπαϊκά πλοία κυριαρχούσαν πλέον στο εμπόριο του Ινδικού Ωκεανού και μετέφεραν παντού το γεωργικό πλεόνασμα του Νέου Κόσμου. Τα διάφορα επιμέρους περιφερειακά εμπορικά δίκτυα συνδέθηκαν ένα προς ένα, και όλα μαζί, και ενσωματώθηκαν σε μια παγκόσμια δομή εξουσίας με ισχύ και επιρροή, που έφταναν στις εσχατιές της οικουμένης.

Τα δίκτυα πλανητικής κλίμακας που συγκροτήθηκαν οδήγησαν στην ανάδυση μιας πραγματικά παγκόσμιας οικονομίας. Η ταχύρρυθμη οικονομική ανάπτυξη που ακολούθησε άρχισε να γεννά μεγάλες μεταναστευτικές ροές, που αρχικά πήραν κυρίως τη μορφή της δουλείας. Το διεθνές εμπόριο και η βιομηχανική επανάσταση τροφοδότησαν τον ανταγωνισμό, προήγαγαν τις τεχνικές καινοτομίες και διεύρυναν την παραγωγική βάση της Ευρώπης.

Πολλοί άνθρωποι διέσχιζαν τους ωκεανούς και πήγαιναν σε άλλες ηπείρους αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Εκατομμύρια άλλοι, κυρίως από την Αφρική, αναγκάστηκαν διά της βίας να μετοικήσουν, είτε ως δούλοι είτε ως χειρώνακτες εργάτες που είχαν υπογράψει συμβόλαια τόσο δεσμευτικά ώστε να έχουν μετατραπεί σε οιονεί δούλους. Σε αυτή τη πρωτόγνωρη εποχή της παγκοσμιοποίησης, η ελεύθερη ή καταναγκαστική μετανάστευση ήταν ταυτόχρονα αίτιο αλλά και συνέπεια της οικονομικής ανάπτυξης.

 


 

 


 

 


 

 
Τον 20ό αιώνα, τα κράτη της υφηλίου πολλαπλασιάστηκαν και η διαχείριση της μετανάστευσης πέρασε στην αρμοδιότητα της κρατικής γραφειοκρατίας. Η καθιέρωση των διαβατηρίων, οι αυστηροί συνοριακοί έλεγχοι, οι ποσοστώσεις στους αριθμούς των εισερχόμενων μεταναστών, τα προγράμματα φιλοξενούμενων εργατών και η χορήγηση δικαιωμάτων με βάση την ιθαγένεια είναι γνωρίσματα αυτής της νέας εποχής, μιας εποχής στενά ελεγχόμενης μετανάστευσης.

Όσο περίεργο κι αν μοιάζει, τα διαβατήρια και οι συνοριακοί έλεγχοι είναι σχετικά πρόσφατες καινοτομίες. Η ολοένα αυστηρότερη χρήση και εφαρμογή τους τον 20ό αιώνα κυριολεκτικά μεταμόρφωσε τη δυναμική της μετανάστευσης. Τώρα, η ρύθμιση του διεθνούς μεταναστευτικού ρεύματος γινόταν πλέον σε επίπεδο εθνικού κράτους. Με εξαίρεση τα μέτρα προστασίας των προσφύγων, η συνεργασία των κρατών σε διεθνές επίπεδο έχει ουσιαστικά παραβλέψει τη δυναμική φύση του όλου φαινομένου.

Δεύτερο μέρος:
Το παρόν

Τα συστήματα αυστηρής ρύθμισης της μετανάστευσης σε εθνικό επίπεδο ορθώνουν σημαντικά εμπόδια. Ωστόσο, οι άνθρωποι συνεχίζουν να μεταναστεύουν για τους ίδιους λόγους, για τους οποίους μετανάστευαν καθ' όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας: για να βρουν νέες ευκαιρίες να φτιάξουν τη ζωή τους και για να ξεφύγουν από οικονομικά και πολιτικά αδιέξοδα.

Η απόφαση ενός ανθρώπου να μεταναστεύσει επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, που έχουν σχέση με την οικογένεια, το εισόδημα, την ασφάλεια, τις προσωπικές του αξίες και τις ευκαιρίες που του παρουσιάζονται. Αν θέλουμε να αναλύσουμε το φαινόμενο της μετανάστευσης, θα πρέπει να αγνοήσουμε τα όποια απλοϊκά στερεότυπα. Η απόφαση ενός ανθρώπου να μεταναστεύσει συνδέεται στενά με τις σχέσεις που έχει αναπτύξει, τα δίκτυα που υπάρχουν στη διάθεσή του και τις δομές που συναντά.

Από την άλλη, βέβαια, συχνά οι άνθρωποι μετακινούνται πάνω από μία φορά. Έτσι, η μετανάστευση κρύβει μέσα της μια κοινωνική δυναμική, την οποία επηρεάζουν οι οικονομικοί κύκλοι, η εκάστοτε μεταναστευτική πολιτική, αλλά και οι πολιτικές συνθήκες, που κάθε φορά επικρατούν. Οι λόγοι, για τους οποίους ένας άνθρωπος μεταναστεύει, είναι εξαιρετικά σύνθετοι. Όμως, η παγκοσμιοποίηση των ημερών μας έχει συνδεθεί με κάποιους παράγοντες, οι οποίοι εκμηδένισαν τις
γεωγραφικές και κοινωνικές αποστάσεις, καθιστώντας τις μετακινήσεις ευκολότερες από ποτέ πριν. Τέτοιου είδους παράγοντες είναι μεταξύ άλλων οι νέες τεχνολογίες μεταφοράς και επικοινωνίας.

Οι ρυθμίσεις για την εισερχόμενη μετανάστευση έχουν ως στόχο να προσαρμόσουν τις μεταναστευτικές ροές στις επιδιώξεις της κρατικής πολιτικής. Αφετηρία αυτών των ρυθμίσεων υπήρξε η παλιά πρακτική της υιοθέτησης εθνικών ποσοστώσεων στην εισροή μεταναστών. Σήμερα όμως, υπάρχει ένα ολόκληρο φάσμα εναλλακτικών μεταναστευτικών «διαύλων». Μέσω των οικονομικών διαύλων εισρέουν φοιτητές, εργατικό προσωπικό υψηλής ειδίκευσης, αλλά και ανειδίκευτοι εργάτες για να καλυφθούν πρόσκαιρες εξάρσεις στη ζήτηση εργατικού δυναμικού. Μέσω των κοινωνικών διαύλων εισρέουν συγγενείς πρώτου ή και δεύτερου βαθμού. Όσοι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν λόγω εμφύλιας σύγκρουσης, προσωπικών διώξεων ή έντονων πιέσεων μετακινούνται ως πρόσφυγες ή ως (επίσημα) αιτούντες άσυλο. Τα κράτη, αφού περιόρισαν δραστικά τα κριτήρια, με τα οποία ένας άνθρωπος μπορεί να μεταναστεύσει νόμιμα, τώρα δαπανούν τεράστια ποσά για ολοένα και πιο σύνθετα συστήματα αποτροπής και ελέγχου. Το πόσο αποτελεσματικοί είναι αυτοί οι νέοι μηχανισμοί ελέγχου των μεταναστευτικών ροών αμφισβητείται πολύ έντονα.

Πολλά κράτη προσπαθούν να αποτρέψούν τη μόνιμη εγκατάσταση συγκεκριμένων μεταναστών στο έδαφός τους, αλλά και να μηχανευτούν τρόπους, για να διακρίνουν τους «δικούς τους» πολίτες από τους ξένους. Όμως η μετακίνηση των ανθρώπων είναι συνεχής και το ποιος είναι ξένος αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα. Σήμερα, πολλές κοινωνίες θεωρούν θετικά γνωρίσματα την πολυπολιτισμικότητα και τον κοσμοπολιτισμό. Κι όμως, την ίδια στιγμή η συνεισφορά των μεταναστών στην οικονομία και σε άλλες πλευρές της ζωής μιας χώρας υποτιμάται σοβαρά. Έτσι, οι κυβερνήσεις και η κοινή γνώμη συνήθως ασχολούνται με το πώς να αντιμετωπίσουν την απειλή, που θεωρείται, ότι συνιστούν οι μετανάστες, παρά με το να τους βοηθήσουν να εξελιχθούν σε οργανικά μέλη της κοινωνίας.

Η διεθνής μετανάστευση ωφελεί τις χώρες προέλευσης, τις χώρες υποδοχής, αλλά και τους ίδιους τους μετανάστες. Στις χώρες υποδοχής η μετανάστευση προάγει την καινοτομία, επιταχύνει την οικονομική ανάπτυξη, διευρύνει την κοινωνική πολυμορφία και ενισχύει σημαντικά τα κρατικά έσοδα. Στις χώρες προέλευσης, τα χρηματικά εμβάσματα και η θετική επίδραση των μεταναστών στην εσωτερική κοινωνική εξέλιξη συμβάλλουν στην τόνωση της οικονομίας.

Όταν οι μετανάστες εγκαθίστανται σε συγκριτικά πιο ανεπτυγμένες χώρες, δρέπουν το «πλεόνασμα ευημερίας» που προσφέρουν οι υψηλότεροι μισθοί, η καλύτερη παιδεία και το βελτιωμένο επίπεδο υγείας. Όμως τις αυξημένες εισροές μεταναστών συνοδεύει ένα κόστος, που κατανέμεται άνισα στις διάφορες χώρες και στις επιμέρους περιοχές. Συχνά, το κόστος έχει βραχυχρόνιο χαρακτήρα, ενώ μπορεί να το αντισταθμίσει η μεταφορά πόρων, αλλά και η ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών, ώστε αυτές να ικανοποιούν τις αυξημένες κοινωνικές και διοικητικές ανάγκες, που φέρνει η αυξημένη μετανάστευση.

Τρίτο μέρος:
Το μέλλον

Οι δυνάμεις, στις οποίες οφείλονται οι μεταναστευτικές ροές του παρελθόντος, είναι στις μέρες μας ακόμη πιο ισχυρές. Η μετακίνηση τόσων πολλών ανθρώπων καθιστά επιτακτικό το να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στη μεταναστευτική πολιτική, σε εθνικό και σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα επόμενα πενήντα χρόνια οι αριθμοί των δυνητικών μεταναστών θα αυξηθούν παράλληλα με την οικονομική ανάπτυξη, την αστυφιλία και την άνοδο του εκπαιδευτικού επιπέδου σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, ιδίως στην υποσαχάρια Αφρική και την κεντρική Ασία. Όπως πάντα, οι άνθρωποι θα αναζητούν καλύτερες ευκαιρίες, υψηλότερο εισόδημα και προσωπική ασφάλεια. Όσο διευρύνονται οι ανισότητες ανάμεσα στις διάφορες χώρες και η κλιματική αλλαγή απειλεί τα μέσα βιοπορισμού των κατοίκων τους τόσο επιτακτικότερες θα γίνονται τέτοιες επιδιώξεις.

Απο την άλλη πλευρά, η ζήτηση για μετανάστες στις πιο ανεπτυγμένες, αλλά και σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες προβλέπεται να αυξηθεί κατακόρυφα. Η συρρίκνωση και η γήρανση του πληθυσμού στις χώρες αυτές θα δημιουργήσουν νέες ανάγκες σε εργατικό δυναμικό, ειδικευμένο και ανειδίκευτο. Μάλιστα, όσες χώρες επιδιώκουν σήμερα να αυξήσουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητά τους αίρουν τους φραγμούς στην εισροή επαγγελματιών υψηλής ειδίκευσης. Η μετανάστευση είναι μια ζωτική πηγή δυναμισμού για κάθε οικονομία. Επομένως, όσο οι κοινωνίες γερνούν και οι εθνικοί δείκτες γονιμότητας καταρρέουν, αυτή θα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Η άποψη που επικράτησε τον 20ό αιώνα, ότι η μετανά-στευση είναι ένα αυστηρά εθνικό πρόβλημα, άρα πρέπει να το διαχειριστούν κατά το δοκούν τα εθνικά κράτη, δεν έχει πλέον καμιά βάση. Σήμερα, στον 21ο αιώνα, χρειαζόμαστε επιτακτικά μια νέα προσέγγιση για τη διεθνή μετανάστευση. Αυτή η νέα προσέγγιση οφείλει να μας δώσει να καταλάβουμε ποιες κοινωνικές και οικονομικές δυνάμεις αναγκάζουν τους ανθρώπους να εγκαταλείπουν τη χώρα τους, αλλά και ότι με μια καλή δημόσια διοίκηση κάθε χώρα μπορεί να δρέψει όλους τους καρπούς, που φέρνει η κινητικότητα των ανθρώπων σε παγκόσμιο επίπεδο.


Η μεταναστευτική πολιτική σε εθνικό και διεθνές επίπεδο είναι απαραίτητο να αναμορφωθεί. Έτσι θα υλοποιήσουμε τόσο τους στόχους, που ικανοποιούν τις μεταβαλλόμενες ανάγκες μας σε εθνικό επίπεδο όσο και τις προσδοκίες των ίδιων των μεταναστών. Κατά συνέπεια, η εσωτερική πολιτική κάθε χώρας πρέπει να συμφιλιωθεί με την ιδέα, ότι η μετανάστευση είναι μια κοινωνική διαδικασία, την οποία δεν μπορούμε να θέτουμε σε κίνηση ή να αναστέλλουμε κατά βούληση. Στη νέα δυναμική της κινητικότητας των ανθρώπων διεθνώς χρειάζεται να απαντήσουμε με πρακτικές επιλογές, που θα κατανέμουν σε όλους τα οφέλη από τη μετανάστευση και τις αυξημένες διασυνοριακές ανταλλαγές. Πολλές εμπειρίες έχουν να μας αφηγηθούν περιοχές με ανοιχτά σύνορα (π.χ. τμήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης), αλλά και όσες προσπάθησαν να εμποδίσουν κάθε μεταναστευτική ροή.

Το καλύτερο σενάριο για το μέλλον συνδέεται με μεγαλύτερη ελευθερία στις διασυνοριακές μετακινήσεις. Ο δημόσιος διάλογος για την παγκόσμια μετανάστευση οφείλει να περιστρέφεται γύρω από αρχές, που θα μας επιτρέψουν να κάνουμε ρεαλιστικά βήματα στην κατεύθυνση μιας πιο ανοιχτής παγκόσμιας οικονομίας, μιας οικονομίας, που θα ικανοποιεί τις επιδιώξεις όλων μας.

Η αναμόρφωση της μεταναστευτικής πολιτικής σε εθνικό επίπεδο πρέπει να συμπληρωθεί από συντονισμένα μέτρα διαχείρισης της μετανάστευσης σε διεθνές επίπεδο. Η μετανάστευση είναι το «ορφανό» της παγκόσμιας θεσμικής αρχιτεκτονικής. Αν εξαιρέσουμε το πρόβλημα των προσφύγων, το διεθνές θεσμικό και νομικό πλαίσιο παραμένει βουβό στα ζητήματα της συστημικής μετανάστευσης. Η ευθύνη για τη διαχείρισή της διαχέεται χαοτικά σε ποικίλους διεθνείς οργανισμούς, οι οποίοι, τουλάχιστον για την ώρα, δεν έχουν ούτε την εντολή ούτε την ικανότητα να αντιμετωπίζουν μείζονα παγκόσμια προβλήματα, που αφορούν τη μετανάστευση.

Τον 21ο αιώνα θα βρεθούμε αντιμέτωποι με νέες μεγάλες προκλήσεις στο πεδίο της μεταναστευτικής πολιτικής. Μια αλληλουχία από δημογραφικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές αλλαγές αναμένεται, ότι θα ανατρέψουν εκ βάθρων τις παγιωμένες μεταναστευτικές ροές. Αφότου εγκατέλειψε τον αφρικανικό μικρόκοσμο όπου βρίσκονται οι εξελικτικές ρίζες της, ποτέ άλλοτε δεν είχε αναπτύξει η ανθρωπότητα τόσο στενούς εσωτερικούς δεσμούς. Για να αντιμετωπίσουμε με επιτυχία τις προκλήσεις του 21ου αιώνα πρέπει να κατανοήσουμε τη βαθιά ριζωμένη παρόρμηση του ανθρώπου να μεταναστεύει και τις συνέπειες, που έχει αυτή η παρόρμηση για το μέλλον όλων μας. (Αποσπάσματα από την εισαγωγή του βιβλίου).


ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


1 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 47666

    3 Ιουλ 2019

    Μετανάστευση υπήρχε πάντα. Πώς για παράδειγμα δημιουργήθηκε η Αμερική; Με τους ευρωπαίους μετανάστες και όχι μόνο.
    Η σύγχρονη μετανάστευση θα συνεχίσει να αυξάνει. Δύο είναι οι λόγοι.
    Η ενσωμάτωση της τεχνολογίας σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας και η εξάπλωσή της.
    Χάρει λοιπόν στην τεχνολογία και την επέκταση των μεταφορών (εμπορευμάτων αλλά και ανθρώπων) μπορεί πλέον ο καθένας να βγάλει ένα σχετικά φθηνό αεροπορικό εισιτήριο για οπουδήποτε.
    Και παλιότερα υπήρχαν αεροπλάνα. αλλά τότε τα εισιτήρια ήταν πανάκριβα. Τώρα όλα είναι πιο εύκολα στον χώρο της μετακίνησης, ο πλανήτης έχει γίνει ένα παγκόσμιο χωριό.
    Ο δεύτερος λόγος είναι οι επικοινωνίες και τα social media (δηλαδή πάλι η τεχνολογία). Παρακολουθώντας κάποιος ειδήσεις και νέα, αρχίζει να καταλαβαίνει ότι υπάρχουν και καλύτερα μέρη από αυτό όπου ζει και αρχίζει τους συνειρμούς.
    Όσο η μετανάστευση αυξάνει και ειδικά η μαζική μετανάστευση (καραβάνια, πλοιάρια) τόσο τα κράτη θα αρχίζουν να θέτουν όρους. Είναι γεγονός ότι τα ανεπτυγμένα κράτη χρειάζονται τους μετανάστες, αλλά θα αρχίζουν να θέτουν κριτήρια ανάλογα με την ειδικότητα, την ηλικία και την οικογενειακή κατάσταση. Θα θελήσουν δηλαδήνα ανακόψουν τη μαζική, οικογενειακή μετανάστευση και να στοχεύσουν στις παραγωγικές ηλικίες και στις ειδικότητες που έχουν κυρίως ανάγκη. Γενικά μιλώντας η μετανάστευση θα υπάρχει πάντα.