ΚΕΡΟΣ
ΚΑΙ ΔΑΣΚΑΛΙΟ

Η λατρεία
του άγνωστου θεού
και η εγκατάλειψη
του οικισμού


Ποιες τελετές λάμβαναν χώρα
και γιατί κανένα από τα εκατοντάδες σπασμένα κυκλαδικά
ειδώλια δεν έχει αντιστοιχία με κάποιο θραύσμα



SUMMARY

WORSHIP OF THE UNKNOWN GOD IN KEROS AND DASKALIO


The author's many years of research has led to two main conclusions: Firstly, in Keros was worshiped a pair of gods, the great Goddess of the earth and the wild beasts, who, depending on the people that arrived to the island, took the names Ishtar, Semele, Demeter, Artemis Maa, and her associate, who was also mentioned as Attis, Pappas (besides, the highest mountain of Keros is still called so), and Dionysus.

Secondly, after the submersion of the narrow land corridor between Keros and its cape (or the elevation of the sea) due to an earthquake, people who resorted to the island named the cape "Δασκύλλιον" (today Daskalio).

Since 2700 B.C., specialized metals craftsmen were installed, who processed imported raw materials and made tools and objects. Because of their specialty, they needed goat and wild animal skins, animal protein to live on, and protection from god Dionysus (see Κουτελάκης, Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί / Koutelakis, Theater and Miners - Metallurgists, Athens 2016), whom they continued to worship, as did the previous ones.

The abandonment of Daskalio is probably due to the collapse of the ecosystem, as the amount of fuel for the metallurgical furnaces was huge, and secondly because the population of goats and chamois (Kri-Kri) that lived for centuries in Keros went extinct.



Ήδη από το 2006 είχα παρουσιάσει στην Λευκάδα (Κουτελάκης, Νησιά-Τάφοι) και πρόσφερα σε φωτοτυπίες στον επικεφαλής των ανασκαφών στην Κέρο sir C. Renfrew τις απόψεις μου για νησιά -Τάφους (ταφονήσια) και στο Αιγαίο, θεωρώντας ότι η Κέρος αποτελεί ένα από αυτά, ενώ με το βιβλίο μου Αιγαίο και χάρτες με ανατρεπτική ματιά / The Aegean and its maps from a radical viewpoint (Unearthing and Reconstructing its History), Αθήνα 2008», εξηγούσα τους λόγους γιατί σχεδόν όλα τα κυκλαδικά ειδώλια της Κέρου είναι σπασμένα και κανένα κομμάτι δεν ταιριάζει με το άλλο μισό.

Ανέμενα επίσης με το ίδιο επιστημονικό ενδιαφέρον να ακούσω στην πολυδιαφημισμένη ταινία για τις ανασκαφές στην Κέρο (ΕΤ1, 20-07-2020) τι θα πουν για τον θεό της Κέρου, τον «Κερεάτη» (αυτόν που λάτρευαν οι άνθρωποι, κυρίως οι μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί, Κουτελάκης, Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί, 186), επί εκατονταετίες στην Κέρο), την ανάμνηση της λατρείας του οποίου μετέφεραν, κατά την γνώμη μου, αργότερα τα απομεινάρια των Λαών της Θάλασσας, κυρίως Λύκιοι, ή ίσως κάποιοι Μικρασιάτες σαν τους Κάρες και Λέλεγες, στην ιερή νήσο Δήλο όταν ίδρυσαν βωμό προς τιμήν του (από ομοηχία συσχέτισαν αιώνες αργότερα το «Κερεάτης» με τα κέρατα αιγών (Κουτελάκης, Η «Οδύσσεια» ως Mediterranean pilot, με πλήθος ομοίων περιπτώσεων που διαστρέβλωσαν τα ιστορικά δεδομένα. Επίσης Κουτελάκης, Θέατρο και μεταλλωρύχοιμεταλλουργοί, 186, του ίδιου, Αιγαίο και χάρτες με ανατρεπτική ματιά, 44-46 για τους βωμούς από κέρατα στη Δρέρο, Έφεσσο και Δήλο) που καίονταν στον βωμό), στο παν-Κυκναδικό Ιερό, δηλαδή στο νησί Ορτυγία ή Αστερίς ή Δήλος της επικράτειας του Κύκνου.

Ο Kukono / Κούκονο ή Κύκ’νος στην ελληνική προφορά του ονόματός του, αρχηγός της Assuwa της περιοχής της Τροίας και της Τενέδου, μαζί με τους γιούς του, τον Τέννη / Τήνο και τους γνωστούς στη Νάξο ως Κυκνιάδες / «Τσυκνιάδες», κατείχε την Άνδρο, Τήνο, Μύκονο, Νάξο, Δήλο και πιθανότατα τα Κουφονήσια (Κουτελάκης, Κουφονήσια), δηλαδή τις τότε Κυκνάδες, τις από τον 5ο αι. π.Χ. αναφερόμενες λόγω προπαγάνδας των κατακτητών Αθηναίων ως «Κυκλάδες» που δήθεν κύκλωναν την ιερή Δήλο.... (Κουτελάκης, Προϊστορικά της νήσου Τήνου, 62-74. Koutelakis, Delos στο www.academia.edu, Κουτελάκης, Η «Οδύσσεια» ως Mediterranean pilot, διαρκώς. Κουτελάκης, Κριτική στον συλλογικό τόμο «Τήνος και Κυκλάδες στη Μυκηναϊκή Εποχή», 7-8).

Tόνισα μάλιστα τότε ότι «αναμένω πάντοτε να προσκομίσουν νέες ερμηνείες, αλλιώς προβλέπω ότι τόσος κόπος από τόσους πολλούς με τόσο πολύ θόρυβο, μπορεί να αποδειχτεί ότι ο θησαυρός τους ήταν άνθρακας (πέρα ασφαλώς από όσα αξιόλογα προστίθενται στις γνώσεις μας για έναν κατοικημένο και οργανωμένο χώρο της 3ης χιλιετίας που μελετήθηκε εξονυχιστικά από διάφορους επιστήμονες)».

Τόσο το πολυδιαφημισμένο ντοκυμαντέρ της παρουσιάστριας των Ειδήσεων της ΕΤ1 (20-7-2020) όσο και εκείνο (αγγλικής παραγωγής) του γνωστού καναλιού COSMΟΤΕ δεν είχαν να προσθέσουν απολύτως τίποτε ως προς τις τελετουργίες στην Κέρο, και μάλιστα διαστρεβλώνουν δια των λόγων του sir Colin Renfrew αυτό που η λογική επιβάλλει. Και εξηγούμαι:

Είναι δυνατόν να έσπαγαν οι λατρευτές το «κυκλαδικό» ειδώλιο στον τόπο τους και το μισό το πήγαιναν στον τιμώμενο θεό ή θεά στην Κέρο για να το εναποθέσουν στον τόπο των τελετουργιών;

Οι ευλαβείς λάτρεις σε κάθε ανθρώπινη κοινωνία αφιέρωναν και εναπόθεταν στην θεότητα πάντα το καλύτερο αντικείμενο ή καρπό ή ζώο ή τέκνο (τουλάχιστον αυτό ίσχυε και ισχύει στον ελληνικό κόσμο. Στους προγόνους του εξ Αγγλίας ορμώμενου καθηγητή και των συνοδών του μπορεί να μη συμβαίνει ούτε τώρα ούτε στην Αρχαιότητα. Αλλά αυτό εξαρτάται από το πολιτιστικό επίπεδο καθενός λαού).

Η διατυπωμένη στο βιβλίο και στα συναφή άρθρα πρότασή μου, ότι οι λατρευτές τσάκιζαν το ολόκληρο μεταφερμένο ειδώλιο κατά τις τελετουργίες τους in situ στην Κέρο και στην συνέχεια έπαιρναν μαζί τους το μισό ώστε να εμποδίσουν τον νεκρό να επιστρέψει ως βρικόλακας στον τόπο τους και στην οικία τους και να τους βλάψει, προφανώς διατηρεί περισσότερα πλεονεκτήματα από την εξήγηση του sir Colin Renfrew και των ακολούθων του. (Κουτελάκης, Αιγαίο και χάρτες, 39, 41, 42, 50-57. Είναι πάντως αινιγματικό το περιεχόμενο της ανακοίνωσης του ΥΠΠΟΑ για το θέμα των θραυσμένων ειδωλίων, όταν επισήμως δηλώνεται: «Σύμφωνα με τους ανασκαφείς, οι έρευνες στο Δασκαλιό φαίνεται να δίνουν απάντηση στο αίνιγμα που προκάλεσαν οι εκτενείς λαθρανασκαφές στον Κάβο της Κέρου πριν από το 1963, καθώς με τις πρώτες οργανωμένες αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή, το θραυσμένο υλικό που ανακτήθηκε θεωρήθηκε έργο των λαθρανασκαφέων»…. Δηλαδή οι λατρευτές ούτε στο σπίτι τους τσάκιζαν το ειδώλιο που προοριζόταν για την Κέρο εναποθέτοντας το μισό, όπως υποστήριξε ο sir Colin Renfrew, ούτε το έσπαγαν επί τόπου διακρατώντας το μισό, όπως υποστήριξα με βάση το γεγονός μιας τελετουργίας που απαιτούσε πιθανότατα και ανθρωποθυσία στο αρχικό της στάδιο. Όλα τα έσπασαν οι λαθρανασκαφείς! Δεν αποκλείεται βέβαια να συμβαίνει κάτι τέτοιο και τα ειδώλια απλά να συνόδευαν όπως πάντα νεκρούς στον τάφο τους ή ολόκληρα να αφιερώνονταν στο Σπήλαιο της Κέρου προς την μητέρα Θεά Γη και τον Διόνυσο που κατέβαινε σαν τους εξορύκτες-μεταλλουργούς δύο φορές τον χρόνο στον Κάτω Κόσμο (βλ. Κουτελάκης, Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί, 25-26, 40, 59, 63-71, 76, 82, 99, 120, 122, 124-128, 133, 135, 136-137, 140, 143).

Αν όμως δεν υπήρξε κάποια σχέση της λατρείας των πρωτο-Κυκλαδιτών στην Κέρο με την θραύση των ειδωλίων και αυτά που βρέθηκαν σπασμένα είναι τα υπολείμματα που άφησαν πίσω τους οι λαθρανασκαφείς, αυτό σημαίνει ότι βρέθηκαν σε τάφους. Άλλωστε αυτό δηλώνει τάφος που βρέθηκε ασύλητος, και τούτο οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η Κέρος ήταν ένα ταφονήσι (νησί-Τάφος) σαν το νησί «Τσοιμητήρι» κοντά στην Πάρο, το οποίο διατήρησε ανά τους αιώνες αυτήν του την ιδιότητα, δηλαδή «Κοιμητήριον» ! Είναι ζήτημα των ανασκαφέων να συσχετίσουν και να προσδιορίσουν, αν πρόκειται για νεκροταφείο των κατοίκων του Δασκαλιού ή προγενέστερων.

Και στην μία και στην άλλη περίπτωση πάντως ισχύει στο ακέραιο η πρότασή μου ότι οι νεκροί έπρεπε να θάβονται μακριά από τους ζωντανούς και μάλιστα να τους χωρίζει νερό ώστε να εμποδίζονται να επιστρέψουν ως βρικόλακες... (Αιγαίο και χάρτες, 37-38).

Την ίδια απόλυτη σιωπή εισέπραξε και το ερώτημα που σχετίζεται με την θεότητα στην οποία απεύθυναν οι άνθρωποι της Πρωτο-κυκλαδικής Εποχής τις ευχές ή τις παρακλήσεις τους.

Ο θεός της Κέρου προφανέστατα ονομάζεται «Κερεάτης», όπως της Μινώας «Μινωΐτης», και ίσως αφορούσε αυτόν που τιμούσαν οι κάτοικοι του Δασκαλιού, στο οποίο σύμφωνα με τις ανακοινώσεις των ανασκαφέων το 2018 (μεταφορά στην ελληνική) «τα ευρήματα υποδεικνύουν προηγμένες γνώσεις μεταλλουργίας, ίχνη έντονης εμπορικής / ανταλλακτικής δραστηριότητας και πολλά άλλα, τα οποία υπογραμμίζουν τον χαρακτήρα του οικισμού του Δασκαλιού ως κέντρου πρωτο-αστικοποίησης: Μίας πανάρχαιας, σε μεγάλο βαθμό άγνωστης μέχρι σήμερα «μητρόπολης», κέντρου μεταλλουργικής εξειδίκευσης, εμπορίου (θεωρείται πως πρώτες ύλες –ειδικά χαλκός– εισάγονταν από άλλα νησιά του Αιγαίου, όπως η Σέριφος ή η Κύθνος, ή η ηπειρωτική Ελλάδα) και τελετουργικών δραστηριοτήτων, (γενικότερα η Κέρος ήταν μέχρι τώρα κυρίως γνωστή για τα τελετουργικά δρώμενα που λάμβαναν χώρα εκεί πριν 4.500 χρόνια), καθιστώντας το Δασκαλιό έναν χώρο ιδιαίτερης σημασίας για τους κατοίκους των Κυκλάδων εκείνης της εποχής» (The Guardian, 18 Jan. 2018).

Τώρα, αν ήταν ένας θεός που σχετιζόταν με τις μεταλλουργικές τους δραστηριότητες ή μια θεά σαν την «μητέρα Γη» (Γα μάτερ / Δα μάτερ > Δήμητρα) που την λάτρευαν από παλαιότερες εποχές στο σπήλαιο (Κουτελάκης, Αιγαίο και χάρτες, 43, 46, 48, 56-57) , ή αφορούσε ταυτόχρονα και τις δύο θεότητες ως ζεύγος ή ως διαδοχή του ενός θεού από τον άλλον (διαδοχή λατρείας προς την θεά της Γης ή της Δήμητρας και μετά προς τον Διόνυσο συνέβη και στην Κέα των μεταλλωρύχων-μεταλλουργών, και στο Λαύριο και στην Ελευσίνα αλλά και στην Μινώα της Αμοργού, Κουτελάκης, Κριτική στον συλλογικό τόμο «Τήνος και Κυκλάδες στη Μυκηναϊκή Εποχή», 11-13, επίσης Angliker, 37-39, 40. Κουτελάκης, Οι Γάτες της Κύπρου) αυτό είναι μια σημαντική πτυχή για την οποία έχω προτείνει μέχρι και πιθανή
ανθρωποθυσία (Κουτελάκης, Αιγαίο και χάρτες, 38-39, 55-57).

Σήμερα, μετά από πολύχρονες έρευνές μου σε ό,τι αφορά τους μεταλλωρύχους-μεταλλουργούς (Κουτελάκης, Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί, επίσης Koutelakis, Delos) και με βάση τα συμπεράσματα των ανασκαφέων της Κέρου-Δασκαλιού (παραθέτω το σχετικό εδάφιο από την ανακοίνωση (The Guardian, 18 Jan. 2018) του 2018: «Joint director of the excavation Michael Boyd, of the University of Cambridge, said metalworking expertise was evidently concentrated at Dhaskalio at a time when access to both skills and raw materials was very limited»), θα πρότεινα στο πλαίσιο μιας μικρής συμβολής για την κατανόηση των δρωμένων στην Κέρο, ότι ο αρσενικός πάρισος μια μεγάλης Θεάς θα πρέπει ανεπιφύλακτα να ήταν ο Διόνυσος, προστάτης των μεταλλωρύχων-μεταλλουργών (Κουτελάκης, Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί, 21-32, του ίδιου, Διόνυσος και περιστέρια και η προέλευση του ονόματος «Ισπανία», στο www.academia.edu).

Οι ίδιοι οι ανασκαφείς ανακοίνωσαν άλλωστε ότι «The first evidence of metal-working was found in excavations 10 years ago. The new finds have uncovered two workshops full of metalworking debris, and objects including a lead axe, a mould for copper daggers and dozens of ceramic fragments from metalworking equipment including the mouth of a bellows. Archaeologists will return to excavate an intact clay oven, found at the very end of the last season»,

δηλαδή

«οι πρώτες ενδείξεις της μεταλλοτεχνίας βρέθηκαν στις ανασκαφές πριν από 10 χρόνια. Τα νέα ευρήματα έχουν αποκαλύψει δύο εργαστήρια γεμάτα από σκωρίες και απορρίμματα μετάλλων και αντικείμενα που περιλαμβάνουν ένα τσεκούρι, μήτρα για μαχαίρια, και δεκάδες κεραμικά θραύσματα από εξοπλισμό μεταλλουργίας, συμπεριλαμβανομένου ενός ακροφύσιου. Οι αρχαιολόγοι θα επιστρέψουν για να ανασκάψουν ένα ανέπαφο πήλινο φούρνο, που βρέθηκε στο τέλος της τελευταίας σεζόν». Και επιλέγει ο υπεύθυνος των ανασκαφών Dr Michael Boyd: «Μεταλλουργία σε τέτοια κλίμακα προϋποθέτει μια συνεχή προμήθεια πρώτων υλών».

Μετά από αυτά μπορώ ανεπιφύλακτα να προτείνω ότι επρόκειτο για τελετουργίες μεταλλωρύχων-μεταλλουργών, τουλάχιστον προς την μητέρα Γη / Σεμέλη / Δήμητρα και τον γιο της Διόνυσο (στο μουσείο του Μονάχου υπάρχει θραύσμα πίθου με την ιδιότητα του Διόνυσου ως «Πόσις αιγών», Κουτελάκης, Πότνιες. Koutelakis, Delos ως κερασφόρος τράγος, σεληνιακός Θεός), ακόλουθος του οποίου ήταν ο εμβληματικός «Οδυσσέας» (Κουτελάκης, Η «Οδύσσεια» ως Mediterranean pilot, 361-362.) και ο οποίος τιμόταν ιδιαίτερα στην Κρήτη και Νάξο όπου υποδέχθηκε, κατά την Μυθολογία, την Αριάδνη και τον Θησέα. Καθώς από τις ανασκαφές δεν προέκυψε καμία διασύνδεση με το μόνο τότε παράλληλα υπάρχον ανακτορικό κέντρο της Κρήτης (HuffPost Greece, 25-4-2019), δηλαδή την Κνωσσό, το επεισόδιο της Μυθολογίας παραπέμπει στις πρώτες επαφές του Μινωϊκού με τον Κυκλαδικό πολιτισμό, δηλαδή πιθανόν τότε που οι Μινωΐτες άπλωσαν την εξουσία τους στον χώρο των Κυκλάδων φθάνοντας μέχρι την Κέα. Βλ. Κουτελάκης, Κριτική στον συλλογικό τόμο «Τήνος και Κυκλάδες στη Μυκηναϊκή Εποχή», 10-11. Επίσης Angliker, 39 με παραπομπή στην Σημαντώνη-Μπουρνιά για την λατρεία του Διόνυσου ήδη από την εποχή του Χαλκού στα Ύρια. Δεν θα σχολιάσω εδώ την απαράδεκτη επιστημονικώς ετυμολογία του τοπωνύμιου «Ύρια» από τα «τοιχογύρια», την οποία πρότεινε η καθηγήτρια.

Ομοίως τιμόταν και στα νησιά Αμοργό, στις πόλεις Αρκεσίνη και Μινώα (Διόνυσος Μινωΐτης, Angliker, 39-40, 44) , στην Τήνο ως Αγαθοδαίμων αλλά και μαζί με τον Ποσειδώνα (Κουτελάκης, Κριτική στο Αρχαία Τήνος. Του ίδιου, Προϊστορικά της νήσου Τήνου, 40), όπως στην Θάσο (Πεντότη) και στην Πάρο (εκεί και ως Λιχνίτης / Λυχνεύς, όπως πιστοποιεί και ένα φυλακτό από το Δήλιον που στην μια πλευρά εικονίζει λατρευτές του να χορεύουν και στην άλλη λαβύρινθο ορυχείου), και στην Δήλο, και οι οποίες τελετές διαχρονικά συνεχίστηκαν
στο Αιγαίο με τιμές προς άλλους προστάτες θεούς σαν αυτούς στην Σαμοθράκη (Vlachos et al., 87, 88, 90, 91. Κουτελάκης, Η «Οδύσσεια» ως Mediterranean pilot, 295-300).

Η εγκατάλειψη του οικισμού στο Δασκαλιό, για την οποία γίνεται μία χλωμή αναφορά μόνο στα κείμενα των ανακοινώσεων και ουδεμία στην προβολή των ντοκυμαντέρ από τους ανασκαφείς, για τους λόγους που αυτή συνέβη, προφανώς γιατί προς το παρόν αδυνατούν ίσως να κατανοήσουν τις αιτίες ή την αιτία, θα πρέπει κατά την γνώμη μου να επισυνέβη εξαιτίας ενός ή περισσότερων εκ των ακόλουθων τεσσάρων βασικών παραγόντων:

1) Επίθεση από ομάδα ή ομάδες πειρατών. Στην περίπτωση αυτή, αν επρόκειτο για οργανωμένη επιχείρηση κάποιας άλλης τοπικής Δύναμης, που απέβλεπε στην λεηλασία ενός πασίγνωστου κέντρου και εμπορείου μεταλλοτεχνίας, θα πρέπει να αιχμαλωτίστηκε ο μέγιστος αριθμός των τεχνιτών των μετάλλων.

2) Από κατάρρευση του εμπορίου στον γεωγραφικό περίγυρο που ανάγκασε τους κατοίκους του Δασκαλιού να αναχωρήσουν οριστικά, καθώς δεν μπορούσαν στην Κέρο να παράγουν προϊόντα. Οι ανασκαφείς άλλωστε κατέληξαν από την μελέτη υπολειμμάτων και από την κεραμική ότι η τροφοδοσία τους ήταν επείσακτη, αν και υπήρχε αμπελοκαλλιέργεια (σύμφωνα με την Μαργαρίτη), προφανώς σχετιζόμενη με τον τιμώμενο θεό Διόνυσο.

3) Μια καταστροφική σεισμική δράση που σώριασε την σκεπή του σπηλαίου των τελετουργιών στο νησί της Κέρου (αν ήταν βέβαια μόνο μία, και χρονικά ταυτιζόταν με την περίοδο λειτουργίας του σπηλαίου ως τόπου τελετουργιών), και ίσως μια δεύτερη, αυτή που προκάλεσε την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και καταβύθισε τον διάδρομο ξηράς που ένωνε κάποτε την Κέρο με το ακρωτήριό της, το οποίο πλέον κατάντησε νησί με την ονομασία «Δασκαλιό» (< Δασκύλλιον = βραχονησίδα), να ανάγκασε τους κατοίκους του αναπτυχθέντος οικισμού στο Δασκαλιό να το εγκαταλείψουν. Άλλωστε το ανασκαμμένο κλιμακοστάσιο της πολίχνης του Δασκαλιού υποδεικνύει με την θραύση των βατήρων την σεισμική δράση) και:

4) Η κατανάλωση και εξάντληση των περιορισμένων πλουτοπαραγωγικών πηγών του μικρού νησιού της Κέρου, που κατά την γνώμη μου ήταν τόσο η χλωρίδα του όσο και η πηγή της απαραίτητης για τους κατοίκους του Δασκαλιού ζωϊκής πρωτεΐνης, δηλαδή τα αγρίμια (αίγαγροι ή Κρι-Κρί, όπως τα λένε σήμερα) και οι αίγες.

IMAGE DESCRIPTIONΜε άλλα λόγια από τα ανασκαφικά δεδομένα προκύπτει ότι στο Δασκαλιό έχουν εγκατασταθεί κατ’ εξοχήν μεταλλουργοί, οι οποίοι αφενός χρησιμοποιούν οψιδιανό της Μήλου, αφετέρου παραλαμβάνουν από εξωτερικούς συνεργάτες, ενδεχομένως σαν τους Κάρες και Λέλεγες (Κουτελάκης, Αιγαίο και χάρτες, 42, του ίδιου, Προϊστορικά της Τήνου, 153, για την παρουσία χάλκινου τάλαντου από την Κέρο της 4ης-3ης χιλιετίας π.Χ., χωρίς να αποκλείεται και η περίπτωση χύτευσης αργυρού, αφού βρέθηκαν μάζες λιθάργυρου, βλέπε Ντούμας, Μπασιάκος, 59, επίσης Georgakopoulou, Renfrew, Boyd, 108), πρωτο-οικιστές των γειτονικών νησιών, τους Τελχίνες και τους Μέροπες (Κουτελάκης, Μεροπίδες νήσοι, του ίδιου, Προϊστορικά της Τήνου, 42, 90, 105-107, 128, 152, 162, 173, 182, 188, 241-242, 254 σε ό,τι αφορά τους Τελχίνες, του ίδιου, Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί 27, 31, 52, 73, 82, 96, 135, 157, 162, 197, 199, του ίδιου, Κριτική στον συλλογικό τόμο «Τήνος και Κυκλάδες στη Μυκηναϊκή Εποχή», 12-13, του ίδιου, Αιγαίο και χάρτες, 38-39), μεταλλοφόρο χώμα και μάζες μετάλλων (χελώνες) και το μετατρέπουν σε εργαλεία. Η κατεργασία χρειάζεται φούρνους / καμίνια και δέρματα αιγών κι αυτό το
αποδεικνύει, νομίζω, με τον καλύτερο τρόπο το ακροφύσιο φυσερού, όπως αναφέρθηκε η εύρεσή του από τους ανασκαφείς («...dozens of ceramic fragments from metalworking equipment including the mouth of a bellows»).

Τα δέρματα έχω αποδείξει ότι ήταν απαραίτητα σε όλα τα στάδια της κατεργασίας των μετάλλων (Κουτελάκης, Προϊστορικά της Τήνου, 55, 56, 194, 205, 264, 270, 277, 291, 302, 310, 312, Κουτελάκης, Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί, 37, 50, 96, 97, 121, 135, 137, 140, 149, 153, 154, και κυρίως 159-160), αλλά και για άλλες παράπλευρες και ζωτικής φύσεως ανάγκες. Λόγου χάρη για την μεταφορά ως σάκκου του εισαγόμενου προς κατεργασία υλικού, για ένδυση των ίδιων των εργαζομένων, αλλά και για κατασκευή πλεύσιμων μέσων.

IMAGE DESCRIPTIONΔεν μπορώ να φανταστώ ανθρώπους που έφθασαν στα νησιά μόνο με μακρά μονόξυλα σκάφη σαν αυτά που απεικονίζονται στα λεγόμενα «τηγάνια» της Σύρου και στις βραχογραφίες του Στρόφιλα της Άνδρου και Αστροπαλιάς, ή με παπυρέλες. Θεωρώ ότι κάποιοι προσέγγιζαν τα νησιά και με δερμάτινες πλώϊμες κατασκευές (Koutelakis, Compatibilities and symbolism, 10, ο διάπλους από τις μεγάλες στεριές προς τα νησιά του Αιγαίου πιστοποιείται τόσο με τα ευρήματα στο σπήλαιο του Κύκλωπα στα Γιούρα των Σποράδων όσο και με τον οψιδιανό που μετέφεραν στο σπήλαιο «Απήδημα» της Λακωνικής και «Φράχθι» της Αργολίδας ήδη από το 9.000 π.Χ. Κουτελάκης, Η Οδύσσεια ως Mediterranean pilot, 44, επίσης Sampson) σαν αυτές με καταγωγή από την Μεσοποταμία. Πρβλ. «περὶ δὲ Δαρδάνου φασὶν οἱ παλαιοί... ἀσκὸν ἤ σχεδίαν μετὰ δερμάτων σκευάσας ...προσοκείλας τε τῇ Τροίᾳ....).

Οι Μεσοποτάμιοι και οι Ασσύριοι είχαν εμπειρία στο εμπόριο μετάλλων και στην μεταλλουργία (θυμίζω τον οικισμό «Μάρι» της 5ης χιλιετίας στα σύνορα Ιράκ-Περσίας που εμπορευόταν κασσίτερο και αργότερα χαλκό, τόσο γνωστό ώστε δημιουργήθηκε στην Κύπρο ομώνυμο κέντρο, Μάριον, κατεργασίας που εξακολουθούσε να λειτουργεί στην εποχή του Περικλή, από το οποίο οι Αθηναίοι σύμφωνα με επιγραφή προμηθεύτηκαν τον χαλκό για τις ανάγκες ανέγερσης της Ακρόπολης) και αποβιβάζονταν συχνά στα κοντινά με την Μικρασιατική ακτή νησιά, και ίσως ακόμα και στην Κέρο, είτε ενδο-νησιωτικά (Κουτελάκης, Κουφονήσια, στις λατρείες τους κυρίαρχη ήταν εκείνη του “Πάππα”, μία από τις παλιότερες ονομασίες του θεού Άττεως, του αρσενικού πάρεδρου της Μητέρας Θεάς, σύμφωνα με τον Αντ. Παπαλά. Βλ. Βλάχος), είτε χάρη στον γοργό θαλάσσιο διάδρομο που ξεκινούσε κάθε χρόνο σε συγκεκριμένη εποχή από την Ικαρία και έσβηνε εδώ στην Κέρο. (Κουτελάκης, Αιγαίο και χάρτες, 39-40, 54. Το βουνό της Κέρου με την ονομασία «Πάππας» παραπέμπει σε αυτήν την περίοδο κατά την οποία ορισμένα ακρωτήρια σε σημαντικά νησιά για την ναυσιπλοΐα και για την μετακίνηση των μεταλλωρύχων-μεταλλουργών, έχουν την ίδια ονομασία, όπως στην Λέσβο, Ικαρία, Σάμο, Νάξο, Ρόδο και Κύπρο. Βλ. Κουτελάκης, Οι Γάτες της Κύπρου).

Η παρουσία τους άλλωστε πιστοποιείται με κυκλαδικά ειδώλια (στο μουσείο της Νάξου), των οποίων οι κεφαλές διαφοροποιούνται ως προς την κόμμωση από εκείνα των τύπων Δωκαθισμάτων και Κέρου-Σύρου.

IMAGE DESCRIPTIONΟι άνθρωποι αυτοί δεν είναι δυνατόν να μην εφάρμοσαν την εμπειρία και την τεχνογνωσία τους πλέοντας στα μεγάλα ποτάμια της Χώρας τους, με πλεούμενα σαν αυτά που κατασκεύαζαν από πλεχτές βέργες και δέρματα οι αρχαίοι «Αρμένιοι» με τα οποία κατέρχονταν από τα υψίπεδα έως την εκβολή του Ευφράτη (Furat) ποταμού μεταφέροντας σημαντικές ποσότητες προϊόντων.

Στην περίπτωση μάλιστα του Δασκαλιού-Κέρου τα ενυπάρχοντα ζώα, άγρια ή και εξημερωμένα, όχι μόνο τροφοδοτούσαν τους κατοίκους με κρέας αλλά τους προμήθευαν και τα απαραίτητα δέρματα, ενώ τα αρσενικά με τα οστέϊνα κέρατά τους δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις για εργαλεία και τόξα (βλ. την φωτ. με τα αγρίμια). Παράλληλα οι ανάγκες για μεγάλη ποσότητα καύσιμης ύλης στα καμίνια-φούρνους για το λιώσιμο του μεταλλοφόρου υλικού, μαζί με εκείνες για το μαγείρεμα και την θέρμανση ήταν αυξημένες κι αυτό πιθανότατα να οδήγησε σταδιακά στην κατάρρευση της χλωρίδας της Κέρου. Σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει να συνέβη αυτό που χαρακτηρίζει τις Κυκλάδες από τον 5ο αιώνα π.Χ., δηλαδή φαλάκρωσαν τα βουνά των νησιών, εξαιτίας της εντατικής λειτουργίας των καμινιών στο Λαύριο, για τα οποία οι Αθηναίοι ανάγκασαν τους συμμάχους νησιώτες των Κυκλάδων να μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες από τα νησιά τους εκεί...

Το παράδειγμα ανάλογης κατάρρευσης του φυσικού περιβάλλοντος στην Κέρο δεν θα είχε άλλο αποτέλεσμα παρά την πλήρη αναχώρηση των κατοίκων του Δασκαλιού....

Και μπορεί οι κάτοικοι να αναχώρησαν, η λατρεία όμως στο σημαντικό Ιερό νησί της Κέρου παρέμεινε διαχρονικά έστω και με σποραδικές επισκέψεις των πλησιόχωρων νησιωτών, έως ότου οι ναυτικοί που είναι γνωστοί ως «Λαοί της Θάλασσας», αφού κατάφεραν να σωθούν (όσοι απέμειναν) από την μεγάλη ήττα στην Αίγυπτο, έφθασαν στην επικράτεια του Λέλεγα Κύκνου, στις «Κυκνάδες» (από τον 5ο αι. π.Χ. επικράτησε ο όρος Κυκλάδες), όπου επίσης στο καθιερωμένο κέντρο της λατρείας των Κυκνάδων που ήταν η Ορτυγία Αστερίς-Δήλος, ίδρυσαν τον δικό τους βωμό προς τιμήν του Απόλλωνα Αρχηγέτη τους και προστάτη τους.

Ο βωμός κατασκευασμένος από κέρατα αιγών (πιστοποιήθηκε και από τα ανασκαφικά δεδομένα) αντιπροσώπευε κατά την γνώμη μου την ώσμωση δύο δοξασιών:

Πρώτον, αυτή των νέο-αφιχθέντων προς τον θεό Apalyun / Απόλλωνα (δεν αναφέρεται στις πινακίδες της Γραμμικής Β με αυτό το όνομα και επομένως δεν είχε εισαχθεί ακόμη στα μυκηναϊκά κέντρα της Ελλάδος).

Και δεύτερον την ανάμνηση της πολύ αρχαιότερης λατρείας του Διόνυσου στην Κέρο, ως «Κερεάτης» (Ο νεότερος ναός του Διόνυσου στην Δήλο σώζεται σε μικρό ύψος έχοντας στην βάση των κατά παράταξη τοποθετημένων φαλλών ανάγλυφη την απεικόνισή του
θεού Διόνυσου υπενθυμίζοντας την αρχέγονη ανάμνηση της λατρείας του στον ευρύτερο νησιωτικό περίγυρο), λέξη που από ομοηχία με τα κέρατα των αγριμιών (αίγαγρων) και των αιγών που έβοσκαν κάποτε στην Κέρο, ενσωμάτωσε εύστοχα όσα πίστευαν οι ομάδες των Λελέγων, των Καρών, ενδεχομένως και των Ασσυρίων, των Λυκίων, των Κιμμερίων, των Τυρρηνών και των Ιώνων που συγκατοίκησαν διαχρονικά στα νησιά, όπως έχω υποστηρίξει. (Shephard, 7. Ο Ιωάννης-Ανδρέας Βλάχος διατύπωσε την άποψη ότι η λέξη «Γάτα» ως ακρωτήριο της Κύπρου, εμπεριέχεται στο όνομα του «Άττα» και δηλώνει τον προϊστορικό θεό Άττι-Διόνυσο, πάρεδρο της προϊστορικής Αρτέμιδος-Μάα / Κυβέλης. Θεωρεί δε ότι δεν είναι τυχαίο που ο θεός Διόνυσος αναπαρίσταται σε ψηφιδωτό να συνοδεύεται από «Γατόπαρδο». Ας μη λησμονούμε και την Σεληνιακή ιδιότητά του ως «τράγος»).

Συμπεριλαμβάνοντας όσα αναλυτικά έχω γράψει για την παρουσία του Διόνυσου στην Δήλο (Koutelakis, Delos, πρόκειται για τον απόηχο της διαπάλης στην επικράτηση μεταξύ Διονύσου-Άττα, νυχτερινού-σεληνιακού θεού και του Απόλλωνα-Ήλιου βλ. και Κουτελάκης, Θέατρο και
μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί, 151), θα κλείσω με την βεβαιότητα ότι απαντήθηκε επαρκώς η άποψη της Erica Angliker, στην σελ. 43 του άρθρου της «Yet in order to gain a deeper understanding of the complexities of the Cycladic cultic environment, further research and deeper investigation of the complex interactions of the sanctuaries that were simultaneously active and the regions with which they interacted, is needed».


Συμπεράσματα

Η από πολλά χρόνια έρευνα του συγγραφέα κατέληξε σε δύο βασικά συμπεράσματα.

Πρώτον, στην Κέρο λατρευόταν ένα ζεύγος θεών, η μεγάλη Θεά της γης και των αγριμιών, που ανάλογα με τις λατρευτικές πεποιθήσεις των ανθρώπων οι οποίοι έφθαναν στο νησί λάμβανε τις ονομασίες Ιστάρ, Σεμέλη, Δήμητρα, Άρτεμις Μάα. Ο δε αρσενικός πάρεδρός της αναφερόταν ως Άττις, Πάππας (έτσι άλλωστε ονομάζεται μέχρι σήμερα το υψηλότερο βουνό της Κέρου!), Διόνυσος.

Δεύτερον, μετά την καταβύθιση από σεισμό (ή με ανύψωση της θάλασσας) του στενού διαδρόμου ξηράς μεταξύ της Κέρου και του ακρωτηρίου της, το ακρωτήριο έλαβε από τους ανθρώπους που σύχναζαν στο νησί την ονομασία «Δασκύλλιον» (σήμερα Δασκαλιό).

Σε αυτό από το 2700 π.Χ. εγκαταστάθηκαν ειδικευμένοι τεχνίτες των μετάλλων οι οποίοι κατεργάζονταν την εισαγόμενη πρώτη ύλη και κατασκεύαζαν εργαλεία και αντικείμενα.

Λόγω της ειδικότητάς τους είχαν ανάγκη από δέρματα αιγών και αγριμιών, ζωϊκή πρωτεΐνη για να ζήσουν, και προστασία από τον θεό Διόνυσο (βλ. Κουτελάκης, Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί, Αθήνα 2016) τον οποίο εξακολούθησαν να λατρεύουν, όπως και οι προγενέστεροι.

Η εγκατάλειψη του Δασκαλιού πιθανότατα οφείλεται στην κατάρρευση του οικοσυστήματος, καθώς η ποσότητα καύσιμης ύλης για τα καμίνια της μεταλλουργίας ήταν τεράστια και δεύτερον γιατί εξαντλήθηκε ο πληθυσμός των αιγών και των αιγάγρων (Κρι-Κρί) που ζούσαν από αιώνες στην Κέρο και τροφοδοτούσαν τους κατοίκους με κρέας και δέρματα απαραίτητα για τις εργασίες και την ένδυσή τους.



ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ- BIBLIOGRAPHY

Angliker = Angliker Erica, “Worshiping the Divinities at the Archaic Sanctuaries in the Cyclades”, Les Sanctuaires Archaiques des Cyclades, Presses Univ. De Rennes, 28-53.
Angliker, Images = Angliker Erica, Images of Dionysos, Images for Dionysos. The God’s Terracotas at Cycladic Sanctuaries, Conference, Lisbon Portugal (3-5 May 2017).
Ασπροποταμίτης = Ασπροποταμίτης Ιωάννης, «Kούφα: Η αρμενική βάρκα των ποταμών της Μεσοποταμίας», Αρμένικα τεύχος 100, Μάρτιος- Ιούνιος 2019).
Georgakopoulou, Renfrew, Boyd = Georgakopoulou, Renfrew C, Boyd M, «Unravelling the unique complexity of metallurgical practices at DhaskalioKavos through field and laboratory investigations», Περί Κυκλάδων Νήσων-Το αρχαιολογικό έργο στις Κυκλάδες, Αθήνα 2019.
Κουτελάκης, Νησιά-Τάφοι = Κουτελάκης, «Το μυστήριο των Ταφίων, τα νησιά τάφοι και η περίπτωση της Κέρου», Πρακτικά διεθνούς Συμποσίου στη μνήμη του Wilhelm Dörpfeld (Λευκάδα, Αύγουστος 2006), Λευκάδα 2008, 469-492.
Κουτελάκης, Αιγαίο και χάρτες με ανατρεπτική ματιά = Κουτελάκης Χαρ., Αιγαίο και χάρτες με ανατρεπτική ματιά / The Aegean and its maps from a radical viewpoint (Unearthing and Reconstructing its History)», Αθήνα 2008, έκδοση Στρ. Φιλιππότη.
Κουτελάκης Χαρ., Τήνος Αρχαία και Χριστιανική = Κουτελάκης Χαρ., Τήνος Αρχαία και Χριστιανική, Αθήνα 2001.
Κουτελάκης Χαρ., Τήνος Αρχαία και Χριστιανική = Κουτελάκης Χαρ., Τήνος Αρχαία και Χριστιανική (από την Προϊστορία μέχρι και την δημιουργία του ελληνικού κράτους), Αθήνα 2015.
Κουτελάκης, Προϊστορικά της νήσου Τήνου = Κουτελάκης Χαρ., Προϊστορικά της νήσου Τήνου / Tenos in the prehistoric era, Σειρά: Αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας Νο 3, Αθήνα 2012 και β ́ έκδοση 2014.
Κουτελάκης, Οι Γάτες της Κύπρου= Κουτελάκης, «Οι Γάτες του Ακρωτηρίου της Κύπρου», Κυπριακαί Σπουδαί 74 (2010) 89-102. Το ίδιο στο www.academia.edu
Κουτελάκης, Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί = Κουτελάκης Χαρ., Θέατρο και μεταλλωρύχοι-μεταλλουργοί: Η ανάδυση της αρχαίας τραγωδίας από τα ορυχεία. Η περίπτωση του Θορικού, της Ελευσίνας και των Δελφών, Αθήνα 2016.
Koutelakis, Compatibilities and symbolism = Koutelakis Haris, Compatibilities and symbolism in the Architecture of homes and temples: From Prehistoric “tholos” to temples-ships / «Συμβατότητες και υλοποίηση συμβολισμών στην αρχιτεκτονική οικιών και ναών: Από τους προϊστορικούς θόλους στους ναούς-πλοία», στο www.academia.edu
Koutelakis, Delos = Koutelakis, “Alteration of the identity of Delos ”, Antrocom Online Journal of Anthropology, vol. 13. n. 1 (2017) 111-128 www.academia.edu
Κουτελάκης, Κριτική στο «Αρχαία Τήνος» = Κουτελάκης Χάρης, Η «ΑΡΧΑΙΑ ΤΗΝΟΣ» στο μικροσκόπιο.
Βιβλιοκριτική στο ομώνυμο βιβλίο των Έtienne Roland, Κούρου Νότα, Σημαντώνη-Μπουρνιά Εύα, Η αρχαία Τήνος, Τήνος 2013, έκδοση του Ι.ΤΗ.Π., στο www.Academia.edu
Κουτελάκης, Πότνιες = Κουτελάκης Χαρ., Οι Πότνιες της Τήνου: Κριτική στα άρθρα της Σημαντώνη-Μπουρνιά και Νότα Κούρου, στο www.academia.edu (29-12-2017).
Κουτελάκης, Κριτική στον συλλογικό τόμο «Τήνος και Κυκλάδες στη Μυκηναϊκή Εποχή» = Κουτελάκης Χαρ.,
Κριτική στα περιεχόμενα του συλλογικού τόμου «Από τον κόσμο του Ομήρου: Τήνος και Κυκλάδες στη Μυκηναϊκή Εποχή», Αθήνα 2019, έκδοση ΥΠ.ΠΟ.Α / Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και του Π. Ι. της Τράπεζας Πειραιώς. Στο www.academia.edu 25-07-2019.
Κουτελάκης, Η «Οδύσσεια» ως Mediterranean pilot = Κουτελάκης Χαρ., Από την Μαύρη και την Άσπρη Θάλασσα μέχρι την μεγάλη Πράσινη και τον Ωκεανό: Η «Οδύσσεια» του Ομήρου ως Mediterranean Pilot χωρίς Λαιστρυγόνες και τέρατα. Μια νέα προσέγγιση για την ανθρωπογεωγραφία της Μεσογείου, Αθήνα 30 Δεκ. 2019.
Κουτελάκης, Μεροπίδες νήσοι = Κουτελάκης Χαρ., Οι Μεροπίδες νήσοι Κώς, Κέα και Σίφνος. Ανακοίνωση στο Επιστημονικό συμπόσιο «Σχέσεις Δωδεκανήσου και Κυκλάδων», Ερμούπολη Σύρου 12 -14 Οκτωβρίου 2018.
Κουτελάκης, Κουφονήσια = Κουτελάκης Χαρ., Ο όρος «Κουφονήσια» στον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο των Κυκλάδων (ανακοίνωση για το συνέδριο της Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών στη Νάξο, Απρίλιος 2021).
Ντούμας, Μπασιάκος = Ντούμας Χρ., Μπασιάκος Ιω., «Πρώϊμη μεταλλουργία στις Κυκλάδες», Περί Κυκλάδων Νήσων-Το αρχαιολογικό έργο στις Κυκλάδες, Αθήνα 2019.
Πεντότη= Πεντότη Αλεξ., «Εν δε βακχίη», Θασιακά 2019 (Καβάλα 2020)385-399.
Renfrew et al. = Colin Renfrew, Olga Philaniotou, Neil Brodie, Giorgos Gavalas & Michael J. Boyd (επιμέλεια), The settlement at Dhaskalio (The sanctuary on Keros and the origins of Aegean ritual practice: the excavations of 2006–2008, Volume I, Oxford / Oakville 2013, Εκδότης McDonald Institute for Archaeological Research, Σειρά: McDonald Institute Monographs.
Sampson = Sampson Adam., Palaeolithic and Mesolithic sailors in the Aegean and the Near East, Cambridge 2019.
Shephard = Shephard Henry, To the origins of the cult of Dionysus, Philadelphia 2008.
Sotirakopoulou = Sotirakopoulou Peggy, The Pottery from Dhaskalio, Cambridge 2016, Εκδότης McDonald Institute for Archaeological Research, Σειρά: The Sanctuary on Keros and the Origins of Aegean Ritual: the Excavations of 2006-2008, volume IV.
The Guardian, 18 Jan. 2018 = Complex engineering and metal-work discovered beneath ancient Greek 'pyramid', The Guardian, 18 Jan. 2018, Latest find on Cyclades’ Keros.
Βλάχος = Βλάχος Ιωάννης-Ανδρέας, «Πάππας» και «Νάς»: Η σημασία των δύο Ικαριακών τοπωνυμίων και η μεταξύ τους σχέση ως λατρευτικών τόπων κατά τους προϊστορικούς χρόνους», Η Ικαρία στον θρύλο και την Ιστορία, εκδ. Εταιρεία Ικαριακών Μελετών, Αθήνα 2013, σελ. 51-101.



Ο κ. Χάρης Κουτελάκης, δρ Αρχαιολογίας-Ιστορικός, είναι γνωστός για τις μελέτες του, που αφορούν στα νησιά του Αιγαίου, την Κύπρο, τη Λευκάδα, την Εύβοια και τον Πειραιά.

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


3 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 50611

    25 Μαρ 2021

    Ευχαριστώ τον Ανώνυμο για τα σχόλιά του, αλλά θεωρώ ότι πρέπει να κάνω δύο σχόλια . Πρώτον εμείς οι γιδοβοσκοί που δεν ανήκουμε στην 4η βιομηχανική επανάσταση και δεν γνωρίζουμε τα ζώα από ζωγραφιές και από το Διαδίκτυο, ξέρουμε πολύ καλά ότι ο πλούτος βρίσκεται στα κεφάλια και αυτόν δεν τον προσφέρουν τα πρόβατα που πρέπει να μεγαλώσουν 2 χρόνια για να γεννήσουν μία φορά αλλά οι αίγες που γεννούν δύο τον χρόνο και μάλιστα από το πρώτο έτος! Δεύτερον οι πρόγονοί μας μεταξύ των οποίων και ο παππούς του Ανώνυμου, τρώγαμε κρέας δύο φορές τον χρόνο. Επομένως τα ζώα της Κέρου, τα οποία μάλιστα δεν ήταν οικόσιτα, πολλαπλασιάζονταν και επαρκούσαν για τις ανάγκες των κατοίκων του μικρού νησιού, οι οποίοι δεν σκότωναν και δεν έτρωγαν ούτε θυσίαζαν κάθε μέρα ή κάθε εβδομάδα τις αίγες που συλλαμβάνανε μια, δύο ή τρεις φορές τον χρόνο.

  • Ανώνυμος 49895

    22 Δεκ 2020

    Και μετά τη σύνταξη και ανέβασμα του σχολίου μου, έκανα ένα πολύ γρήγορο ψάξιμο στο διαδίκτυο από περιέργεια και μόνο και ιδού τί τσίμπησα:

    "Από τα στοιχεία αυτά επισημαίνεται ότι η Κέρος δεν ήταν αυτοσυντηρούμενη, δηλαδή μεγάλο μέρος των τροφίμων εισαγόταν από αλλού και, βάσει αυτών των νέων στοιχείων, πρέπει να αναθεωρηθούν οι γνώσεις μας για τα δίκτυα ανταλλαγών της Εποχής του Χαλκού, προκειμένου να συμπεριλάβουμε σ’ αυτά και την ανταλλαγή τροφίμων."
    https://www.archaiologia.gr/blog/2018/01/24/κέρος-απρόσμενα-αρχαιολογικά-ευρήμα/

    Λογική αντίληψη και κοινή λογική σε συνδυασμό με βασικές γνώσεις από διάφορα πεδία επιστημών αποτελεί αχτύπητο συνδυασμό.
    Αν συμπεριλάβουμε τον παράγοντα εμπειρία (εφόσον υπάρχει) το άτομο είναι ανίκητο.

  • Ανώνυμος 49894

    22 Δεκ 2020

    "Tόνισα μάλιστα τότε ότι «αναμένω πάντοτε να προσκομίσουν νέες ερμηνείες, αλλιώς προβλέπω ότι τόσος κόπος από τόσους πολλούς με τόσο πολύ θόρυβο, μπορεί να αποδειχτεί ότι ο θησαυρός τους ήταν άνθρακας (πέρα ασφαλώς από όσα αξιόλογα προστίθενται στις γνώσεις μας για έναν κατοικημένο και οργανωμένο χώρο της 3ης χιλιετίας που μελετήθηκε εξονυχιστικά από διάφορους επιστήμονες)». Τόσο το πολυδιαφημισμένο ντοκυμαντέρ της παρουσιάστριας των Ειδήσεων της ΕΤ1 (20-7-2020) όσο και εκείνο (αγγλικής παραγωγής) του γνωστού καναλιού COSMΟΤΕ δεν είχαν να προσθέσουν απολύτως τίποτε ως προς τις τελετουργίες στην Κέρο, και μάλιστα διαστρεβλώνουν δια των λόγων του sir Colin Renfrew αυτό που η λογική επιβάλλει."

    Ο καθένας με τους καημούς του.. Στην εποχή της κβαντομηχανικής, της τεχνητής νοημοσύνης, των υπερυπολογιστών, των εμβολίων mRNA, θα πρέπει και κάποιοι να ασχολούνται με τηγανόσχημα, δρακόσπιτα, κολοκοτρωνέικους σουγιάδες και λατρευτικές θεότητες. Ε, δεν μπορεί όλοι να ασχολούνται με την τέταρτη βιομηχανική επανάσταση και τα κοινωνικά δίκτυα.

    Μια δευτερεύουσα λεπτομέρεια: Σε ένα νησάκι όπως η Κέρος δεν μπορεί οι τότε κάτοικοί του να επιβίωναν από τα αγριοκάτσικα, εκτός και αν οι κάτοικοι ήταν πάρα πολλοί λίγοι. Ένας πληθυσμός ζώων για να προσφέρει ικανή ποσότητα κρέατος και σε τακτά διαστήματα, θα πρέπει να ανανεώνεται με μεγάλη ταχύτητα. Μικρά νησιά δεν μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο, είναι θέμα οικολογίας. Πολύ απλά οι αρχαίοι κάτοικοι και τεχνίτες της Κέρου εισήγαγαν όλες ή σχεδόν όλες τις τροφές που κατανάλωναν μαζί με τις πρώτες ύλες για τα εργαστήριά τους. Σήμερα η Κέρος είναι ακατοίκητη, άγονη, χωρίς πηγές νερού.