ΤΟ ΑΜΦΙΔΡΟΜΟ
ΜΙΑΣ
“ΛΟΓΙΚΗΣ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗΣ”

Ρατσιστικά πανηγύρια
σε ανθρώπινους
ζωολογικούς κήπους


Κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα αρχίζουν οι παγκόσμιες εκθέσεις στο Δυτικό κόσμο οι οποίες εντάσσονται στο ιδεολογικό και πολιτικό πλαίσιο της «λογικής προκατάληψης» των Δυτικών και οι οποίες, σύμφωνα με τη ρήση του Hobsbawm, αποτέλεσαν τις «great new rituals of self-congratulation». Η Αγγλία εστίαζε στον «ιστορικό» της ρόλο −συχνά σε παραλληλισμό με τους Ρωμαίους και τις εκτενείς αποικίες τους−, η Γαλλία στον «εκπολιτιστικό» της ρόλο και οι Ηνωμένες Πολιτείες στον «πρωτογονισμό» των γηγενών της ηπείρου όπου εγκαταστάθηκαν, σε ένα θέαμα που συγκέντρωνε εκατομμύρια επισκέπτες.

Τον κύκλο άνοιξε η «Great Exhibition» του 1851 στο Crystal Ρalace του Λονδίνου, δείγμα της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής υψωμένο στο Hyde Ρark, ένας θρίαμβος της Βικτωρίας και του πρίγκιπα Αλβέρτου που στόχευε στην ανάδειξη της οικονομικής, στρατιωτικής και βιομηχανικής ανωτερότητας της μέγιστης αποικιοκράτισσας, αποτελούσε πραγματική ύβρη −κατά τον καθηγητή Διεθνώv Σχέσεων John Hobson−, αφού η εκβιομηχάνιση που διαφήμιζε δεν ήταν παρά το τελικό στάδιο της διάχυσης των εφευρέσεων που εμφανίστηκαν, πολύ νωρίτερα και για πρώτη φορά, στην Κίνα. (Hobson, Οι ανατολικές ρίζες του δυτικού πολιτισμού, Αθήνα 2006, 12).


Φωτ. του 1851: η «Great Exhibition» στο Hyde Park.


Διαφημιστικό φυλλάδιο της έκθεσης του 1851 «Crystal Palace - Some Varieties Of The Human Race»,
με φυλετικό περιεχόμενο.
Διαφημιστικό poster του 1851 με τα δρομολόγια τρένων προς την «Great Exhibition» (Αρχείο Thomas Cook).

Η γαλλική «Exposition Universelle» του 1899, πλην των πολιτιστικών εκθεμάτων της που σχετίζονταν με την τρέχουσα Αrt Nouveau, τον κινηματογράφο και το βραβευθέν «Campbell's Soup», είχε τη μορφή ενός ρατσιστικού πανηγυριού: διακηρύττοντας τα αποικιοκρατικά της επιτεύγματα που σχετίζονταν με την Καμπότζη, την Κίνα και την Αλγερία αφιέρωσε ένα τομέα ιδιαίτερης έκτασης στο «zoo humain», ιδιαίτερα δημοφιλές στους Δυτικούς (ήδη γνωστό απ' τη δεκαετία 1870 σε Βαρκελώνη, Μιλάνο, Βαρσοβία, Αμβούργο, Λονδίνο, Νέα Υόρκη) με γηγενείς από τη Σενεγάλη, το Κονγκό, τη Νέα Καληδονία και το Tonkin του Βιετνάμ, οι οποίοι κλήθηκαν να χτίσουν καλύβες και να κατοικήσουν σ' αυτές με τα καθημερινά χρηστικά τους αντικείμενα επί μήνες ως curiosité για χάρη των επισκεπτών.


Μασσαλία 1906: αφίσα της Αποικιακής Έκθεσης.


IMAGE DESCRIPTIONΟι «αποικιακές εκθέσεις» που πραγματοποιούνταν στη Γαλλία υπό την αιγίδα του Ministère des Colonies (που πρώτοι είχαν ιδρύσει οι Βρετανοί) με άξονα αναφοράς τις αρχαίες πολιτισμικές κατακτήσεις της Δύσης τις οποίες αντιπαρέθεταν στην απουσία «πολιτισμικών κατακτήσεων» των αποικιών, αποτελούσε μια αντίληψη που συζητείται ως σήμερα στη Γαλλία όπως μαρτυρά το σχετικό συνέδριο του 2006 υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού που μελετά τη γαλλική αποικιοκρατία μέσα κι από τα αρχεία του Υπουργείου των Αποικιών με επίκεντρο την «Coloniale Nationale» του 1907.

Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού η «Luisiana Purchase Exhibition» στο St. Louis του 1904, μια από τις μεγαλύτερες εκθέσεις που πραγματοποιήθηκαν ποτέ και η οποία έδωσε την αφορμή στον Theodore Roosevelt (1858-1919) να μιλήσει στην αυγή του 20ού για την έναρξη του «Αμερικανικού Αιώνα», αφιέρωσε τα περισσότερα στρέμματα γης στους 1.100 γηγενείς διαφόρων φυλών των Φιλιππίνων — το νέο υπερπόντιο λάφυρο των ΗΠΑ στον Ειρηνικό μετά τον Ισπανοαμερικανικό πόλεμο.

Το τμήμα αυτό της έκθεσης που ως εκθέματα είχε όχι επιτεύγματα τεχνολογικά αλλά ανθρώπους, ενείχε, κατά τους διοργανωτές της έκθεσης, «ανθρωπολογικό περιεχόμενο»: γηγενείς έμειναν επί 8 μήνες (όσο διήρκεσε η έκθεση) στις καλύβες τους −καίτοι σχεδιασμένες από Αμερικανούς και Ευρωπαίους αρχιτέκτονες−, επιδίδονταν σε τελετουργικούς χορούς, γάμους και εικονικό κυνήγι ζώων, και παράλληλα θεωρείτο παιδευτικό θέαμα για παιδιά και δασκάλους.

Η έκθεση περιλάμβανε και «ινδιάνικο σχολείο» με λευκούς δασκάλους να «εκπολιτίζουν» ιθαγενείς. Οι κριτικές ήταν διθυραμβικές: «A remarkable achievement... it succeeds as both entertainment and sociological study» −είχαν γράψει οι Riverfront Times− «...highly recommended» — είχε προσθέσει η American Library Association.

Την πίστη τους στην «ανωτερότητά» τους οι Ευρωαμερικανοί συνέχισαν να εκφράζουν μέχρι και τις αρχές του 20ού, τοποθετώντας τις αρχαιολογικές συλλογές των ιθαγενών της Αμερικής σε μουσεία Φυσικής Ιστορίας κι όχι στα μουσεία Καλών Τεχνών όπου περιλαμβάνονταν οι αρχαιότητες της Ευρώπης.



Φωτογραφία από το Revue en Ligne «Ėtudes Coloniales».
Κατατοπιστικός χάρτης της έκθεσης του 1904: το μεγαλύτερο τμήμα, 47 εκτάρια (επάνω δεξιά)
αφιερώθηκε σ' ένα μόνο νησιωτικό σύμπλεγμα, τις νεοαποκτηθείσες Φιλιππίνες.
Φωτ. του 1904: οι καλύβες των Φιλιππινέζων στην έκθεση.
Φωτ. του 1904: επιδείξεις δεξιότητας κυνηγιού των Φιλιππινέζων στην έκθεση.

Η «British Empire Exhibition» στο Wembley του 1924 θεωρήθηκε «ιστορικό έπος» από τον Kipling ο οποίος της αφιέρωσε ποίημα που μελοποιήθηκε, κι ο οποίος γενικότερα επιδοκίμαζε την κυριαρχία των Άγγλων στις Ινδίες που είχε μετασχηματίσει τη χώρα του σε αυτοκρατορία: «Πλούσια η κληρονομιά μας και γόνιμη η συμβολή μας!... Οι δεσμοί μας είναι πιο δυνατοί από τη ζωή που πρέπει να συντρίψουμε».

Οι Times είδαν την έκθεση ως «Γέφυρα της Αυτοκρατορίας που είχε ξεκινήσει από ήρωες του παρελθόντος και ολοκληρώθηκε από τους σύγχρονους κυρίαρχους αποικιοκράτες με προσωπικές θυσίες για το κοινό καλό» ενώ μέρος έλαβαν ως εκθέματα −όπως καταγγέλλει ο ανθρωπολόγος Benedict Burton− 15 χιλιάδες άνθρωποι, 300 άλογα, 500 γαϊδούρια, 730 καμήλες, 72 μαϊμούδες, 1000 κύκνοι, 7 ελέφαντες και 3 αρκούδες. (Burton, «International Exhibitions & National Identity», στο Anthropology Today», Vol 7, No 3, London 1991, 7-8).


Φωτ. του 1924: γυναίκες Μαορί, μέλη της Εκκλησίας της Ratana της Νέας Ζηλανδίας,
καταφθάνουν στο Λονδίνο για να λάβουν μέρος ως «εκθέματα» στην «British Empire Exhibition».
Στουτγγάρδη 1928: «Kolonial Völkerschau» («Αποικιακό Human Ζοο»).

Μετά την «Völkerschau Kolonial» στη Stuttgart του 1928 που επίσης θα παρουσιάσει το δημοφιλές στο κοινό Völkerschau (Human Ζοο), ακολουθεί η «Exposition Coloniale» του 1931 στο Παρίσι που αποτελούσε άλλη μια θεατρική παράσταση, αυτή τη φορά διαφημίζοντας την κυρίαρχη καλλιτεχνική πρόταση Art Deco, με μπαλαρίνες από τη Σενεγάλη, τη Μαδαγασκάρη, την Καμπότζη και την Ταϊτή σε φαντασμαγορικά shows, με ορχήστρες, φωτισμένα σιντριβάνια και πολύχρωμα κτήρια, και τους κριτικούς να γράφουν «Η έκθεση των αποικιών είναι μια γιορτή (...) του Τουρισμού και του Εξωτισμού πάντα μέσα στη μόδα». Η έκθεση, που όπως και οι προηγούμενες προπαγάνδιζε το διαμεσολαβητικό ρόλο της Γαλλίας στον εκπολιτισμό των αποικιών της, αυτή τη φορά προέβη και στην ανέγερση αποικιακού μουσείου φασιστικής αρχιτεκτονικής, του Musée Permanent des Colonies.


Παρίσι 1931: το Musée Permanent des Colonies που ανεγέρθηκε για την «L'Exposition coloniale de Ρaris».
Παρίσι 1931: η αφίσα της «Αντίστροφης Έκθεσης».


Παρίσι 1931: ανακατασκευή του Αηgkοr Wat στην «Exposition coloniale» για το «Pavillon de l’Indochine».



Ωστόσο αυτή τη φορά η γαλλική έκθεση έτυχε δημόσιου αντίλογου από τους κομμουνιστές στην παράλληλη «Αντίστροφη Έκθεση» που είχαν οργανώσει με τίτλο La Vérité sur les colonies και έθιγε το έγκλημα της αποικιοκρατίας, παρουσιάζοντας τους αποίκους μέσα σε κλουβιά και δεμένους με αλυσίδες. Και βέβαια, οι εκθέσεις των αρχών του 20ού όχι τυχαία συμπίπτουν με τα κινήματα σε εξέλιξη στις αποικίες και με την οικονομική κάμψη στη Δύση· έτσι είχε κριθεί πολιτικά απαραίτητο το μήνυμα της «χαρούμενης κατοχής», της οικονομικής ευμάρειας και της «πολιτισμικής κατανόησης» από μέρους των Ευρωπαίων που δικαίωνε τη ρήση του Marx «η βαρβαρότητα επανεμφανίζεται, αλλά αυτή τη φορά γεννιέται στους κόλπους του πολιτισμού». (Στο Karl Marx, The Poverty of Philosophy, α΄ έκδ. Paris & Brussels 1847).

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πολιτική που παρήχθη στα υποτελή κράτη υπό την επίδραση του ευρωπαϊκού εθνικισμού. Τον καιρό που οι Ισπανοί έστελναν στην αμερικανική ήπειρο εξεταστική επιτροπή για να ερευνήσουν αν οι ιθαγενείς είχαν ή όχι ψυχή, οι ιθαγενείς από την πλευρά τους καταγίνονταν να βουτάνε στη θάλασσα λευκούς αιχμαλώτους για να επαληθεύσουν, παρατηρώντας τους για πολύ καιρό, αν τα σώματά τους σάπιζαν ή όχι. Αυτό ήταν η αρχή μιας αντίδρασης που δημιούργησε η αποικιακή πολιτική η οποία στάθηκε καθοριστική για το μέλλον τους, καθώς τα σύγχρονα ολοκληρωτικά καθεστώτα στη Μαύρη Ήπειρο επηρεάστηκαν απ’ τις παλιές σχέσεις με τους ευρωπαϊκούς παράγοντες ή ακόμα, όπως αναφέρει ο Balandier, ενισχύθηκαν από αυτούς — χώρια που τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα σε Αφρική και Ασία αποποιήθηκαν συχνά το ευρωπαϊκό μοντέλο της δημοκρατίας και υιοθέτησαν το ευρωπαϊκό μοντέλο του εθνικισμού. (Woolf, O Εθνικισμός στην Ευρώπη, Αθήνα 1999, 22).

Αντλώντας παραδείγματα από την έκβαση της αρχαιολογίας στις πρώην υποτελείς χώρες βρίσκουμε την κινεζική αρχαιολογία του 19ου και των αρχών του 20ού να «τεκμηριώνει» ως κινεζικό το νεολιθικό πολιτισμό του Longshan περί τον Κίτρινο Ποταμό (όπου η επίδραση της Δύσης ήταν λιγότερο εμφανής), ως απάντηση στις προσβολές που είχαν δεχθεί οι κινεζικές παραδόσεις από τους Ευρωπαίους ιμπεριαλιστές. Ιδιαίτερα πολύτιμα για τον φυλετικό εθνικισμό και την «απόδειξη» της πανάρχαιης sui generis «κίτρινης φυλής» (zhongguo renzhong) ήταν τα παλαιοανθρωπολογικά κατάλοιπα του «Ανθρώπου του Πεκίνου» που βρέθηκαν το 1920 στο Zhoukoudian, ένα μικρό χωριό κοντά στο Πεκίνο.

IMAGE DESCRIPTIONΠρόκειται για έναν homo erectus στον οποίο απέδωσαν το «εθνικό» όνομα Sinanthropus pekinensisΣινάνθρωπος του Πεκίνου») μολονότι αφορά τε μια περίοδο που τα φαινοτυπικά χαρακτηριστικά δεν έχουν ακόμα διαμορφωθεί. Η φυλετική κινεζική αρχαιολογία που κατηγοριοποιούσε σε «βάρβαρους» και «πολιτισμένους» τους ξένους και γηγενείς γνώρισε κάμψη επί κομμουνιστικής διακυβέρνησης καθώς ο εθνικισμός θεωρείτο μεγαλοαστική ιδεολογία που δεν συνήδε με τις αρχές του κομμουνισμού· ωστόσο, από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 η επίσημη Κίνα μιλά για τη «μοναδική κινεζική σχολή αρχαιολογίας», η οποία σε συνδυασμό με την παλαιοανθρωπολογία κατέχει την απάντηση στη μακρά και αδιάλειπτη παρουσία των Κινέζων. Όσο για την εικάζουσα φυσιογνωμία του «Κινεζάνθρωπου» αυτή έγινε μυθιστόρημα, ταινία, σουβενίρ, κόμικς, γραμματόσημο και pin των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου 2008.

IMAGE DESCRIPTIONΑντίστοιχα, η Μεξικανική Επανάσταση του 1910 υποστήριξε τον αυτοχθονισμό και ίδρυσε «προγονικά» μουσεία.

H Νότια Κορέα, με την ανακήρυξή της σε ελεύθερη δημοκρατία το 1948 υιοθέτησε «Εθνική Εορτή» με υπόβαθρο εθνικιστικό αφού ως ημερομηνία επέλεξε την Dangun Day, ημερομηνία ίδρυσης της «προϊστορικής δημοκρατίας» τους που έχει τις ρίζες της σχεδόν πέντε χιλιάδες χρόνια πριν, στο Gojoseon, το πρώτο «κορεατικό» βασίλειο και δυναστεία που ο ημιθεϊκός πατέρας-βασιλιάς του έθνους Dangun Wanggeom ίδρυσε στις 3 Οκτωβρίου του 2333 π.Κ.Ε..

H Κίνα και το Βιετνάμ, με την αναχώρηση των Δυτικών από το 1950 και μετά −οπότε και άφησαν το επιστημονικό πεδίο ελεύθερο στους ντόπιους αρχαιολόγους− ρίχτηκαν στη διεκδίκηση της «εθνικής προέλευσης» των εγχάρακτων χάλκινων τυμπάνων (οι πρώτοι κατασκευαστές είναι οι Pu από τη νοτιοδυτική Κίνας ή οι Lac Viet στο Δέλτα του Κόκκινου Ποταμού στο βόρειο Βιετνάμ;) μολονότι οι τεχνίτες που τα κατασκεύαζαν από το 600 π.Κ.Ε. μέχρι τον 3ο αιώνα Κ.Ε. αγνοούσαν τους πολιτικούς όρους που αφορούν στους σημερινούς εθνικούς προσδιορισμούς.

IMAGE DESCRIPTIONΤο Πακιστάν τιτλοφορεί μελέτη με τίτλο «Πέντε χιλιάδες χρόνια Πακιστάν» μολονότι το κράτος αυτό δεν υπήρχε ούτε σαν σκέψη, μας λέει ο Hobsbawm, πριν από το 1932-1933 (Για την Ιστορία, Αθήνα 1997, 20).

Το Angkor Wat που έχτισε ο βασιλιάς Suryavarman II το 12ο αιώνα ως πρωτεύουσά του και ιερό της και αναστήλωσαν οι Γάλλοι την περίοδο της αποικιοκρατίας (1863-1953) ως υπενθύμιση και απόδειξη στους ντόπιους της ισχύος τους, παρέμεινε σταθερά το εθνικό logo στη σημαία της Καμπότζης από το 1863 (ως κράτους-υποτελούς μέλους της Union Indochinoise) μέχρι σήμερα σε διάφορες παραλλαγές καθώς και στο εθνικό νόμισμα: το μνημείο συνδέει ευθέως το τωρινό έθνος με την ισχυρότερη αυτοκρατορία της νοτιανατολικής Ασίας, των Khmer.

Όσον αφορά στο μεσαιωνικό οικισμό των Bantu της Μεγάλης Ζιμπάμπουε, ο κωνικός πύργος του έγινε lοgο από την επαναστατική σημαία της ZAPU (Zimbabwe African People’s Union) ως τα τραπεζογραμμάτια της κεντρικής τράπεζας της χώρας (Reserve Bank of Zimbabue)· ο αμφιλεγόμενος πρωθυπουργός της Robert Mugabe −ακόμα ήρωας ως πρώην ηγέτης του Zimbabwe African National Union στον εθνικό αγώνα της ανεξαρτησίας παρά την κακοδιαχείριση και τον αυταρχισμό της εξουσίας του− ευαρεστείται να διακηρύττει ότι οι πρόγονοί του υπήρξαν παλιοί ηγεμόνες της μεσαιωνικής αυτής πόλης παρότι αυτοί ήρθαν στην περιοχή τουλάχιστον δυο αιώνες μετά την κατάρρευσή της ενώ και το ανάγλυφο πουλί από στεατίτη που βρέθηκε στον ανατολικό περίβολο του οικισμού το 1889 (πουλήθηκε στον Cecil Rhodes) έγινε το lοgο της σημαίας της χώρας.

IMAGE DESCRIPTIONΟ ρόλος της αρχαιολογικής θέσης δεν περιορίστηκε στην επιβεβαίωση της αρχαιότατης καταγωγής του πρωθυπουργού της: εστάλη ως αντίγραφο στο Houston του Texas (Απρίλιο 1999), ως διαφημιστική καμπάνια και τουριστική attraction, ενώ επιπλέον, η κρατική εκπαίδευση περιλαμβάνει την εκεί επίσκεψη μαθητών για να τους θυμίζει, κατά τον Ζιμπαμπουανό ιστορικό Benedict Mtsali, πως «η Αφρική είχε έναν πολιτισμό που δεν ήταν δώρο του λευκού ανθρώπου». (Vale, «Mediated monuments and national identity», στο The journal of Architecture, Vol. 4, London 1999, 404-405).

IMAGE DESCRIPTIONΑπό την άλλη, η σύγχρονη παρουσία των πρώην αποικιοκρατούμενων χωρών σε διεθνείς εκθέσεις για την προβολή των μνημείων τους και της εθνικής τους οντότητας γίνεται με τη χορηγία πολυεθνικών εταιρειών, γεγονός που αντανακλά ότι τώρα η εξάρτησή τους απλώς άλλαξε μορφή. Εν κατακλείδι, και παρά το ενοποιητικό πρόσωπο που η αποικιοκρατία εμφάνισε, λειτούργησε φυλετικά και διασπαστικά ελαχιστοποιώντας επιτεύγματα άλλων λαών με αποτέλεσμα σημαντικοί αρχαίοι πολιτισμοί να μην εκλάβουν τη δέουσα προσοχή ή να αγνοηθούν.

Ως πρόσφατα ο Βέλγος Hergé (ψευδώνυμο του Georges Rėmi, 1907-1983), δημιουργός του Tintin −σχέδιο δημοφιλές στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη− διακινούσε μέσα από τις περιπέτειες του ήρωά του συντηρητικές ιδέες, όπως στο Tintin au pays de l'or noir, 1939, κατά των Εβραίων και των Αράβων, αντισοβιετικά συναισθήματα στο Tintin au pays des Sovίets, 1929 και αντιαφρικανικά στο Tintin au Congo, 1930-1931 (το Congo ήταν βελγική αποικία). Στο έργο του ασκήθηκε συχνά κριτική για τις ρατσιστικές και αποικιοκρατικές του απόψεις καθώς και για βίαιες σκηνές εναντίον ζώων.

Μετά τη μακραίωνη και σε παγκόσμια κλίμακα επιβολή του ευρωπαϊκού μοντέλου επανεξετάζεται από επιστήμονες το πλαίσιο που αυτό αναδείχτηκε και επεκτάθηκε εις βάρος άλλων, καθώς η κυρίαρχη άποψη συνεχίζει μέχρι σήμερα να προσδιορίζεται γύρω από ό,τι έχει σημειωθεί εντός των ευρωπαϊκών συνόρων: το μινωικό και ελληνορωμαϊκό πολιτισμό, την Αναγέννηση, το τραπεζογραμμάτιο και το χριστιανισμό ή, όπως εύστοχα επισημαίνει ο ανθρωπολόγος Eric Wolf (1923-1999), διδαχτήκαμε στις σχολικές αίθουσες αλλά κι έξω από αυτές πως η Δύση έχει μια γενεαλογία κατά την οποία η αρχαία Ελλάδα γέννησε τη Ρώμη, η Ρώμη τη χριστιανική Ευρώπη, η χριστιανική Ευρώπη την Αναγέννηση, η Αναγέννηση το Διαφωτισμό, ο Διαφωτισμός τη Δημοκρατία και τη Βιομηχανική Επανάσταση, δηλαδή ένα σχήμα παραπλανητικό αφού στην πραγματικότητα, μη-ευρωπαϊκοί πληθυσμοί και πολιτισμοί είχαν ενεργό συμμετοχή στην εξέλιξη της ευρωπαϊκής ιστορίας. (Wolf, Europe and the People Without History, Berkeley 1982, 5).

IMAGE DESCRIPTIONΕπίσης ελάχιστα αναφέρεται ή λαμβάνεται υπόψη το γεγονός πως η αποκαλούμενη «οικουμενικότητα» των Δυτικών αξιών μικρή απήχηση έχει τόσο στον πολυπληθέστερο ισλαμικό, ινδικό και σινικό κόσμο όσο και στον Ορθόδοξο πολιτισμό· ο Δυτικός τρόπος θεώρησης της ιστορίας βασίζεται σε ένα κατοπτρικό πρόσταγμα, στο οποίο ο Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) βλέπει ιδιωφέλεια όταν γράφει πως «δεν μπορούμε να κατανοήσουμε το άλλοτε και το αλλού της ανθρωπότητας παρά μόνο σε συνάρτηση με τις κατηγορίες μας». (Καστοριάδης, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, Αθήνα 1981, 243).

Ο «ευρωκεντρισμός», η υπεραπλουστευμένη εκδοχή της ανθρώπινης ιστορίας που εδράζει το μεγαλύτερο επιχείρημά του στην πολιτισμική διαφορετικότητα βρίσκει το χαρακτηριστικότερο ίσως εκπρόσωπό του στον Samuel Huntington που στη Σύγκρουση των Πολιτισμών υιοθετεί μια ρηχή ιδεολογική και πολιτισμική αντίστιξη μεταξύ Ανατολής και Δύσης παραβλέποντας τα οικονομικοπολιτικά αίτια της «σύγκρουσης». Αλλά έστω κι έτσι, η Δύση είναι καταδικασμένη να συνυπάρχει με τον αντιστικτικό της πόλο, την Ανατολή, όχι μόνο για λόγους γεωγραφικούς και οικονομικοπολιτικούς αλλά και θρησκευτικούς, αφού στην Ανατολή «επέλεξε» να γεννηθεί ο κυρίαρχος Θεός στη Δύση, ο Ιησούς Χριστός.

IMAGE DESCRIPTIONΚατά τον κριτικό και συγγραφέα Ευάγγελο Μόσχο −πρώην διευθυντή του περιοδικού Νέα Εστία− αλλά και πολλούς άλλους σύγχρονους μελετητές, ο χριστιανισμός παραμένει το ισχυρό και ανόθευτο συστατικό κομμάτι του ευρωπαϊκού πολιτισμού που θέτει την αδρότερη διαχωριστική γραμμή με την Ανατολή: «...μπορούμε με βεβαιότητα να επισημάνουμε ότι ο Ευρωπαϊκός Πολιτισμός και συνακόλουθα το Ευρωπαϊκό Πνεύμα, συγκροτείται και θεμελιώνεται σήμερα από την κήρυξη του Χριστιανισμού στην Ευρώπη με την άφιξη του Αποστόλου Παύλου στους Φιλίππους της Μακεδονίας». (Μόσχος, Το πρόσωπο της Ευρώπης: τέσσερα δοκίμια για την Ευρώπη και τον πνευματικό πολιτισμό της, Αθήνα 1992, 54).

Με μιαν άλλη ανάγνωση ωστόσο, αντί για τα φαεινά όρια που προσδοκά να θέσει αυτή η φράση εντοπίζεται η παραδοχή της διείσδυσης της Ανατολής στη Δύση μέσω μιας θρησκείας που «κατασκευάστηκε» στην πρώτη ως χωνευτήρι ανατολίτικων, μυστικιστικών δοξασιών.

Άλλωστε, ο Δυτικός πολιτισμός, μολονότι καυχιέται για τον ορθολογισμό του, συνεχίζει να αναπτύσσει το αξιακό του περιεχόμενο γύρω από ανατολίτικης προέλευσης αντιφατικούς δυισμούς όπως «σωστό-λάθος», «ηθικό-ανήθικο», «επίγειο-θεϊκό», όπως χάρη σε μια αντίφαση δομήθηκε η παρούσα μελέτη αφού εκπονήθηκε ασκώντας κριτική στο κυρίαρχο υποκείμενο της ιστορίας, τη Δύση, χρησιμοποιώντας το λόγο της Δύσης.




Σημείωση:
Το παραπάνω άρθρο είναι απόσπασμα από την μετα-
πτυχιακή εργασία της κ. Καλλιόπης Παυλή
με τίτλο: «Ο εθνικισμός στην αρχαιολογία της Δύσης» (Πάντειο
Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας, pandemos.
panteion.gr). Ο υπότιτλος και η κεντρική φωτογραφία
προστέθηκαν με μέριμνα της «Ελεύθερης Έρευνας».




Η Καλλιόπη Παυλή από τη Σάμο, είναι απόφοιτος σπουδών Μ.Μ.Ε. (Αθήνα) και Ιστορίας (Πάτρα), με υποτροφία στη δεύτερη σχολή. Έζησε στον Καναδά και σε χώρες της Ευρώπης, και έχει ταξιδέψει στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Επιστρέφοντας εργάστηκε στον αρχαιολογικό τουρισμό αρχίζοντας παράλληλα μεταπτυχιακές σπουδές στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Παν/μίου, με τίτλο της διπλωματικής «Ο Εθνικισμός στην Αρχαιολογία της Δύσης». Η μεταπτυχιακή εργασία της περιλήφθηκε στην Ενδεικτική Θεματική Βιβλιογραφία για τους φοιτητές του σεμιναρίου «Νεο-Ελληνική Εθνική Ιδεολογία» του καθηγητή Στ. Πεσμαζόγλου.

Μετά και από τα ταξίδια στην Τουρκία που συνδέονταν με τη διατριβή της («Αρχαιολογώντας την terra desiderata: η Μεγάλη Ιδέα των αρχαίων υλικών καταλοίπων»), στην οποία εξετάστηκαν οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν από το Αρχαιολογικό τμήμα της Αρμοστείας Σμύρνης στη Μ. Ασία κατά την περίοδο της ελληνικής κατοχής (1919-1922), ανακηρύχθηκε δρ. Ιστορίας το 2012.

Το 2014 εξέδωσε το βιβλίο: Εις το όνομα του πολιτισμού. Η ιδεολογία των ανασκαφών στη Μικρά Ασία κατά την μικρασιατικήν κατοχήν υπό της Ελλάδος (1919-22), εκδόσεις Ισνάφι.

Έχει συμμετάσχει ως ομιλήτρια σε εγχώρια και διεθνή συνέδρια, ως μέλος της επιστημονικής επιτροπής και της οργανωτικής επιτροπής σε διεθνή συνέδρια, σε ανασκαφές στη Λήμνο υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Προϊστορικής Αρχαιολογίας Νικ. Ευστρατίου, έχει δημοσιεύσει άρθρα, ανήκει στο editorial board του Int. Journal SCS και είναι μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Κ.Ε.Ν.Ι. με θέμα την αποικιοκρατία του ύστερου 19ου-πρώιμου 20ού αιώνα και την πρόσληψή της από την εγχώρια λογιοσύνη εν όψει της μικρασιατικής εκστρατείας.

Τα ακαδημαϊκά ενδιαφέροντά της συνδέονται με τη μυθολογική θεμελίωση των εθνικών κρατών που περνά και από την κατά βούληση αρχαιολογική ερμηνεία, μέσα από την οποία επιβάλλεται η γεωγραφία και η πολιτική τους. Μιλάει αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά.

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


6 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 50334

    13 Φεβ 2021

    https://www.youtube.com/watch?v=L4VU-AwxzSY

  • Ανώνυμος 50329

    12 Φεβ 2021

    ωραιο το σχολιο, εγω όμως φτιαχνομαι με τα λινκς.
    δωσε - δωσε...
    @50327 μην τον ευχαριστεις, ολη μερα αυτο κανει, σχολιαζει τα παντα με κοπυ πειστ από βικιπεδια.

  • Ανώνυμος 50327

    12 Φεβ 2021

    50325,
    ενδιαφέρον το σχόλιο σου, σε αρκετά διαφωνώ, αλλά δεν έχει και πολύ σημασία. Ευχαριστώ για τον κόπο σου και τον χρόνο σου.

  • Ανώνυμος 50325

    12 Φεβ 2021

    Γεωγραφικοί όροι που θα πρέπει να γίνουν σταθεροί Γιάννη (50323), αλλιώς ο καθένας θα γράφει το κοντό και το μακρύ του, ανακατεύοντας μέση ανατολή, βόρεια Αφρική, άπω ανατολή κατά το δκούν, τί δεν καταλαβαίνεις.

    "Τέτοιες αντιλήψεις δεν ήταν άγνωστες στην Ευρώπη, Αλλά ως επίσημη εξουσιαστική αντίληψη, εγκαθιδρύθηκαν για πρώτη φορά με την κατάληψη της εξουσίας από τον Χριστιανισμό."

    Όταν λες Ευρώπη στην εποχή της ρωμαικής αυτοκρατορίας πώς την εννοείς. Τα κέντρα του πρωτοχριστιανισμού ήταν Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Πέργαμος, Έφεσος, Κόρινθος, Ρώμη, δεν ήταν προφανώς η Γαλιλαία και η Ιουδαία. Αυτή ήταν η "Ευρώπη" της εποχής, η λεγόμενη δύση. Δεν ήταν η πολιτισμένη δύση η Βρετανία, η Γαλατία, η επαρχία της Ισπανίας. Το κέντρο της εποχής ήταν η λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου και η Ρώμη, απλές σκέψεις, δεν θέλει πολλά. Επίσης ο μωαμεθανισμός είναι αβρααμική θρησκεία, δεν ήρθε από την Ινδία ή την Περσία.

    "Συμπέρασμα: οι αβρααμικες θρησκείες γεννήθηκαν στην Μ. Ανατολή"

    Ήταν ή δεν ήταν προιόν της ρωμαικής αυτοκρατορίας ο χριστιανισμός, ο οποίος δέχθηκε θεμελιώδεις επιρροές από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία; Από πού πήρε και ενσωμάτωσε έννοιες και ιδέες όπως ουσία, υπόσταση, πρόσωπο, άχρονος, αΐδιος και ένα σωρό άλλα; Ήταν ανατολή η ρωμαική αυτοκρατορία; Αλεξάνδρεια, Πέργαμος, Έφεσος, Κόρινθος ήταν ανατολή; Απάντηση και συμπέρασμα: μια χαρά δυτικό κατασκεύασμα είναι ο χριστιανισμός και μάλιστα ο καημός των νομοθετών και ηθικολόγων προσωκρατικών να προσεγγίσουν την πρώτη αρχή και την πρώτη αιτία (υλική ή ιδεατή), μια αφύσικη, πατριαρχική, ιεραρχική και μονοδιάστατη ιδέα, που συνεχίζεται στο χριστιανισμό όπου πρώτη αρχή είναι πλέον ο Γιαχβέ, ο οποίος συγκεντρώνει στο πρόσωπό του την κοινωνική ηθική, τις απαγορεύσεις, όπως και δικάζει και τιμωρεί, όλα στη συσκευασία του ενός. Μια χαρά τα κατάφερε η αρχαία ελληνική φιλοσοφία και δεν εννοώ μόνο τον πλατωνισμό!

    https://el.orthodoxwiki.org/Αγία_Τριάδα
    https://el.orthodoxwiki.org/Ουσία
    https://el.orthodoxwiki.org/Υπόσταση
    https://el.wikipedia.org/wiki/Ιουδαιοχριστιανικός_πλατωνισμός

    "Δυσκολεύομαι να πιστέψω πως 2.500 υπήρχαν κινέζικα βιβλία στην Ιωνία που μεταφράστηκαν στα αρχαία Ελληνικά."

    Μακακία ολκής φαντάστηκες. Είναι προφανές ότι τα αρχαία ινδικά και κινέζικα βιβλία δεν μεταφράστηκαν στα αρχαία ελληνικά. Αλλά ήταν η περσική αυτοκρατορία και ενδεχομένως και οι αρχαίοι αιγύπτιοι που διατηρούσαν εμπορικές σχέσεις με Ινδία και όχι μόνο. Από εκεί (Ινδία) λοιπόν ήρθαν στη δύση και οι προσωκρατικοί αντέγραφαν ιδέες και αντιλήψεις από τα περσικά και πιθανών και τα αιγυπτιακά, αμφότεροι πολιτισμοί ήσαν ανώτεροι του ελληνικού εκείνη την εποχή. (Υπενθυμίζω: αιγυπτιακά βασίλεια και φαραώ από το 3.000 π.Χ., χετταίοι,ασσύριοι, βαβυλώνιοι - όταν οι αρχαίοι αιγύπτιοι, μεσοποτάμιοι, ινδοί, κινέζοι ανέπτυσσαν πολιτισμούς και κρατικές δομές, οι πρωτο-έλληνες πολέμαγαν με σφεντόνες και φυσοκάλαμα). Κάτι τόσο απλό, αλλά τόσο δύσκολο να σκεφτείς, γιαυτό και δυσκολεύεσαι. Υπενθυμίζω δε ότι αυτά που αντέγραφαν δεν τα καταλάβαιναν, αφού αυτοί ήταν κολλημένοι στην ιδέα της πρώτης αρχής, τα ενσωμάτωναν στις δικές τους αντιλήψεις, διαστρεβλώνοντάς τα. Ενδεχομένως να έρχονταν σε αυτούς με τη μέθοδο του "σπασμένου τηλέφωνου", αφού το πιο πιθανό είναι ότι δεν είχαν πρωτότυπες μαρτυρίες (γραπτές ή προφορικές), αλλά αντιγραφές βαβυλωνιακές, περσικές και αιγυπτιακές από την άπω ανατολή. Για παράδειγμα ο Ηράκλειτος μίλησε για την ενότητα των αντιθέτων, που παραπέμπει στη συμπληρωματικότητα των αντιθέτων του ταοιστικού συμβόλου γιν και γιανγκ. Το πρόβλημα είναι ότι η ιδέα της ενότητας των αντιθέτων (και κατ' επέκταση της διαλεκτικής θέση-αντίθεση-σύνθεση) αποτελεί μονοδιάστατη διαστρέβλωση της συμπληρωματικότητας των αντιθέτων, προσαρμοσμένης στις αντιλήψεις των προσωκρατικών.

    "στην ελληνική μυθολογία όσον αφορά τους Δώδεκα θεούς, απέχουν να είναι η πρώτη αιτία και αδυνατούν να ανατρέψουν την μοίρα ή να είναι ηθικοί, δίκαιοι και εκπρόσωποι του καλού."

    Το δωδεκάθεο ήταν το φολκλόρ για την πλέμπα, το παραδοσιακό, η λαική πίστη. Αναφέρομαι στη διανόηση της εποχής, προσωκρατικοί, Πλάτωνας κ.λπ.
    Ο καημός των προσωκρατικών ήταν να συλλάβουν και περιγράψουν την πρώτη αρχή σε μια κοινωνία και εποχή ακραία πατριαρχική Άλλοι έλεγαν το νερό, άλλοι το άπειρο, τη φωτιά, το ιδεατό, προκειμένου να στηρίξουν την κοινωνική ηθική τους και τις αρλούμπες περί κοσμικής δικαιοσύνης και να επιβάλλουν στους συμπολίτες τους στο πώς θα κυβερνάται μια πολιτεία. Μιλάμε για μαζική παράνοια που όμως έγινε viral την εποχή εκείνη στο χώρο της διανόησης. Αν ζούσε σήμερα ο εξτρεμιστής της κοινωνικής ηθικής και φανατικός του κοσμικού νόμου ούμπερ αρχιμπετόβλαξ Ηράκλειτος είτε θα τον είχαν κλείσει σε κάνα τρελοκομείο, είτε θα περνούσε γραφικός σύμφωνα με τις σημερινές αντιλήψεις και δεν θα του έδινε κανείς σημασία. Το να ποστάρουμε τη σήμερον ημέρα ασύνδετα και ξεκάρφωτα σπαράγματα από τα ελάχιστα που έχουν διασωθεί από πριν 2.500 χρόνια ενός τύπου που ούτε οι συμπολίτες του μπορούσαν να ανεκτούν, το βρίσκω ανούσιο.

    Επιπρόσθετα και όπως έχω ξαναγράψει, τα περί οπισθοδρόμησης της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας από τους προσωκρατικούς στον Σωκράτη και τον Πλάτωνα, αποτελούν φαντασιώσεις του ημιπαράφρονα Νίτσε (πέθανε παράφρονας, ενδεχομένως να είχε κάποια μορφή παράνοιας εξαρχής). Όπως ξαφνικά εμφανίστηκαν οι προσωκρατικοί έτσι εξαφανίστηκαν και η σκυτάλη πέρασε από τη Μικρά Ασία στην κυρίως Ελλάδα. Δηλαδή τί ήθελε να γίνει στην κυρίως Ελλάδα ο Νίτσε; Να συνεχίσουν να μηρυκάζουν τις αρλούμπες περί νερού, φωτιάς, απείρου, χάους κ.λπ.; Η αρχαία φιλοσοφία θα πέθαινε από στασιμότητα, είχε πια κουράσει η εμμονή με τον κοσμικό νόμο και δικαιοσύνη. Έτσι Σωκράτης και Πλάτωνας εμβαθύνοντας στον άνθρωπο και στην πρότυπη πολιτεία έδωσαν πνοή στη φιλοσοφία της εποχής και ουσιαστικά αποτελούν συνεχιστές της προσωκρατικής φιλοσοφίας, αντιγράφοντας ό,τι θεωρούσαν χρήσιμο. Η πολεμική του Νίτσε και οι διθυραμβικές του αποτυπώσεις περί καλών προσωκρατικών και κακού Πλάτωνα είναι ανεδαφικές.

    Μέσα σε περίπου 75 χρόνια (600-525 π.Χ.) είχαμε στην Ιωνία μια πραγματική πνευματική επανάσταση.
    Κάποιοι αφελείς (ή "πονηροί") εθνόκαυλοι προσπάθησαν να την αποδώσουν στη δήθεν "ανωτερότητα της ελληνικής φυλής"!
    Πού ήταν άραγε η "φυλετική ανωτερότητα" πριν το 600 π.Χ.; Και πού είναι σήμερα;
    Είναι άραγε η "φυλετική υπεροχή" ένα αποδημητικό πουλί που εμφανίζεται για μισό αιώνα στα παράλια της Μικρασίας κι από κει μεταναστεύει για άλλα τόσα χρόνια στην Αθήνα, μετά στην Κάτω Ιταλία κι αργότερα στην Αλεξάνδρεια; Και μετά πεθαίνει δια παντός;
    Είναι προφανές πως η χρονικά σύντομη φιλοσοφική-επιστημονική έκρηξη της Ιωνίας δεν οφείλεται σε καμία γονιδιακή προδιάθεση.
    Τον 6ο π.Χ. αιώνα η Ιωνία είχε μετατραπεί σε μια τεράστια και παγκόσμια δεξαμενή γνώσεων.
    Τα μεγάλα λιμάνια της, και κυρίως η Μίλητος, ήταν τα "παράθυρα" της Ανατολής στη Δύση.
    Από κι ξεκινούσαν κι εκεί κατέληγαν οι μεγάλοι εμπορικοί δρόμοι που έφταναν μέχρι την Ινδία και την Κίνα.
    Οι περσικές κατακτήσεις έφεραν την Ιωνία σε άμεση επαφή με τον πολιτισμό της Αιγύπτου και της Βαβυλώνας.
    Ιδέες, γνώσεις και πληροφορίες κατέκλυσαν τα ιωνικά παράλια, κι ήταν ζήτημα χρόνου να βρεθούν οι άνθρωποι που θα τις επεξεργάζονταν και θα τις συστηματοποιούσαν.
    Δε νομίζω πως οι Ίωνες φιλόσοφοι πρόσφεραν κάτι ουσιαστικά καινούργιο στην ανθρώπινη σκέψη.
    Απλά, αξιοποίησαν ήδη υπάρχουσες γνώσεις, τις οποίες για πρώτη φορά κατέστησαν προσιτές στο ευρύτερο κοινό.
    http://psonthomfanix.blogspot.com/2014/05/blog-post_14.html

    Είναι προφανές πως όταν αναφερόμαστε στους Ίωνες του 6ου π.Χ. αιώνα δεν μπορούμε να μιλάμε για "επιστήμονες" αλλά για "φιλοσόφους" και "θεολόγους"!
    Κατά τον Αναξιμένη ο Αέρας είχε "θείες" ιδιότητες.
    Ήταν άπειρος, αιώνιος, αόρατος, ζωοποιός.
    Ήταν η πρώτη και ανώτερη αρχή. Απ' αυτόν προέρχονταν ακόμα κι οι Ολύμπιοι Θεοί...
    http://psonthomfanix.blogspot.com/2014/05/blog-post_10.html

    Ο Παρμενίδης δεν μιλάει επιστημονικά. Θεωρεί το Είναι μια μεταφυσική αντότητα και του αποδίδει θεϊκές ιδιότητες: αιώνιο, άχρονο, αδιαίρετο, μονογενές, ακίνητο, αμετάβλητο, άπειρο, τέλειο, μοναδικό!
    Τι είπατε? Αααα, πολύ σωστά καταλάβατε από πού αντέγραψαν οι Χριστιανοί τα δόγματά τους!
    http://psonthomfanix.blogspot.com/2015/07/blog-post_21.html

    Ο Αναξίμανδρος χαρακτηρίζει το Άπειρον "θείον". Δηλαδή, εκ των πραγμάτων, του αποδίδει θεϊκή υπόσταση, έστω και πολύ διαφορετική απ’ την παραδοσιακή μυθική θρησκευτικότητα.
    Το θείον-Άπειρον είναι ο οδηγός-κυβερνήτης-προστάτης των όντων. Του αποδίδει όλες εκείνες τις ιδιότητες που θα αποδώσουν αργότερα στο δικό τους Θεό οι Χριστιανοί θεολόγοι: Το Άπειρον είναι πηγή και αποδέκτης όλων των φθαρτών, είναι αιώνιο, χωρίς αρχή και τέλος, ανεξάντλητο, απεριόριστο, άναρχο, αγέννητο, άφθαρτο, αυτό που περιέχει και περικλείει τα πάντα.
    http://psonthomfanix.blogspot.com/2014/05/blog-post_9.html

    Αυτή η τάξη του κόσμου, η εσωτερική του νομοτέλεια, με τους αναπόσπαστους από αυτήν νόμους, δηλαδή με το ρυθμό της, είναι ο αιώνιος Λόγος του κόσμου.
    Η μεταβολή και εναλλαγή του Όντος γίνεται με βάση αλάνθαστους νόμους και βεβαιότητες, με συμμετρία και τάξη, με συνέπεια και αλληλουχία, που αποτελεί τη δικαίωση του γίγνεσθαι. Η πάλη των στοιχείων αποτελεί την ακρότατη δικαιοσύνη και διέπεται από τον Κοσμογονικό Νόμο, από το Λόγο, από τη μία και μοναδική Ποιότητα, που «εθέλει και ουκ εθέλει λέγεσθαι Ζηνός Όνομα».
    Ο Ηράκλειτος πρέσβευε, ότι κατά τη λειτουργία μιάς Πολιτείας πρέπει να υπάρχει απόλυτος σεβασμός στους νόμους. («Μάχεσθαι χρή τον δήμον υπέρ του νόμου όκωσπερ τείχεος», δηλαδή ο λαός πρέπει να μάχεται υπέρ του νόμου, όπως όταν υπερασπίζεται τα τείχη της πόλης κατά την προσβολή από τους εχθρούς). Ήταν ο πρώτος αρχαίος φιλόσοφος, που επιχείρησε να αναμορφώσει την αρχαία πολιτική ζωή με τη βοήθεια της φιλοσοφικής γνώσης. Όπως μέσα στη φύση επικρατεί ο αιώνιος νόμος, έτσι και μέσα στην πολιτεία πρέπει να επικρατεί ο άκαμπτος ηθικός νόμος.
    Διότι όλοι οι ανθρώπινοι νόμοι τρέφονται από ένα νόμο, του θείου, γιατί αυτός κυριαρχεί τόσο, όσο θέλει, και φθάνει παντού και επι­κρατεί όλων.
    https://www.freeinquiry.gr/single-post.php?id=997

    Το παραπάνω απόσπασμα μιλάει από μόνο του. Άλλες εποχές τότε. Συγκρουσιακές, εξτρεμιστικές, ακραία πατριαρχικές. Άγνωστες έννοιες σε αυτούς τους φανατικούς του θείου νόμου και της κοινωνικής ηθικής η ανεκτικότητα ή η συμπόνια ή η καλή προαίρεση.
    Οι προσωκρατικοί πρωτίστως ήταν πολιτικοί νομοθέτες και ηθικολόγοι και όχι πανθειστές, αποκρυφιστές, μαθηματικοί, αστρονόμοι και διάφορα τέτοια. Και μάλιστα μιλάμε για εξαιρετικά ακραίους μπουρδολόγους και φανατικούς, που ήθελαν να επιβάλλουν τις δικές τους αρχές στην κοινωνία, απόρροια του άκαμπτου πατριαρχικού τρόπου σκέψης. Ως εκ τούτου η νιτσεική άποψη που μιλάει για οπισθοδρόμηση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας από τη φυσική φιλοσοφία των προσωκρατικών στην ηθικολογία των μεταγενέστερων δεν ευσταθεί. Πρόκειται για φυσιολογική συνέχεια, παρά οπισθοδρόμηση.
    Και κλείνω (για την ώρα) με απόσπασμα από το σχόλιό μου 45919 από εδώ:
    https://www.freeinquiry.gr/articles/dorean-vivlia/kosmologia-kai-kosmiki-dikaiosyni-stin-arxaia-elliniki-dianoisi/2691.html

    "Για παράδειγμα στον ινδουισμό (και δεν αναφέρομαι στο τελετουργικό κομμάτι του) υπάρχει το άτμαν (υποκειμενική πραγματικότητα, αυτή που αντιλαμβάνεται και προσμετρά το εγώ μας) και το βράχμαν (η απώτερη, αντικειμενική πραγματικότητα). Δεν σταματάει όμως εδώ. Η λύτρωση του ατόμου (=αφύπνιση, ξύπνημα) συμβαίνει όταν συνειδητοποιήσει ότι αυτά τα δύο είναι ένα και το αυτό. Βέβαια για να συμβεί κάτι τέτοιο πρέπει πρώτα να συνειδητοποιηθούν κάποια άλλα πράγματα. Παρατηρούμε δηλαδή ότι στην ανατολή οποιαδήποτε αναφορά στη φύση, πραγματικότητα, σύμπαν συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με τον ενσυνείδητο παρατηρητή, δηλαδή με την ανθρώπινη ψυχολογία και κοσμοθεώρηση. Στην αρχαία Ιωνία οι μπουρδολόγοι προσωκρατικοί απέκοψαν αυθαιρέτως αυτή την αδιάσπαστη σύνδεση μεταξύ παρατηρητή και παρατηρούμενου και αερομπουρδολογούσαν περί πρώτης αρχής, αυτό δηλαδή που ήταν η κοσμοαντίληψη ολόκληρης της αρχαιοελληνικής πατριαρχικής κοινωνίας. Πιθανόν δε η τακτική αυτή να ενισχύθηκε από τις νέες κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώθηκαν τον 6ο αιώνα π.Χ, στην Ιωνία, πέραν βεβαίως της πατριαρχίας και ανδροκρατίας. Η άνοδος του εμπορίου , εκτός από ιδέες και αντιλήψεις από τη ανατολή, έφερε και χρήμα που καρπώθηκαν κυρίως κάποιοι μεγαλέμποροι, μεγαλοεφοπλιστές και μεγαλοβιοτέχνες. Αναμενόμενο ήταν να αναπτυχθεί ένα ρεύμα αμφισβήτης της διακυβέρνησης του ιερατείου και των μεγαλογαιοκτημόνων. Οι προσωκρατικοί, μέσω της καθεστηκυίας αντίληψης της πρώτης αρχής, προσέφεραν ιδεολογικά όπλα στη φαρέτρα των νεόπλουτων εναντίον της εξουσίας των μεγαλογαιοκτημόνων και του ιερατείου, προπαγανδίζοντας περί θείου ή κοσμικού νόμου και κοσμικής ανταποδοτικής δικαιοσύνης. Και στη μέση των δύο παρατάξεων βρισκόταν η πλειοψηφία του αμόρφωτου και βυθισμένου στις προλήψεις και δεισιδαιμονίες λαού."

  • Ανώνυμος 50323

    12 Φεβ 2021

    50322,
    πρόκειται για γεωγραφικούς όρους, που δεν είναι σταθεροί. Πριν από τον β' παγκ. πόλεμο χρησιμοποιήτο ό όρος "εγγύς Ανατολή" και κατά την διάρκεια του ο όρος
    Μέση Ανατολή" στον οποίο συμπεριλαμβάνετο και τα Δωδεκάνησα. Ενώ ο όρος Άπω Ανατολή είναι πολύ σταθερότερος (για ευνόητους λόγους).
    Επίσης: Δυτική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, Ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία, Ανατολική Ορθόδοξη εκκλησία.
    Ετσι, λέμε ο τόπος που κατάγεται ο Χριστιανισμός είναι η έρημος της Μέσης Ανατολής (καθόσον ο Αβραάμ, Μωυσής κλπ ήσαν περιπλανώμενοι στην έρημο) και είναι η θρησκεία που έφερε στην Ευρωπαϊκή ήπειρο το δίδυμο ο καλός θεός, ο κακός διάβολος, ο ηθικός θεός, ο ανήθικος διάβολος. Τέτοιες αντιλήψεις δεν ήταν άγνωστες στην Ευρώπη, Αλλά ως επίσημη εξουσιαστική αντίληψη, εγκαθιδρύθηκαν για πρώτη φορά με την κατάληψη της εξουσίας από τον Χριστιανισμό.
    Στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο της Αθήνας εναντίον των Μηλίων, όπου οι πρώτοι αφάνισαν κυριολεκτικά τους δεύτερους, προηγείται του πολέμου ένας διάλογος στον οποίο οι Αθηναίοι είναι μεν κυνικότατοι, αλλά δεν επικαλούνται κανένα αντικειμενικό δίκαιο, και προπάντων κανένα θεϊκό δίκαιο. Αθηναίοι: : "Λοιπόν κι εμείς δεν θα πούμε μεγάλα λόγια ούτε μακριές φράσεις για ν᾽ αποδείξομε ότι η νίκη μας επάνω στους Μήδους μάς έδωσε το δικαίωμα ν᾽ ασκούμε την ηγεμονία μας ή ότι εκστρατεύσαμε τώρα εναντίον σας επειδή μας αδικήσατε. Αυτά δεν θα σας έπειθαν. Αλλά και από σας ζητούμε να μην προσπαθήσετε να μας πείσετε λέγοντάς μας ότι, αν και άποικοι των Λακεδαιμονίων, δεν είσαστε σύμμαχοί τους ή ότι δεν μας βλάψατε ποτέ. Ας συζητήσομε, όμως, για το τί είναι δυνατόν να γίνει έχοντας υπόψη τους πραγματικούς σκοπούς του καθενός και ξέροντας ότι, στις ανθρώπινες σχέσεις, τα νομικά επιχειρήματα έχουν αξία όταν εκείνοι που τα επικαλούνται είναι περίπου ισόπαλοι σε δύναμη και ότι, αντίθετα, ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύνατος υποχωρεί όσο του το επιβάλλει η αδυναμία του."

    Συμπέρασμα: οι αβρααμικες θρησκείες γεννήθηκαν στην Μ. Ανατολή, και εσύ μάλλον τις φορτώνεις στην ευρωπαϊκή σκέψη για τους δικούς σου λόγους.
    Με την ευκαιρία: έχεις ισχυριστεί στο παρελθόν, εάν δεν με απατά η μνήμη μου ή εκτός αν ήταν κάποιος άλλος, ότι οι προσωκρατικοί - ανάμεσα τους και Ηράκλειτος-ήρθαν σε επαφή με την σκέψη της Απω Ανατολής (κυρίως, Κίνα - Ταό), αλλά δεν την κατάλαβαν. Και αργότερα, έκλεισαν οι κάνουλες.. Έχεις κάποιες αποδείξεις γι' αυτό; Εμένα, αυτός ο ισχυρισμός μου φαίνεται ανεδαφικός. Δυσκολεύομαι να πιστέψω πως 2.500 υπήρχαν κινέζικα βιβλία στην Ιωνία που μεταφράστηκαν στα αρχαία Ελληνικά.
    Το περίφημο βιβλίο "η τέχνη του πολέμου" του Σου Τσου, μεταφράστηκε για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκή γλώσσα το 1782 από έναν Γάλλο Ιησουϊτη.

    Θα συμφωνήσω μαζί σου ότι η Δύση ταλανίζεται με την πίστη της στην Αρχή και στην πρώτη αιτία και τα αποτελέσματα τους που είναι ο εγωκεντρισμός και ο μηδενισμός (την βαραίνουν, βλέπεις και οι 20 αιώνες Χριστιανισμού) και αυτό το συναντάμε και στην ελληνική σκέψη, εκτός από τον Ηράκλειτο: "Κόσμον τόνδε, τὸν αὐτὸν ἁπάντων, οὔτε τις θεῶν οὔτε ἀνθρώπων ἐποίησεν, ἀλλ᾽ ἦν ἀεὶ καὶ ἔστιν καὶ ἔσται πῦρ ἀείζωον ἁπτόμενον μέτρα καὶ ἀποσβεννύμενον μέτρα". Αλλά ακόμη και στην ελληνική μυθολογία όσον αφορά τους Δώδεκα θεούς, απέχουν να είναι η πρώτη αιτία και αδυνατούν να ανατρέψουν την μοίρα ή να είναι ηθικοί, δίκαιοι και εκπρόσωποι του καλού.
    Γιάννης

  • Ανώνυμος 50322

    11 Φεβ 2021

    "Με μιαν άλλη ανάγνωση ωστόσο, αντί για τα φαεινά όρια που προσδοκά να θέσει αυτή η φράση εντοπίζεται η παραδοχή της διείσδυσης της Ανατολής στη Δύση μέσω μιας θρησκείας που «κατασκευάστηκε» στην πρώτη ως χωνευτήρι ανατολίτικων, μυστικιστικών δοξασιών.
    Άλλωστε, ο Δυτικός πολιτισμός, μολονότι καυχιέται για τον ορθολογισμό του, συνεχίζει να αναπτύσσει το αξιακό του περιεχόμενο γύρω από ανατολίτικης προέλευσης αντιφατικούς δυισμούς όπως «σωστό-λάθος», «ηθικό-ανήθικο», «επίγειο-θεϊκό», όπως χάρη σε μια αντίφαση δομήθηκε η παρούσα μελέτη αφού εκπονήθηκε ασκώντας κριτική στο κυρίαρχο υποκείμενο της ιστορίας, τη Δύση, χρησιμοποιώντας το λόγο της Δύσης."

    Αυτό το κομματάκι είναι εκτός πραγματικότητας, ασυνάρτητο και αλλοπρόσαλλο. Φοβάμαι ότι η δυτική διανόηση δεν ξέρει τί της γίνεται και ως εκ τούτου καταλήγει όλο σε αδιέξοδα. Εξηγούμαι για να μην παρεξηγούμαι:

    Καταρχήν εβραισμός, χριστιανισμός και μωαμεθανισμός δεν ονομάζονται τυχαία αβρααμικές θρησκείες. Δεν θα καθίσω τώρα να αναλύσω το πώς και γιατί, αρκεί να πω ότι και οι τρεις αυτές θρησκείες έχουν τις ίδιες βασικές ιδέες και αντιλήψεις. Επίσης αναπτύχθηκαν στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Αραβικής χερσονήσου. Και εδώ τίθεται το ερώτημα: είναι ανατολή η περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και αν ναι, τότε τί είναι δύση; Μήπως η ρωμαική επαρχία στην Ισπανία, η Αγγλία που οι ρωμαίοι τους είχαν για καρπαζιές ή η Γαλατία. Οφείλουμε να θεωρήσουμε ως δύση τον χώρο όπου αναπτύχθηκαν και εξαπλώθηκαν οι αβρααμικές θρησκείες κατά τη γνώμη μου. Ως εκ τούτου ανατολή είναι: Ινδία, Ινδοκίνα, Κίνα, Ιαπωνία. Ας αφήσουν οι δυτικοί διανοητές τα παραμύθια περί ανατολικού ισλάμ. Δυτικό προιόν είναι το ισλάμ. Αυτό το διευκρινίζω για να ξεκαθαρίζουμε τα πράγματα και αρχίζοντας από ορθές αρχικές παραδοχές να καταλήγουμε και σε ορθά συμπεράσματα.

    Το υπόλοιπο που λέει είναι ακατανόητο: "Άλλωστε, ο Δυτικός πολιτισμός, μολονότι καυχιέται για τον ορθολογισμό του, συνεχίζει να αναπτύσσει το αξιακό του περιεχόμενο γύρω από ανατολίτικης προέλευσης αντιφατικούς δυισμούς όπως «σωστό-λάθος», «ηθικό-ανήθικο», «επίγειο-θεϊκό», όπως χάρη σε μια αντίφαση δομήθηκε η παρούσα μελέτη αφού εκπονήθηκε ασκώντας κριτική στο κυρίαρχο υποκείμενο της ιστορίας, τη Δύση, χρησιμοποιώντας το λόγο της Δύσης."

    Καταρχήν η ανατολή όπως την όρισα δεν κατέκτησε ποτέ την δύση, οπότε δεν επέβαλλε καμία ανατολική ιδέα και αντίληψη. Ότι ανατολικό υπάρχει στη δύση, αποτελεί δάνειο που δανείστηκε η δύση (τις περισσότερες φορές διαστρεβλώνοντας το νόημά του, προσαρμόζοντάς το στις δικές τις αντιλήψεις). Αυτό σαν μια απλή διευκρίνιση και μόνο. Οι δυισμοί αυτοί δεν είναι αντιφατικοί, αλλά δεν είναι και απόλυτοι. Το αν η δυτική διανόηση τους αντιλαμβάνεται ως θεμελιώδεις και απόλυτους, τότε το πρόβλημα το έχει η δυτική διανόηση. Η δύση ταλανίζεται με την πίστη στην αρχή και την πρώτη αιτία (υλική ή ιδεατή, τόσο στην αρχαιότητα όσο και στη χριστιανική περίοδο), προφανώς για αυτό αντιλαμβάνεται οποιαδήποτε άλλη αντίληψη (π.χ. δυισμός, που όμως δεν είναι θεμελιακός, αλλά συμπληρωματικός που παραπέμπει σε μια κενή πραγματικότητα που δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο γνώσης διότι είναι ρευστή σύμφωνα τουλάχιστον με τις αντιλήψεις από ζεν και τάο) ως αντανάκλαση του δικού της τρόπου σκέψης, δηλαδή την πίστη στην αρχή (principle) και την πρώτη αιτία.
    Κατ΄επέκταση δεν είναι τυχαίο ότι ο εγωκεντρισμός και ο μηδενισμός αποτελούν σημαντικά χαρακτηριστικά της δυτικής σκέψης, αφού εκεί καταλήγει με βάση της λανθασμένες αρχικές παραδοχές (ιδέα πρώτης αρχής, πρώτης αιτίας).
    Όταν λοιπόν συγγραφείς και λόγιοι κάνουν τόσο σημαντικά λάθη στον τρόπο που αντιλαμβάνονται κάποια βασικά πράγματα, είναι αναμενόμενο κάπου στην πορεία να το χάνουν το νόημα.

    Γενικά να πω ότι όταν η ανατολή ήρθε σε επαφή με τον δυτικό εθνικισμό, άρχισε και αυτή να αναπτύσσει και αντιπαραβάλλει τον δικό της εθνισμό ως αντίδραση και κατ΄επέκταση τον δικό της εθνικισμό, αρχίζοντας το σκάψιμο και όποιος σκάβει βρίσκει, από κόκκαλα μέχρι αρχαία μνημεία. Και όχι μόνο αυτό, αλλά έχουν αρχίσει να ξεσκονίζουν αρχαία κείμενα και να ταξινομούν αρχαία ποιήματα, παραμύθια και λογοτεχνία που τα έχουν και σε περίσσεια και που υπό διαφορετικές συνθήκες θα έπιαναν σκόνη.
    Υπενθυμίζω ότι όταν οι εβραίοι ήρθαν σε στενότερη επαφή με την κουλτούρα των αρχαίων ελλήνων και τα ελληνιστικά κράτη, μάζεψαν όλα τα διάσπαρτα κείμενα που είχαν και έφτιαξαν την Παλαιά Διαθήκη. Ήταν ένα είδος γηγενούς αντίδρασης στην εισβολή ξενόφερτων ιδεών και αντιλήψεων.
    Στην ταινία Good Morning, Vietnam (1987) θυμάμαι προς το τέλος της όταν ο πρωταγωνιστής ρωτάει τον βιετναμέζο νεαρό φίλο του γιατί βάζει μπόμπες σε μπαρ με αμερικανούς και γενικά προβαίνει σε τρομοκρατικές ενέργειες, ο νεαρός του απαντάει ότι νοιάζεται και αυτός για τη δική του χώρα του και αυτή η στιγμή συμβολίζει τη γέννηση του βιετναμέζικου εθνικισμού υπό την πίεση του αμερικανικού.