ΑΠΟ ΤΑ ΒΑΘΗ
ΤΟΥ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΟΣ

Η ανακάλυψη
της κοσμικής ακτινοβολίας


Παλιότερα οι άνθρωποι πίστευαν ότι το σύμπαν φτιάχτηκε γι' αυτούς. Υπέθεταν ότι βρισκόμαστε στο κέντρο του. Εξάλλου, ο Ήλιος και τα άστρα μοιάζουν να γυρίζουν γύρω μας.

Εξακολουθούμε να λέμε ότι ανατέλλει ο Ήλιος. Η αρχιτεκτονική των γλωσσών ανάγεται στην προεπιστημονική εποχή.


Η υδρόγειος σφαίρα (15ος αιώνας), από την οποία απουσιάζει παντελώς η αμερικάνικη ήπειρος.

Στην παραπάνω εικόνα φαίνεται ο πλανήτης μας, όπως τον ήξεραν τότε, πριν σαλπάρει ο Κολόμβος. Η υδρόγειος σφαίρα ήταν ό,τι πλησιέστερο, όταν την έφτιαξε ο Μάρτιν Μπέχαΐμ το 1492. Όπως όλοι, πίστευε ότι το παζλ της Γεωγραφίας είχε συμπληρωθεί. Τρεις ήταν οι ήπειροι. Η Ευρώπη, η Αφρική και η Ασία. Ανάμεσά τους υπήρχε μόνο ο μεγάλος ωκεανός. Ο Μπέχαΐμ δεν είχε ιδέα ότι υπήρχε η Βόρεια και η Νότια Αμερική.

Εύκολα νιώθουμε αυταρέσκεια, σωστά; Η αλήθεια όμως είναι ότι ο Μπέχαΐμ ήξερε πολύ περισσότερα για τον κόσμο του από όσα εμείς σήμερα για το δικό μας κόσμο, το σύμπαν.


IMAGE DESCRIPTIONΤο 1912, ο Βίκτορ Χες πραγματοποίησε ταξίδια στον ουρανό της Αυστρίας. Βρήκε αυτό, που αγαπούν περισσότερο οι επιστήμονες: Μυστήριο, που αψηφά την κατανόηση ως προς τη συμβατική επιστημονική σόφια.

Ακόμη και σήμερα, έναν αιώνα μετά, ψάχνουμε ακόμα πώς εξηγείται αυτό που βρήκε ο Χες.

Είχε ανακαλυφθεί ένα καινούργιο είδος ενέργειας, η ραδιενέργεια. Εκλυόταν από ορισμένα στοιχεία, όπως το ράδιο.
(Διαβάστε στην «Ελεύθερη Έρευνα»: Μαρί Κιουρί: Η ζωή και το έργο μιας ιδιοφυίας.
Απαντούσε όμως και στον αέρα, ακόμα και μακριά από ραδιενεργά πετρώματα. Βρισκόταν παντού.

Από πού ερχόταν η παράξενη ενέργεια; Κανείς δεν ήξερε.

Ο Χες υποψιαζόταν ότι πήγαζε από πάνω από τη Γη. Για να το ελέγξει ανέβασε ψηλά ανιχνευτές ακτινοβολίας. Με επικίνδυνη πτήση σε αερόστατο υδρογόνου έφτασε σε ύψος άνω των πέντε χιλιομέτρων. Όταν έφτασε στο ψυχρό άνω τμήμα της ατμόσφαιρας, βρήκε ότι η ακτινοβολία ήταν διπλάσια απ' ό,τι στο έδαφος. Άρα θα πρέπει να έρχεται από ψηλά. Να, γιατί ήταν ασθενέστερη στο έδαφος. Η ατμόσφαιρα της Γης απορροφούσε το μεγαλύτερο ποσοστό.

Ορισμένοι είπαν ότι ενδέχεται να πηγάζει από τον Ήλιο. Για να το ελέγξει ο Χες προγραμμάτισε μία πτήση, ώστε να συμπέσει με ηλιακή έκλειψη. Ωστόσο, η έκλειψη δεν επηρέασε την ακτινοβολία.

Ο Χες βρήκε επίσης, ότι η ακτινοβολία ήταν εξίσου ισχυρή τη νύχτα και την ημέρα. Ερχόταν από ψηλά, αλλά όχι από τον Ήλιο.


Ο Χες δεν γνώριζε πως ο ηλιακός άνεμος δεν κινείται τόσο γρήγορα. Έτσι, από εσφαλμένη αφετηρία έφτασε στο σωστό συμπέρασμα. Ο Χες είχε ανακαλύψει την κοσμική ακτινοβολία, τον καταιγισμό υποατομικών σωματιδίων που διασχίζει το σύμπαν σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός.

Χωρίς την προστατευτική ατμόσφαιρα της Γης θα ήταν φονική ακτινοβολία. Μερικές φορές μεταφέρει ενέργεια όση και μια σφαίρα από τουφέκι. Θα περνούσαν δεκαετίες ώσπου να τη συνδέσουμε με έναν αφάνταστα βίαιο θάνατο.


Ο Βίκτορ Χες, ενώ ετοιμάζεται για μια πτήση του με αερόστατο (Βιέννη, περ. 1911).


IMAGE DESCRIPTIONΗ κοσμική ακτινοβολία που ανίχνευσε ο Βίκτορ Χες στην Αυστρία προβλημάτισε τους επιστήμονες. Η ραδιενέργεια ορυκτών στη Γη, όπως το ουράνιο, προέρχεται από τη διάσπαση ατόμων. Η κοσμική ακτινοβολία όμως, ήταν άλλου είδους. Πολύ πιο ισχυρή απ' ο,τιδήποτε ήξεραν την εποχή του Χες. Οι επιστήμονες αναρωτιούνταν δύο δεκαετίες τι την προκαλούσε.

Εμφανίστηκε τότε ο Φριτς Τσβίκι. Ο πιο έξυπνος άγνωστος άνθρωπος. Το 1933 ανακάλυψε μαζί με συνάδελφό του ότι ορισμένα άστρα φωτίζονται και λάμπουν μερικές εβδομάδες όσο όλος ο γαλαξίας τους. Μετά σβήνουν. Ο Φριτς Τσβίκι ήταν ο πρώτος που κατάλαβε τι συνέβαινε. Είκασε, ορθώς, ότι έτσι πεθαίνουν τα μεγάλα άστρα. Ανατινάζονται και χάνονται στο διάστημα. Αυτό τον τύπο αστρικού θανάτου, τον ονόμασε υπερκαινοφανή. Προέβλεψε ότι το θνήσκον άστρο θα έχει συρρικνωθεί σε διάμετρο. Θα είναι τόσο πυκνό αυτό το πτώμα, που ένας και μόνο κόκκος του θα ζυγίζει όσο η μεγάλη πυραμίδα στην Αίγυπτο.

Θα αποτελείται σχεδόν εξ ολοκλήρου από νετρόνια, υποατομικά σωματίδια. Έτσι, ονόμασε αυτά τα αλλόκοτα αντικείμενα αστέρες νετρονίων. Τριάντα πέντε χρόνια αργότερα αρχίσαμε να τους εντοπίζουμε. Λέγονται πάλσαρ όταν περιστρέφονται γρήγορα και εκπέμπουν τακτικά παλμούς.


Υπερκαινοφανείς και αστέρες νετρονίων προκαλούν την κοσμική ακτινοβολία. Όχι όμως τις ισχυρότερες ακτίνες της. Αυτές δεν τις εξηγεί τίποτα που να το ξέρουμε. Και δεν μας πειράζει.

Αυτό είναι το ωραίο στην επιστήμη και τους επιστήμονες. Δεν υποκρίνονται ότι γνωρίζουν όλες τις απαντήσεις.