ΥΠΑΡΧΕΙ
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ
ΧΡΟΝΟΣ;

Ή αποτελεί
ψευδαίσθηση
του μυαλού μας;


Ο χρόνος. Είναι παντού γύρω μας. Μα, είναι αυτό που νομίζουμε ότι είναι;

Ο χρόνος φαίνεται να προχωράει μπροστά. Μπορεί όμως να γυρίσει πίσω;

Τα γεγονότα συμβαίνουν το ένα μετά το άλλο ή παρελθόν, παρόν και μέλλον συμβαίνουν ταυτόχρονα;

Είναι ένα από τα πιο δύσκολα επιστημονικά θέματα, που αμφισβητεί τις βασικές μας αρχές περί πραγματικότητας.

Είναι ο χρόνος ένα θεμελιώδες μέρος του Σύμπαντος, ή μήπως δεν υπάρχει;




Τι ώρα είναι; Θα μπορούσα να σας πω, πως είναι 9.02 μ.μ., αλλά η δική σας ώρα εξαρτάται από το πού και σε ποια εποχή είστε.

Για όλους μάς, ο χρόνος ήταν μια σειρά από αριθμούς, που μετρούν τις μέρες. Ζούμε μ΄ένα ρολόι στο χέρι. Ξυπνάμε, πάμε στη δουλειά, πέφτουμε για ύπνο κ.λπ..

Μα, δεν ήταν πάντα έτσι. Όταν ήμουν μικρός, τα καλοκαίρια δεν είχαν την αίσθηση του χρόνου. Δεν έπρεπε να βρίσκομαι κάπου συγκεκριμένα, ούτε είχα ραντεβού που έπρεπε να είμαι συνεπής. Oι μέρες μου επηρεάζονταν μόνο από τη θέση του Ήλιου. Ο χρόνος δεν είχε τόση σημασία τότε.

Τώρα, η ζωή μου είναι ένας αγώνας ενάντια στο χρόνο. Αλλά ποιον ανταγωνίζομαι; Ο χρόνος είναι ένα πραγματικό κομμάτι του Σύμπαντος ή απλά μια αφηρημένη έννοια, που επινοήσαμε εμείς οι άνθρωποι για να διατηρήσουμε τον πολιτισμό μας;


Για να πάρουμε απάντηση, πρέπει να κάνουμε μια απατηλά απλή ερώτηση Τι είναι ο χρόνος; Σκεφτείτε το. Προσπαθήστε να τον προσδιορίσετε. Δεν είναι εύκολο.

IMAGE DESCRIPTIONΟ χρόνος αποτρέπει την ταυτόχρονη εξέλιξη των γεγονότων.

Ο χρόνος είναι το κομμάτι του Κόσμου,
που κανονίζει τη διαδοχική εξέλιξη των γεγονότων
από την αρχή ως το τέλος.

Τιμ Μόντλιν, φυσικός φιλόσοφος.


IMAGE DESCRIPTIONΜέσω των νευροεπιστημών, διαπιστώσαμε
ότι ο χρόνος δεν είναι αυτό που νομίζαμε.

Ο χρόνος δεν είναι κάτι που ακολουθείς παθητικά,
εναι κάτι που δημιουργεί ο καθένας με το μυαλό του.

Ο εγκέφαλός μου κι ο δικός σας
βλέπουν διαφορετικά το ίδιο πράγμα.

Ντέιβιντ Ίγκλμαν , νευροεπιστήμονας.


IMAGE DESCRIPTIONΟ χρόνος δεν υπάρχει.

Υπάρχουν απλές διανομές των πάντων στον Κόσμο,
αυτά που αποκαλώ «τώρα».

Αυτά είναι πραγματικά.

Τζούλιαν Μπάρμπουρ , φυσικός.



IMAGE DESCRIPTIONΤο καλύτερο σημείο του χρόνου για έναν ωρολογοποιό είναι η καταγραφή του.

Ο χρόνος γι΄ αυτόν είναι χρήμα. Τα χειροποίητα ρολόγια πωλούνται πολύ ακριβά.

Το δυσκολότερο είναι να καταφέρει τα αμέτρητα γρανάζια και τροχούς να χτυπάνε σε ακριβή διαστήματα.

Κάθε ωρολογοποιός συγχρονίζει τα ρολόγια του με την ώρα Γκρίνουιτς, την ώρα, που όλα τα ρολόγια του κόσμου έχουν ως σταθερά.

Η ώρα Γκρίνουιτς πήρε τ' όνομά της από το Γκρίνουιτς της Αγγλίας. Το 1884, σε ένα παγκόσμιο συνέδριο αποφασίστηκε ο μεσημβρινός που διέρχεται από το Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, να είναι ο πρώτος μεσημβρινός, αυτός που θα καθορίζει το χρόνο στον πλανήτη Γη.

Η ώρα Γκρίνουιτς είναι η καλύτερη χρονική προσέγγιση, όπως περιγράφτηκε από τον Νεύτωνα. Είναι ένας σταθερός χτύπος στα παρασκήνια του Σύμπαντος.

Ο Νεύτωνας πίστευε ότι το Σύμπαν είναι ένα τεράστιο ρολόι, το οποίο λειτουργεί ο Θεός. Είχε όμως, λάθος.


Ο Λι Σμόλιν είναι ο θεωρητικός φυσικός, που προσπαθεί να λύσει τα μυστήρια του χρόνου:

IMAGE DESCRIPTIONΗ θεωρία του Νεύτωνα υπαγορεύει ότι ο χρόνος είναι απόλυτος. Σα μετρονόμος, που, όπως έλεγε, χτυπά ασχέτως αν συμβαίνει κάτι στο Σύμπαν ή όχι. Ακόμα κι αν δεν συμβαίνει τίποτα, όπως τώρα στο δωμάτιό μου, ο μετρονόμος εξακολουθεί να χτυπά με τον ίδιο ρυθμό, ό,τι κι αν συμβαίνει.

Το μόνο πρόβλημα είναι ότι μας είναι αδύνατο να ανιχνεύσουμε τον απόλυτο χρόνο. Αντιλαμβανόμαστε το χρόνο σε σχέση με τα γεγονότα.

Αν πετάξουμε το μετρονόμο, η ζωή συνεχίζεται, όπως πριν.
Αυτή ήταν η ιδέα του Αϊνστάιν, η βάση της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας.
Ο χρόνος δημιουργείται από τις σχέσεις των αλλαγών, που συμβαίνουν στο Σύμπαν.

Λι Σμόλιν, αμερικανός θεωρητικός φυσικός.


Ακόμα και σήμερα, κάποιοι δυσκολεύονται να αποδεχθούν τη σχετικότητα του Αϊνστάιν από την απολυτότητα του Νεύτωνα.

Μα, όσο περισσότερο αναλύουμε το χρόνο, τόσο διαπιστώνουμε ότι ο Αϊνστάιν είχε δίκιο.






IMAGE DESCRIPTIONΣτο Εθνικό Ινστιτούτο Προτύπων και Τεχνολογίας στο Μπόλντερ του Κολοράντο, υπάρχει ένα πειραματικό ρολόι ιόντων αλουμινίου. Είναι ο επίσημος χρονομέτρης της Αμερικής.

Πρόκειται για το πιο ακριβές ρολόι στον κόσμο. Μετράει τις ταλαντώσεις υπερψυχθέντων ατόμων και διατηρεί την ακρίβεια στο ένα δευτερόλεπτο κάθε 3,7 δις χρόνια.

Το 2010, οι διευθυντές του Μπόλντερ πήραν έβαλαν δύο ρολόγια ιόντων το ένα δίπλα στο άλλο με απόλυτο συγχρονισμό. Μετά, ανύψωσαν το ένα κατά 30 εκατοστά.

Το ψηλότερο ρολόι έχασε το συγχρονισμό. Κτυπούσε λίγο πιο γρήγορα από το χαμηλότερο ρολόι, αφού βρισκόταν λιγάκι πιο μακριά από τη βαρυτική έλξη της Γης, η οποία επιβραδύνει τα πράγματα.

Ο Αϊνστάιν το προέβλεψε αυτό στις αρχές του 20ού αιώνα, κι ήταν μόνο η αρχή.

Αν αναλογισθούμε το Σύμπαν όπως το φαντάστηκε ο Αϊνστάιν, η ζωή δεν θα είχε μια ομαλή, διαδοχική εξέλιξη. Κάθε απλή κίνηση δεν θα είχε καμία λογική σειρά, ούτε αρχή, ούτε τέλος.

Έτσι θα ήταν ο Κόσμος αν δεν μας περιόριζε ο χρόνος.


Ο Σον Κάρολ είναι θεωρητικός φυσικός στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας στην Καλιφόρνια.

IMAGE DESCRIPTIONΖούμε μέσα στο χώρο, καθοριζόμαστε από τρεις διαστάσεις.

Ο Αϊνστάιν διαπίστωσε πως ο χρόνος είναι μία ακόμη διάσταση.

Ο χωροχρόνος είναι ένα πράγμα κι έτσι έχουμε τέσσερις διαστάσεις. Μέσα σ΄ αυτό κινούμαστε και ζούμε.

Ο Αϊνστάιν συνειδητοποίησε επίσης, πως η βαρύτητα είναι η έκφραση της καμπυλότητας
του χωρόχρονου
.

Το Σύμπαν διαθέτει πλανήτες, μαύρες τρύπες, μάζα, ενέργεια. Επηρεάζει το χωροχρόνο κι αυτό αποκαλούμε εμείς βαρύτητα. Στην ουσία λομως, είναι ο χωρόχρονος που διαστρεβλώνεται.

Όσο πιο κοντά βρισκόμαστε στο βαρυτικό πεδίο, αντιλαμβανόμαστε το χρόνο διαφορετικά απ΄ ό,τι στο Διάστημα.

Σον Κάρολ, θεωρητικός φυσικός.


Η σχετικότητα του χρόνου έχει περίεργα αποτελέσματα. Ο χρόνος κυλά πιο γρήγορα για τους αστροναύτες, παρά για εμάς.

Μα, η λύση του Αϊνστάιν στο μυστήριο του χρόνου θίγει μια ακόμα δύσκολη έννοια. Αν κοιτάξουμε γύρω μας, βλέπουμε ότι ο χώρος υπάρχει εδώ και τώρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι παρόν, παρελθόν και μέλλον συνυπάρχουν; Και μήπως το μέλλον είναι ήδη εδώ;

Κατά τη Φυσική, όλες οι χρονικές στιγμές είναι εξίσου πραγματικές. Αυτό μας προκαλεί να πούμε ότι όλα συμβαίνουν ταυτόχρονα.

Δεν είναι έτσι. Οι διαφορετικές στιγμές είναι διαφορετικά σημεία. Υπάρχουν, αλλά κάπου αλλού.

Με το χρόνο όμως, απλά βιώνουμε τη μια στιγμή μετά την άλλη. Δεν μπορούμε να πάμε πίσω στο χρόνο
ούτε να μιλήσουμε για το μέλλον.

Σον Κάρολ, θεωρητικός φυσικός.



Η χρονική αποδιάρθρωση αντιτίθεται στους νόμους της Φυσικής και την ανθρώπινη εμπειρία.

Ή μήπως όχι;


Μάλλον όχι.

Ο νευροεπιστήμονας, καθηγητής του πανεπιστημίου του Στάνφορντ Ντέιβιντ Ίγκλμαν, υποστηρίζει ότι ο Κόσμος δεν βασίζεται στο χρόνο και πως ο χρόνος είναι απλά μέσα στο μυαλό μας.




Ο χρόνος είναι αυτός ο σταθερός χτύπος πίσω από το Σύμπαν ή αλλάζει από μέρος σε μέρος και από άνθρωπο σε άνθρωπο;

Όσο μεγαλώνουμε, ο χρόνος φαίνεται να μας παρασύρει γρηγορότερα. Η σχέση μας με το χρόνο αλλάζει όσο μεγαλώνουμε, μοιάζει να τρέχει πιο γρήγορα.

Όλοι βιώνουμε το χρόνο δευτερόλεπτο μετά το δευτερόλεπτο, μα δεν είναι έτσι.

Ο Ίγκλμαν, όταν ήταν φοιτητής Ιατρικής, βάσισε την καριέρα του στο να προσπαθεί να καταλάβει πώς αντιλαμβανόμαστε το χρόνο. Συμπέρανε ότι η αντίληψη του χρόνου βασίζεται σε βιολογικές και ψυχολογικές καταστάσεις.

Πολλοί άνθρωποι ξυπνούν πριν χτυπήσει το ξυπνητήρι τους.

Όπως κυλά ο κιρκάδιος ρυθμός τους, σημάδια στο σώμα τους, τους λένε να ξυπνήσουν.

Ντέιβιντ Ίγκλμαν , νευροεπιστήμονας.


Η αίσθηση του χρόνου μπορεί να μεταβληθεί από πολλές παραμέτρους, όπως απώλεια αισθήσεων, υπερδιέγερση, αλλοιωμένη συνείδηση.

Όσοι κάνουν μαριχουάνα, φέρονται να λένε:

«Είμαι μια ζωή εδώ. Πόση ώρα είμαι εδώ;».

Ο χρόνος κυλάει αργά γι΄ αυτούς.

Δεν φταίει η αργή τους αντίληψη. Πιστεύω, πως δεν μπορούν να θυμηθούν τη στιγμή που έφτασαν εκεί.
Χωρίς αυτή την ανάμνηση, νιώουν ότι ήταν πολλή ώρα εκεί.

Ντέιβιντ Ίγκλμαν , νευροεπιστήμονας.


Αν είχατε ποτέ σας ατύχημα, ίσως νιώσατε ότι το όλο συμβάν γινόταν σε αργή κίνηση. Σε αντίθεση με τα ναρκωτικά, θυμάστε κάθε λεπτομέρεια. Αυτή είναι μια άλλη περίπτωση διαστρέβλωσης του χρόνου.

Σε ένα πολύ έντονο περιστατικό ενεργοποιείται το «κέντρο ελέγχου επειγόντων περιστατικών» στο μυαλό και ανασκαλίζει πολύ βαθιά χωμένες αναμνήσεις. Έτσι, έχουμε την αίσθηση ότι κράτησε πολύ.

Ανά πάσα στιγμή το μυαλό επεξεργάζεται ένα τεράστιο πλήθος πληροφοριών. Απλές κινήσεις είναι μικρά θαύματα δύναμης και ταχύτητας του μυαλού.

Όταν χτυπάς τα δάχτυλά σου, φαίνεται ότι γίνεται ακαριαία. Ήχος και εικόνα συμβαίνουν ταυτόχρονα.

Στην πραγματικότητα όμως, το ακουστικό μας σύστημα λαμβάνει πληροφορίες μέσω των αυτιών και τα επεξεργάζεται γρήγορα, ενώ το οπτικό σύστημα είναι αργό.

Το μυαλό μας πρώτα ακούει τον ήχο και μετά βλέπει την εικόνα. Παίρνει όμως και τα δύο και τα κάνει ένα. Φαίνεται να συμβαίνουν ταυτόχρονα, παρόλο που εκδηλώθηκαν διαφορετικά.

Όλο αυτό παίρνει κάποιο χρόνο, αλλά δεν το νιώθουμε έτσι. Νιώθουμε ότι γίνεται ταυτόχρονα.

Ντέιβιντ Ίγκλμαν , νευροεπιστήμονας.


Απαιτούνται μερικά εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου για το μυαλό να επεξεργαστεί πληροφορίες και να τις περάσει στη συνείδησή μας. Αυτό σημαίνει ότι όλοι μας ζούμε στο παρελθόν.

Αυτή η χρονοκαθυστέρηση είναι το τίμημα για την άριστη εκδοχή που προσφέρει το μυαλό μας.


Μα, αν ο εγκέφαλος δεν την αποδώσει σωστά, αλλάζει τη σχέση με το χρόνο. Ο χρόνος μας διαφέρει απ΄ των άλλων κι αυτό έχει ολέθριες συνέπειες.

Υπάρχει η κλινική περίπτωση κάποιου, που ενώ οδηγούσε, έβλεπε τα δέντρα και τα κτίρια να περνούν τόσο γρήγορα σα να πήγαινε με 300 χιλιόμετρα την ώρα. Άφησε λίγο το γκάζι, αλλά το τοπίο δεν επιβράδυνε.

Αυτός ο άνθρωπος αντιλαμβανόταν τον κόσμο σε επιτάχυνση. Στην πραγματικότητα, ο ίδιος είχε επιβραδύνει. Μιλούσε και κινούνταν αργά, είχε ξεμακρύνει από το χρόνο.

Αποδείχθηκε ότι αίτιο αυτής της καθυστέρησης ήταν ένας όγκος στον εγκέφαλό του.

Ό,τι κι αν είναι ο χρόνος, είναι βαθιά μετουσιωμένος μέσα μας. Όλοι μας είμαστε ρολόγια με το δικό μας προσωπικό χρόνο.

Ο Ντέιβιντ Ίγκλμαν πιστεύει πως αν απορρυθμιστούμε έστω κι ελάχιστα, μπορεί να έχουμε σοβαρές εγκεφαλικές παθήσεις:


Πιστεύω πως η σχιζοφρένεια αποτελεί διαταραχή της αντίληψης του χρόνου.

Σκεφτείτε να είχατε κενό στην αντίληψή του χρόνου και δεν ξέρατε αν οι πράξεις σας γίνονταν πριν ή μετά την υλοποίησή τους.
Θα είχατε κατακερματισμένη αντίληψη. Δεν θα ξέρατε τι προκαλέσατε και τι όχι.

Ντέιβιντ Ίγκλμαν , νευροεπιστήμονας.


Προκειμένου να δείξει πόσο ευέλικτος είναι ο προσωπικός μας χρόνος, ο Ντέιβιντ επινόησε ένα πείραμα που διαστρεβλώνει την αίσθηση του χρόνου.

Βάζω κάποιον να πατήσει ένα κουμπί, το οποίο ανάβει ένα φως.
Μετά, προκαλώ μια μικρή καθυστέρηση. Όταν πατάει το κουμπί, το φως ανάβει ένα δέκατο του δευτερολέπτου αργότερα.

Το μυαλό συνηθίζει σε αυτή την καθυστέρηση. Συνειδητοποιεί πως όποτε εκτελεί αυτή την πράξη
το αισθητικό αποτέλεσμα έρχεται λίγο πιο αργά. Προσαρμόζεται σε αυτό και το αποδίδει ταυτόχρονα.

Τώρα, αν αίρω την καθυστέρηση και το φως ανάβει ακαριαία, πιστεύει ότι το φως άναψε πριν καν πατήσει το κουμπί.

Έτσι συμβαίνει με τους σχιζοφρενείς. Κάνουν κάτι και λένε: «Δεν το έκανα εγώ. Δεν νομίζω ότι το προκάλεσα εγώ».

Ντέιβιντ Ίγκλμαν , νευροεπιστήμονας.


Ο χρόνος ποικίλει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η ελαστικότητα του υποκειμενικού μας χρόνου κάνει τον Ντέιβιντ να αναρωτιέται αν ο χρόνος είναι πραγματικός:

Ο χρόνος είναι το πιο πείσμον ψυχολογικό φίλτρο που έχουμε.

Όταν αρχίσουμε να το προσεγγίζουμε και να καταλαβαίνουμε ότι επηρεάζεται από το μυαλό μας,
θα πρέπει να αναπροσαρμόσουμε όλες τις εξισώσεις της Φυσικής.

Ντέιβιντ Ίγκλμαν , νευροεπιστήμονας.


Μπορούμε να απομακρύνουμε τον ανθρώπινο παράγοντα και να δούμε το χρόνο έξω από τη φυσική μας παρουσία στο Σύμπαν;

Ο βρετανός φυσικός με ερευνητικό ενδιαφέρον για την κβαντική βαρύτητα Τζούλιαν Μπάρμπουρ, απαντά ναι. Αναπροσάρμοσε τις εξισώσεις του Αϊνστάιν και διαπίστωσε ότι ο χρόνος δεν υπάρχει.




IMAGE DESCRIPTIONΟ ισχυρισμός ότι ο χρόνος είναι ψευδαίσθηση, είναι ριζοσπαστικός. Μα, η άρνηση του χρόνου είναι κάτι αρκετά παλιό, περίπου 2.500 ετών.

Τον 5ο αιώνα π.Χ. ο φιλόσοφος Παρμενίδης δήλωνε ότι η κίνηση είναι αδύνατη, γιατί οποιοδήποτε αντικείμενο θέλει να καλύψει μία απόσταση, θα πρέπει να περάσει μέσα από μια άπειρη σειρά κλασματικών βημάτων, προκειμένου να πάει από το ένα μέρος στο άλλο.

IMAGE DESCRIPTIONΚαι κανείς δεν μπορεί να κάνει άπειρα βήματα.

Αν η κίνηση είναι αδύνατη, το ίδιο είναι και η αλλαγή. Έτσι, και ο χρόνος αποτελεί ψευδαίσθηση.

Κανείς δεν ήξερε τι να πιστέψει. Η κίνηση υπάρχει, τα πράγματα αλλάζουν και ο χρόνος περνά, έτσι;

Ίσως και όχι.

Σε ένα παλιό χωριό της αγγλικής επαρχίας, ο Τζούλιαν Μπάρμπουρ πιστεύει ότι η Κβαντική Φυσική αποδεικνύει την εγκυρότητα του Παρμενίδη.

Πριν από δεκαετίες, άρχισε να συνθέτει μία μαθηματική θεωρία ότι το σύμπαν δεν χρειάζεται το χρόνο. Κάτι που φαντάζει παράξενο, καθώς είναι περικυκλωμένος από το παρελθόν.


Βρίσκομαι στον Town, έναν πανάρχαιο δρόμο.

Πίσω μου βρίσκεται το σπίτι μου, χτισμένο το 1659.

Ο Νεύτωνας ήταν 17 ετών τότε
και σκεφτόταν το χρόνο και την κίνηση.

Τζούλιαν Μπάρμπουρ , φυσικός.


Αν δεν υπάρχει χρόνος, τι είναι όλα αυτά τότε;

Για τον Τζούλιαν, ό,τι βλέπουμε αποτελεί αρχαιολογικό εύρημα.

Τα πράγματα προϋπάρχουν και ο χρόνος πηγάζει από αυτά.


Ο Τζούλιαν πιστεύει ότι η εκκλησία του χωριού του, η οποία είναι χιλίων ετών με τις τοιχογραφίες του 14ου αιώνα αποδεικνύουν ότι ο χρόνος υπάρχει σε τμήματα του χώρου.

Το παρελθόν είναι ένας άλλος κόσμος. Είναι μία διαφορετική σύνθεση του Σύμπαντος,
ένα άλλο τώρα. Κι αυτό είναι κυριολεκτικό.

Δεν έχει ο χρόνος στιγμές, αλλά η στιγμή έχει χρόνο.

Τζούλιαν Μπάρμπουρ, φυσικός.


Η ρηξικέλευθη άποψη του Τζούλιαν πηγάζει από την εξίσωση Γουίλερ-Ντε Βιτ, μία μαθηματική άσκηση από τα 1960, που συμβιβάζει τη Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν με την Κβαντομηχανική, με περίεργα αποτελέσματα.

Η εξίσωση δεν εμπεριέχει πια τη σταθερά του χρόνου. Καθώς αυτό έρχεται σε αντίθεση με την πραγματικότητα, πολλοί θεώρησαν ότι Κβαντική Θεωρία και Σχετικότητα δεν συνάδουν. Για τον Τζούλιαν όμως, αυτό ήταν μια αποκάλυψη.


Δεν υπάρχει μοναδική ιστορία στην Κβαντομηχανική.

Αν ο συνδυασμός Κβαντομηχανικής και Θεωρίας της Σχετικότητας ισχύει, τότε δεν υπάρχει χρόνος.

Τζούλιαν Μπάρμπουρ, φυσικός.


Στα βάθη της πραγματικότητας λοιπόν, δεν υπάρχει χρόνος. Σημασία έχει η συσχέτιση των αντικειμένων μέσα στο χώρο.

Κατά τη γνώμη μου, το Σύμπαν είναι μια τεράστια συλλογή στιγμών πολύ πλούσια δομημένων.

Δεν επικοινωνούμε με άλλες. Είναι μεμονωμένοι κόσμοι. Κάθε κόσμος είναι τόσο πλούσιος, που είναι μέρος αυτού του κόσμου.

Μία στιγμή μέσα σε άπειρες στιγμές. Αυτό ουσιαστικά είναι η ζωή μας.

Τζούλιαν Μπάρμπουρ, φυσικός.


Ο εγκέφαλος συνέλεξε τις στιγμές και τις έπαιξε στο μυαλό μας, όπως ακριβώς αποτυπώνονται οι εικόνες σε καρέ και φαίνονται να κινούνται.

Μα, τίποτα δεν κινείται. Αυτό που αποκαλούμε χρόνο είναι μια ψευδαίσθηση.

Κατά μία βαθιά έννοια, το Σύμπαν είναι στατικό. Δεν αλλάζει τίποτα. Και σύμφωνα με τον Τζούλιαν, όλες αυτές οι στιγμές συμβαίνουν ταυτόχρονα.

Αν έλεγα ότι το χτες μου δεν υπάρχει, θα ήταν σαν να έλεγε το 13 ότι δεν υπάρχει το 11. Οι μαθηματικοί θα το έβρισκαν αυτό γελοιότητα.

Αυτή η στιγμή είναι τόσο έντονη, αλλά και κατά μία έννοια, αιώνια. Αν το μεταφράσουμε με μαθηματικούς όρους, είναι αιώνια.

Τζούλιαν Μπάρμπουρ, φυσικός.


Η θεωρία του Τζούλιαν Μπάρμπουρ περί χρόνου φαίνεται ρηξικέλευθη, αλλά οι φυσικοί την πήραν σοβαρά, χωρίς να σημαίνει ότι όλοι συμφωνούν μαζί του. Το αντίθετο.

Ο καλός του φίλος, Λι Σμόλιν, είναι και μεγάλος επικριτής του.

Ο χρόνος δεν είναι ψευδαίσθηση. Δεν είναι μια κατασκευή.

Ο χρόνος δεν προκύπτει. Ο χρόνος είναι πραγματικός.

Λι Σμόλιν, αμερικανός θεωρητικός φυσικός.


Η θεωρία ότι ο χρόνος είναι ψευδαίσθηση προκάλεσε διαμάχη στο χώρο των φυσικών και έστρεψε φίλους εναντίον φίλων.




Είναι ο χρόνος μια ψευδαίσθησή μας, για να κατανοούμε το Σύμπαν; Νευρολόγοι και φυσικοί πιστεύουν πως είναι πιθανό. Κάποιοι άλλοι λένε: «Δεν μπορούμε να αγνοούμε τις αισθήσεις μας. Ο χρόνος υπάρχει στα αλήθεια».

Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, βιώνουμε τον κόσμο ως μια σειρά στιγμών, όπως λειτουργεί και η φύση. Το πέρασμα του χρόνου αποτελεί γενική αλήθεια και ίσως είναι το μόνο αληθινό πράγμα στο Σύμπαν.


Ο Τιμ Μόντλιν είναι φυσικός φιλόσοφος στο Πανεπιστήμιο Ράτγκερς.

Αν πούμε ότι ο χρόνος αποτελεί ψευδαίσθηση είναι σαν να λέμε ότι στην πραγματικότητα δεν γερνάω.
Δεν πρέπει να ανησυχώ ότι κάθε μέρα πλησιάζω όλο και πιο κοντά στο θάνατό μου.

Μα, δεν μπορώ να το πιστέψω, όσο κι αν προσπαθήσω. Δεν έχει εφαρμογή στον κόσμο μου.

Τιμ Μόντλιν, φυσικός φιλόσοφος.


Για τον Τιμ αποτελεί κοινή λογική ότι ο χρόνος υπάρχει.

Τότε, γιατί τον αρνούνται ορισμένοι φυσικοί; Ο Τιμ πιστεύει πως αυτό οφείλεται στα Μαθηματικά.

Όλες οι θεωρίες της Φυσικής είναι μαθηματικές. Ο,τιδήποτε μαθηματικό δεν υπόκειται στον χρόνο, δεν αλλάζει ποτέ.

Έτσι, αν δουλεύεις με αριθμούς και οι αριθμοί δεν αλλάζουν και τους χρησιμοποιείς για να κατανοήσεις τον κόσμο,
σου φαίνεται αδύνατο να αλλάζει ο κόσμος.

Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι ο Κόσμος χαρακτηρίζεται από τα μαθηματικά. Έτσι, παρασύρονται
από τα μαθηματικά και χάνουν την επαφή τους με τον φυσικό κόσμο.

Τιμ Μόντλιν, φυσικός φιλόσοφος.


Ο Τζούλιαν Μπάρμπουρ πιστεύει ότι ο χώρος είναι το παν κι ο χρόνος είναι ψευδαίσθηση.

Ο Τιμ υποστηρίζει ότι ο Τζούλιαν κάνει μεγάλο λάθος: «Χρειαζόμαστε το χρόνο. Το χώρο δεν χρειαζόμαστε».

Ο χώρος δεν είναι θεμελιώδης. Ο χρόνος όμως, είναι θεμελιώδης.

Δεν χρειάζεται τίποτε άλλο πέραν του χρόνου, όχι το αντίθετο. Δεν ξεκινάς στο χώρο και μετά έρχεται κι ο χρόνος.

Ο χρόνος είναι η βάση των πάντων. Αυτό μας λέει η Φυσική, αλλά δεν της δίνουμε σημασία.

Τιμ Μόντλιν, φυσικός φιλόσοφος.


Το διάστημα φτιάχτηκε πρώτο ή ο χρόνος; Όλα οδηγούν πίσω στην εκρηκτική δημιουργία του Σύμπαντός μας. Στο Big Bang. Οι φυσικοί συμφωνούν ότι η Μεγάλη Έκρηξη δημιούργησε το διάστημα. Δεν συμφωνούν όμως, αν δημιούργησε και το χρόνο.

Φυσικοί και φιλόσοφοι θεωρούν ότι ο χρόνος είναι ψευδαίσθηση. Αυτό που πραγματικά υπάρχει, δεν έχει χρόνο.

Εγώ δεν το πιστεύω. Κάποτε το πίστευα, αλλά τώρα πια πιστεύω ότι ο χρόνος είναι πραγματικός.

Λι Σμόλιν, αμερικανός θεωρητικός φυσικός.


Ο Λι Σμόλιν πιστεύει ότι ο χρόνος είναι γηραιότερος του Σύμπαντος. Προϋπήρχε της Μεγάλης Έκρηξης και θα υπάρχει και μετά. Και το αποδεικνύει μελετώντας πώς συμπεριφέρονται τα μόρια φωτός στις μεγάλες αποστάσεις.

Βασικός νόμος της Φυσικής λέει ότι το φως ταξιδεύει με 300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Αν ο χρόνος είναι ψευδαίσθηση αυτό θα πρέπει να ισχύει παντού στο διάστημα, όπου κι αν κοιτάξουμε.

Μα, αν ο χρόνος υπάρχει, ενδέχεται οι νόμοι της Φυσικής να έχουν αλλάξει, καθώς το Σύμπαν γερνάει. Αν ένας βασικός νόμος, όπως η ταχύτητα του φωτός, δεν ισχύει στο παλιότερο τμήμα του Σύμπαντος, σημαίνει ότι η φυσική εξελίχθηκε από τη γέννηση του Σύμπαντος κι άρα ο χρόνος δεν αποτελεί ψευδαίσθηση.


Πρέπει να υπάρχουν πειράματα που αν τα προσεγγίσεις με ευαισθησία,
η ταχύτητα του φωτός δεν είναι γενική. Γίνονται τέτοια πειράματα.

Λι Σμόλιν, αμερικανός θεωρητικός φυσικός.


Το διαστημικό τηλεσκόπιο Φέρμι είναι ένα τέτοιο πείραμα. Το Φέρμι καταγράφει τις εκρήξεις ακτίνων γ, παράξενες εκρήξεις ενέργειας από την άκρη του Σύμπαντος. Αυτές οι εκρήξεις μας βοηθούν να επαληθεύσουμε τους νόμους της Φυσικής, όπως ήταν πριν 13 δισεκατομμύρια χρόνια.

Φανταστείτε δύο φωτόνια να απελευθερώνονται από έκρηξη ακτίνων γ, δέκα δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά. Το ένα φωτόνιο απελευθερώνεται με περισσότερη ενέργεια από το άλλο. Στο δικό μας Σύμπαν και τα δύο κινούνται με την ίδια ταχύτητα. Μα, αν η Φυσική του Φωτός διαφέρει σε ένα παλιότερο Σύμπαν, το φωτόνιο με την περισσότερη ενέργεια θα μείνει πίσω τελικά.

Καταλήγουμε στο ότι μετά από δέκα δισεκατομμύρια έτη, το ένα θα προπορεύεται κατά μερικά δευτερόλεπτα. Αυτό αρκεί για να εντοπιστεί.

Ακόμη και σε ένα δευτερόλεπτο μετά από δισεκατομμύρια ετών, θα το καταγράψουμε.

Λι Σμόλιν, αμερικανός θεωρητικός φυσικός.


Τα δεδομένα του Φέρμι θα αναλυθούν τα επόμενα χρόνια. Ο Λι, ίσως σύντομα, έχει τις αποδείξεις ότι το τώρα των 13 δισεκατομμυρίων ετών πριν, είναι τελείως διαφορετικό από το δικό μας τώρα και άρα ο χρόνος είναι πραγματικός.

Αδιάσειστα στοιχεία ότι οι νόμοι της Φυσικής αλλάζουν κατά καιρούς θα απαντήσουν στο ερώτημα αν ο χρόνος είναι πραγματικός ή όχι.

Μα, παραμένει ένα μεγάλο ερώτημα αναπάντητο. Γιατί υπάρχει χρόνος;

Θεωρητικά, η Φυσική φαίνεται να μη χρειάζεται το χρόνο. Παρόλα αυτά, νιώθουμε να κινούμαστε μέσα σε αυτόν. Κι αν δεν γεννήθηκε στο μυαλό μας, από πού προέρχεται τότε;


Ο Σον Κάρολ πιστεύει πως έχει την απάντηση. Μα, χρειάζεται ένα κακό δίδυμο Σύμπαν με αντίστροφο χρόνο για να επαληθευτεί.

Αφθονούν οι θεωρίες για το πώς λειτουργεί ο χρόνος στο Σύμπαν και το μυαλό. Ελάχιστοι είναι οι φυσικοί, που αναρωτιούνται γιατί υπάρχει χρόνος. Αν δεν είναι ανθρώπινη επινόηση, τότε από πού προήλθε;

Ο Σον Κάρολ νομίζει ότι γνωρίζει.

Ο χρόνος υπάρχει. Τον χρησιμοποιούμε καθημερινά. Είναι παντού γύρω μας.

Ως επιστήμονες όμως, όσο περισσότερο τον αναλύουμε τόσο πιο μυστηριώδης γίνεται.

Σον Κάρολ, θεωρητικός φυσικός.


Ο Σον δέχεται τη θεωρία ότι ο χρόνος προχωρά μπροστά από το παρελθόν προς το μέλλον, σα βέλος. Γιατί όμως ο χρόνος έχει κατεύθυνση; Ο Σον θεωρεί ότι η απάντηση συνδέεται με την λεγόμενη εντροπία.

Ο χρόνος ξεχωρίζει χάρη στο Δεύτερο Νόμο της Θερμοδυναμικής.

Ο νόμος αυτός λέει ότι όσο κυλά ο χρόνος, η εντροπία αυξάνεται.

Η εντροπία δείχνει πόσο ακατάστατο και χαώδες είναι το Σύμπαν μας.

Αν δούμε όμως το πρώτο Σύμπαν, ήταν πολύ οργανωμένο. Όπως οι τέλεια στημένες μπάλες του αμερικάνικου μπιλιάρδου.

Όσο περνά ο χρόνος είναι σα να παίζουμε μπιλιάρδο. Παίζοντας, το πρώτο που κάνουμε είναι να αυξήσουμε το χάος στο Σύμπαν.

Καθώς κυλά ο χρόνος στο Σύμπαν, η εντροπία αυξάνεται.

Σον Κάρολ, θεωρητικός φυσικός.


Από την εκρηκτική γέννηση του Σύμπαντος, η αύξηση της εντροπίας είναι ο λόγος που το παρελθόν διαφέρει από το μέλλον, που ο χρόνος έχει κατεύθυνση, που θυμόμαστε το παρελθόν, που γερνάμε, που υπάρχει εξέλιξη.

Όλα αυτά οφείλονται στην αύξηση της εντροπίας.


Πού είναι το μυστήριο; Η εντροπία αυξάνει καθώς κυλά ο χρόνος. Στους θεμελιώδεις νόμους της Φυσικής, που διέπουν τον κόσμο μας, δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος. Οι νόμοι του Νεύτωνα, του Αϊνστάιν, της Κβαντομηχανικής δεν κάνουν διάκριση στην κατεύθυνση του χρόνου.

Σε ένα πολύ απλό σύστημα με δύο μπάλες μπιλιάρδου, αν χτυπήσεις τη μία στην άλλη δεν υπάρχει διάκριση στη χρονική κατεύθυνση. Αν φανταστούμε τις μπάλες να κάνουν την αντίστροφη κίνηση, μας φαίνεται φυσιολογικό.

Σε πιο περίπλοκα, μακροσκοπικά συστήματα, υπάρχει διάκριση ανάμεσα σε παρελθόν και μέλλον. Όταν έχουμε πολλές μπάλες, όλα γίνονται προς μία κατεύθυνση.

Όπως κι όταν ξεσπάσει καυγάς σε μια αίθουσα. Έχουμε θορύβους, γυαλιά που σπάνε, αίμα που τρέχει.

Όλες αυτές οι διεργασίες αυξάνουν την εντροπία στο Σύμπαν. Κι όλες αυτές οι αυξήσεις ορίζουν την κατεύθυνση του χρόνου.

Το ερώτημα είναι γιατί τότε η εντροπία είναι τόσο χαμηλή; Το Σύμπαν μας φαίνεται ανισόρροπο. Το πολύ μακρινό μέλλον θα είναι ένα πολύ ανοργάνωτο μέρος, ενώ το μακρινό παρελθόν ήταν πάρα πολύ οργανωμένο. Αυτή η ανισορροπία ενοχλεί τους φυσικούς.

Σον Κάρολ, θεωρητικός φυσικός.


Ο Σον αναζήτησε μια εξήγηση γι΄ αυτή την ανισορροπία και κατέληξε στο Πολυσύμπαν. Σύμφωνα με αυτή την θεωρία, το Σύμπαν μας είναι ένα από τα άπειρα Σύμπαντα που υπάρχουν.

Φανταστείτε ένα μητρικό Σύμπαν. Αυτό δημιουργεί πολλά άλλα Σύμπαντα.

Μία μικρή κβαντική διακύμανση κάνει μια μικρή φούσκα Σύμπαντος να μεγαλώσει, να ξεκινήσει με μικρή εντροπία και να την αυξήσει, όπως συμβαίνει στο Σύμπαν μας.

Σον Κάρολ, θεωρητικός φυσικός.


Έτσι ένα μητρικό Σύμπαν δημιουργεί ένα Σύμπαν σαν το δικό μας, όπου η κατεύθυνση του χρόνου είναι πρόσθια. Για να υπάρχει ισορροπία, δημιουργεί ένα πανομοιότυπο Σύμπαν, όπου ο χρόνος κυλά αντίστροφα. Αυτό σημαίνει ότι σε κάποια άλλη διάσταση υπάρχει ο κακός δίδυμος του Σύμπαντός μας.

Κάθε φούσκα αποτελεί μοναδικό Σύμπαν με μοναδικό χρόνο. Σε κάθε φούσκα, ο χρόνος είναι εντάξει.

Αν συγκρίνουμε με άλλες, τα βέλη του χρόνου δείχνουν διαφορετικές κατευθύνσεις.

Σον Κάρολ, θεωρητικός φυσικός.


Η θεωρία του Σον περί Πολυσύμπαντος τράβηξε πολλά βλέμματα. Μα είναι η απόλυτη λύση στο μυστήριο του χρόνου;

Η πρόοδος στην Φυσική έγκειται στο να αναρωτιέσαι αν κάτι όντως ισχύει.

Όταν αναρωτιέσαι, συνειδητοποιείς ότι αυτή η υπόθεση βοηθά σε διάφορα άλλα προβλήματα.

Άλλοτε πάλι, απλά σε συγχύζει.

Σον Κάρολ, θεωρητικός φυσικός.


Η Κβαντομηχανική και η Θεωρία περί Πολυσύμπαντος προσφέρουν ενδιαφέρουσες ιδέες στο μυστήριο του χρόνου. Τι θα γίνει όμως αν προσθέσουμε τη Θεωρία των Χορδών;

Το μυστήριο του χρόνου έχει πολλές πιθανές απαντήσεις. Ο χρόνος είναι απόλυτος ή σχετικός; Ο χρόνος είναι ψευδαίσθηση ή το πραγματικό αποτέλεσμα της εντροπίας;

Υπάρχει όμως κι άλλη μία θεωρία. Μια θεωρία που κλονίζει το χθες, το σήμερα και το αύριο. Θεωρούμε ότι ο χρόνος κινείται από αριστερά προς τα δεξιά. Τι συμβαίνει όμως αν κινείται κι από πάνω μέχρι κάτω; Αν ο χρόνος, όπως και ο χώρος, δεν έχει μία μόνο διάσταση, αλλά έχει μια κρυφή διάσταση που δεν βλέπουμε;

Ο Στηβ Ουάινστιν, επιστήμονας στο Ινστιτούτο Περίμετερ, πιστεύει πως αυτό ισχύει κι ότι ίσως δώσει λύση σε ένα μεγάλο μυστήριο, την κβαντική αβεβαιότητα.

Ο Στηβ είναι φυσικός, φιλόσοφος και επαγγελματίας μουσικός. Η θεωρία του περί χρόνου πηγάζει από μια βαθιά μαθηματική άποψη της Φυσικής, τη Θεωρία των Χορδών. Οι θιασώτες της, θεωρούν ότι ο χώρος δεν έχει μόνο τρεις διαστάσεις. Αυτό ώθησε τον Στηβ να πιστέψει ότι το ίδιο μπορεί να εφαρμοστεί και για το χρόνο.

IMAGE DESCRIPTIONΑναρωτήθηκα γιατί να πληθαίνουμε
τις διαστάσεις του χώρου κι όχι του χρόνου;

Υπήρχε κάποιος λόγος;

Από απλή περιέργεια προέκυψε.

Στηβ Ουάινστιν, Ινστιτούτο Περίμετερ.


Ο Στηβ έπιασε δουλειά. Ο χρόνος αναπαρίσταται ως μία γραμμή. Ένα πράγμα με μία μόνο διάσταση. Αν όμως έχει δύο διαστάσεις, τότε δεν είναι γραμμή αλλά σχήμα.

Αν δείτε ένα καλώδιο από μακριά, φαίνεται να έχει μία διάσταση, φαίνεται σαν μια γραμμή.

Αν το δείτε από κοντά, βλέπετε ότι έχει κι άλλη μία διάσταση, την περιφέρειά του. Είναι σαν κύλινδρος.

Ο κόσμος μας είναι τρισδιάστατος με τον ίδιο τρόπο που ένα καλώδιο φαίνεται μονοδιάστατο από μακριά.

Στηβ Ουάινστιν, Ινστιτούτο Περίμετερ.


Σύμφωνα με τον Στηβ, αν ο χρόνος έχει μία ακόμη διάσταση, τα ηλεκτρόνια και τα φωτόνια διασκορπίζονται στο χρόνο.

Ο πιο απλός τρόπος να περιγράψουμε ένα μόριο είναι να μιλήσουμε για τη θέση του σε μία χρονική στιγμή. Σε κάθε χρονική στιγμή θα είναι και σε άλλη θέση.

Αν ήθελα να το καταγράψω αυτό με το χρόνο ως κάθετο άξονα, θα έφτιαχνα μια κάθετη γραμμή.

Τώρα, αν υπάρχει μια επιπλέον διάσταση, φανταστείτε τη κάθετα στην προηγούμενη, όπως και τις θέσεις του μορίου.

Στηβ Ουάινστιν, Ινστιτούτο Περίμετερ.


Για να το θέσουμε απλά, η Κβαντική Φυσική υποστηρίζει ότι τα υποατομικά μόρια δεν έχουν συγκεκριμένη θέση στο χώρο. Μπορούμε μόνο να την μαντέψουμε.

Ο Στηβ όμως υποθέτει ότι έχουν συγκεκριμένη θέση. Αυτές οι θέσεις όμως, εξαπλώνονται σε μια επιπέλον διάσταση χρόνου, που δεν μπορούμε να δούμε.

Αν αυτό ισχύει, φέρνει επανάσταση στον χώρο της Φυσικής. Ο ασαφής κβαντικός κόσμος έχει ξαφνικά σημείο αναφοράς.


Δυστυχώς όμως, η απόδειξη αυτής της δεύτερης διάστασης είναι μάλλον αδύνατη.

Κατ΄ αρχή, είναι δυσνόητο ακόμη κι από άλλους φυσικούς.

Η εξίσωση που θα περιγράφει ένα Σύμπαν με δύο διαστάσεις χρόνου είναι δύσκολη. Αν προσθέσουμε και τις εννέα διαστάσεις της Θεωρίας των Χορδών, το μυαλό μας θα εκραγεί.

Είναι δύσκολο να το συλλάβουμε. Είναι το πιο δυσεπίλυτο πρόβλημα. Γι΄ αυτό δεν το αγγίζει κανείς.

Είναι δύσκολο να σκεφτείς τι σημαίνει επιπλέον διάσταση.

Στηβ Ουάινστιν, Ινστιτούτο Περίμετερ.


Ωστόσο, ο Στηβ πιστεύει πως αξίζει τον κόπο.

Τις περισσότερες φορές είναι ένας τρόπος, ίσως ο λάθος τρόπος, αλλά είναι ένας επαναστατικά διαφορετικός τρόπος αντίληψης του φυσικού κόσμου.

Στηβ Ουάινστιν, Ινστιτούτο Περίμετερ.


Οι φυσικοί που αναλύουν το μυστήριο του χρόνου έχουν διαφορετικές απόψεις περί Σύμπαντος, μα συμφωνούν σε κάτι: Δεν θα λύσουμε το μυστήριο αν δεν το ερευνήσουμε ενδελεχώς.

Πρέπει να δουλέψεις σκληρά και να είσαι έτοιμος για κάθε αποτυχία και για οποιοδήτήποτε λάθος. Αυτή η σοφία όμως χαρακτηρίζει την επιστημονική κοινότητα.

Πρέπει να δοκιμάσουμε κάθε ανόητη και λανθασμένη ιδέα μέχρι να καταλήξουμε στην σωστή.

Λι Σμόλιν, αμερικανός θεωρητικός φυσικός.


Ο χρόνος μπορεί να είναι πραγματικός ή να είναι μια ψευδαίσθηση. Σύμφωνα με την οπτική μας όμως, το παρελθόν πέρασε ανεπιστρεπτί και το μέλλον επίκειται. Είτε βρούμε, είτε όχι άλλες διαστάσεις του χρόνου, η άποψη για τον κύκλο της ζωής και του θανάτου δεν θα αλλάξει.




Πηγή:
Through the Wormhole: «Does time exist?»,
Science Network, USA.



ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


8 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 49223

    1 Αυγ 2020

    https://en.wikipedia.org/wiki/Ilya_Prigogine#The_End_of_Certainty

  • Ανώνυμος 48439

    9 Φεβ 2020

    "καρυκεύματα βάζει ο άνθρωπος στην τροφή του από αρχαιοτάτων χρόνων"
    Έχουν αλλάξει οι συνθήκες τότε και σήμερα, καμία σχέση ανιστόρητε. Π.χ. την εποχή της αποικιοκρατίας όποιος ασχολούνταν με εμπόριο μπαχαριών γιντόταν πάμπλουτος, υπήρχε μεγάλη ζήτηση από πλούσιους και φτωχούς, για να μπορούν να νοστιμεύουν τα σάπια λαχανικά και κρέατα που κατανάλωναν (π.χ. δεν υπήρχαν σουπερμάρκετ και ψυγεία τότε). Σήμερα μπορείς να φτιάξεις πρώτης τάξεως πιάτα χωρίς ούτε καν λεμόνι και ξύδι. Στην Ισπανία που είναι το νούμερο 1 στη γαστρονομία παγκοσμίως υπάρχουν και τέτοιες κουζίνες. Στην Ταυλάνδη μια ζώη τρέφονταν χωρίς τσίλι και πιπέρια, μέχρι που οι αποικιοκράτες τα εισήγαγαν στους ταυλανδούς και σήμερα ο μέσος ταυλανδός δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς πικάντικο.. Αυτά για να μαθαίνεις μια και μίλησες για αρχαιότητα άσχετε.
    Προσωπική άποψη είναι ότι τα μπαχαρικά και τα μυρωδικά (σέλινο, κόλιανδρος, δυόσμος, μαιντανός κ.λπ.) μαζί με κρεμμύδια και σκόρδα έχουν περιβληθεί με υπερβολική σημασία από την ανθρώπινη κουλτούρα. Όταν χρησιμοποιούνται, θα πρέπει η δοσολογία να τηρείται με θρησκευτική ευλάβεια (κάτι που σχεδόν ποτέ δεν συμβαίνει) και ακόμα καλύτερα θα ήταν να μην χρησιμοποιούνται καθόλου. Αν η πρώτη ύλη είναι καλής ποιότητας και φρέσκια (λαχανικά, ψάρια, κρέατα, όσπρια κ.λπ.) μόνο λίγο αλάτι. Εκτός αν κάποιος θέλει να φτιάξει κάνα ψητό με ποικιλία υλικών ή πίτα. Να ξέρει όμως ότι σύμφωνα με τους διαιτολόγους επειδή τα ψητά και οι πίτες απαιτούν συνήθως πολύωρο ψήσιμο, δεν πρέπει να καταναλώνονται πάνω από μία φορά την εβδομάδα, λόγω λιγότερων βιταμίνων που περιέχουν. Το σωστό πιάτο είναι μικρά κομμάτια τροφών που ψήνονται γρήγορα, όσο δυνατόν λιγότερο μαγείρεμα τόσο καλύτερα.
    Σημαντικές λεπτομέρειες: πρέπει να τρώμε όταν νιώσουμε πεινασμένοι, να μην γεμίζουμε το στομάχι στο 100% και να πέφτουμε για ύπνο με σχεδόν άδειο στομάχι. Έτσι διατηρούμε και φυσιολογικό σωματικό βάρος.

  • Ανώνυμος 48438

    9 Φεβ 2020

    Ρε μπουρτζόβλαχε που θες να είσαι και flexitarian, καρυκεύματα βάζει ο άνθρωπος στην τροφή του από αρχαιοτάτων χρόνων. Τράβα πλήρωσε κανά φόρο, κάνε κανένα εμβόλιο και μετά γράψε την παπάρα σου.

  • Ανώνυμος 48436

    8 Φεβ 2020

    «Έκανα αυτή την ταινία για να αφυπνίσω τις συνειδήσεις για τον αντίκτυπο της βιομηχανίας κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων στην κλιματική αλλαγή»,
    https://www.iefimerida.gr/zoi/joaquin-phoenix-tainia-gia-prostasia-tis-amazonias

    Δυστυχώς έχει δίκιο ο τύπος. Τα κρέατα, τα γαλακτοκομικά και τα κωλοβούτηρα κάνουν τεράστια ζημιά (επιπρόσθετα και στην υγεία μας, αλλά πού να ξέρει ο κοσμάκης).
    Τα επεξεργασμένα κρέατα είναι αποδεδειγμένα καρκινογόνα πέραν πάσης αμφιβολίας και οι κυβερνήσεις ανά τον κόσμο σφυρίζουν αδιάφορα!
    Πού είναι η διανόηση να αφυπνίσει τον κόσμο, ε;
    Τα σκουπιδο-μπαχαρικά και μυρωδικά βότανα μπορούν να μετατρέψουν το κρέας οποιουδήποτε ζώου σε λιχουδιά.
    Προσωπικά είμαι flexitarian και απορώ γιατί πρέπει στις τροφές που ψήνουμε να βάζουμε τόσα πολλά σε αριθμό, αλλά και σε ποσότητα καρυκεύματα.
    Όχι ρε, θα μάθετε να τρώτε φρέσκα και να γεύεστε το κύριο στοιχείο του πιάτου, όχι καρυκεύματα.
    Απορώ πώς αφελώς βγαίνουν ένα σωρό σεφ και γκουρμέ παρασκευαστές σε όλο τον κόσμο να λένε ότι δεν μπορούν να μαγειρέψουν χωρίς βούτυρο, βλέπε π.χ. Κουτσόπουλος στο ρωμέικο Μάστερ Σεφ. Αυτοί οι άνθρωποι νομίζουν, για να μην πω είναι πεπεισμένοι, ότι κάνουν και λένε το σωστό, είναι ευγενείς και καλοπροαίρετοι και δεν έχουν δόλο.
    Μα και όταν η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση δείξει τα δόντια της ευγενική και καλοπροαίρετη θα είναι βρε, χε, χε, χε..
    Και τότε καμία επίκληση υψηλών ιδεών και πανανθρώπινων, διαχρονικών αξιών και ιδανικών δεν θα μπορέσει να σώσει την ανθρωπότητα.
    Ε ρε Homelander που θέλετε:
    https://www.youtube.com/watch?v=h7ZI9CgvG5U

  • Ανώνυμος 48435

    8 Φεβ 2020

    @48434
    Δεν είναι τόσο απλοικά τα πράγματα όπως αφελώς τα αναφέρεις.
    Δηλαδή δεν είναι απλά θέμα αθρώπινων αισθήσεων: υπάρχει ό,τι αντιλαμβάνομαι.
    Διότι αυτά που αντιλαμβάνεσαι επηρεάζονται, εξαρτώνται και φιλτράρονται από:
    Την κοινωνία μέσα στην οποία έχεις μεγαλώσει και τις αντιλήψεις, ιδέες, ιδανικά, αξίες της.
    Τις επικρατούσες επιστημονικές θεωρίες της εκάστοτε εποχής και τις ιδέες τους και ερμηνείες της πραγματικότητας (π.χ. σήμερα έχει κεντρική σημασία η έννοια του πεδίου).
    Τη μόδα και τον συρμό.
    Την κουλτούρα.
    Γενικά τις κοσμοαντιλήψεις με τις οποίες έχεις γαλουχηθεί τις περισσότερες φορές ασυνείδητα εντός του κοινωνικού πλαισίου.
    Επιπλέον το εγώ πρόκειται για κοινωνικό κατασκεύασμα, κάτι δηλαδή που αναπτύχθηκε μέσα σου από τις κάθε λογής επιρροές της οικογένειας και της κοινωνίας.
    Θυμήσου για παράδειγμα πότε ήταν η πρώτη φορά στη ζωή σου που πήρες κάτι στα χέρια σου και έγραψες πάνω του: "δικό μου".
    Για ποιον πραγματικό κόσμο λοιπόν μιλάς. Προφανώς εννοείς τον κόσμο σου.

    Ας πάμε σε λίγη κβαντική φυσική. Αυτά που υπαινίσσεται για παράδειγμα η λεγόμενη σχολή της Κοπενχάγης μπορεί να αναφέρονται ως παράδοξα και αντιφατικά, αλλά δεν είναι.
    Είναι φαινομενικά αντιφατικά, όχι λογικές αντιφάσεις. Φαινομενικές αντιφάσεις είναι αυτές που μας φαίνονται ως αντιφάσεις, αλλά δεν είναι.
    Υπαινίσσεται λοιπόν ότι δεν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα, αλλά οι παρατηρήσεις και αλληλεπιδράσεις επηρεάζουν το αποτέλεσμα της μέτρησης/παρατήρησης.
    Και αυτό είναι το σωστό. Διότι όταν φτάνεις στο βάθος της πραγματικότητας, π.χ. ένα υποατομικό σωματίδιο, είναι αδύνατον η πράξη της μέτρησης να μην επηρεάσει αυτό που μετράται/παρατηρείται.
    Αφού μέτρηση/παρατήρηση σημαίνει αλληλεπίδραση και άρα αλληλοεπηρεασμό.
    H πράξη της μέτρησης επηρεάζει το αποτέλεσμα και η μόνη πραγματικότητα είναι αυτή που αποκαλύπτεται μέσω των παρατηρήσεων/μετρήσεων που ερμηνεύονται με κβαντομηχανικούς όρους.
    Ένα σωματίδιο είτε κινείται, είτε μένει ακίνητο, είτε είναι "ελεύθερο", είτε δεσμευμένο έχει εγγενώς αβεβαιότητα ως προς τη θέση και την ορμή του. Η συμπληρωματικότητα φυσικών μεγεθών όπως θέση-ορμή, ενέργεια-χρόνος, συνεπάγεται την αδυναμία οποιουδήποτε σαφή διαχωρισμού μεταξύ της συμπεριφοράς κβαντικών συστημάτων και της αλληλεπίδρασης αυτών με τις μετρητικές συσκευές που χρησιμοποιούνται για να τα καθορίσουν. Αυτό έχει πολλές συνέπειες, επιστημονικές, φιλοσοφικές, στο πώς οφείλουμε να αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα και να την ερμηνεύουμε.
    Αντιθέτως οι ιδέες της κλασσικής φυσικής αν είχαν φυσική σημασία ο κόσμος θα ήταν είτε δυσλειτουργικός ή αναπόφευκτα νεκρός χωρίς περαιτέρω αλλαγές.
    Ο ντετερμινισμός έχει και κάποιες συνέπειες που αφελώς οι υποστηρικτές του τις παραβλέπουν ή παραλείπουν: πρώτη αρχή, σκοπιμότητα, επικράτηση αιτιοκρατικά της πιο κυρίαρχης μορφής.
    Το λάθος που γίνεται από τους περισσότερους είναι ότι απαιτούν οι θεμελιώδεις ιδέες ενός φυσικομαθηματικού μοντέλου να έχουν φυσική σημασία και ισχύ. Όμως το ιδεολογικό πλαίσιο του φυσικομαθηματικού μοντέλου δεν έχει αναγκαστικά ισχύ κοσμοθεωρίας. Απλά είναι ένα διανοητικό πλαίσιο που η ανθρώπινη διάνοια το έχει πιέσει και προσαρμόσει βιάιως πάνω σε ένα κομμάτι της φυσικής πραγματικότητας προκειμένου να μπορεί να δίνει κάποιες "εξηγήσεις", "ερμηνείες" και το κυριώτερο: να κάνει προβλέψεις (πάντα σε περιορισμένο πεδίο της πραγματικότητας), οι οποίες προβλέψεις αποτελούν τη βάση της ανάπτυξης τεχνολογίας (που είναι και το τελικό ζητούμενο).
    Για ένα σωματίδιο αυτό που μπορούμε να πούμε είναι να υπολογίσουμε το κύμα πιθανοτήτων του και δεν υφίσταται ανεξάρτητα της ανθρώπινης αντίληψης. Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τη δομή και εξέλιξη των υποατομικών φαινομένων, δεν μπορούμε να αντιστοιχίσουμε σε κάθε παρατηρήσιμο φαινόμενο μία τουλάχιστον αιτία που το προκαλεί. Αυτά δεν γίνονται, διότι πλέον βρισκόμαστε βαθιά, στον πυρήνα μιας πραγματικότητας χωρίς θεμέλια και στηρίγματα, ως εκ τούτου λογικό είναι να "τρώμε πόρτα" όταν ψάχνουμε για θεμέλια και σταθερά στηρίγματα. Δεν υπάρχουν στηρίγματα, τα πάντα υπάρχουν και υφίστανται σε σχέση με κάτι άλλο ή άλλα ή όλα τα υπόλοιπα. Συμπληρωματικά δηλαδή.
    Αν τώρα υποθέσουμε ότι τα πράγματα δεν λειτουργούσαν έτσι, αλλά κάπως αλλιώς, τότε αν κάνουμε τους απαραίτητους συνειρμούς θα δούμε ότι σε μια τέτοια περίπτωση η πραγματικότητα είτε θα ήταν δυσλειτουργική είτε δεν θα υπήρχε καν (και επειδή μάλλον δεν υπάρχει δυσλειτουργική πραγματικότητα τότε ισχύει το δεύτερο).

    Πάμε ρωμέικο ροκ:
    https://www.iefimerida.gr/stories/tainies-apo-aldebaran-ston-drakoyla-ton-exarheion
    https://www.youtube.com/watch?v=Y5VUU09X5ew
    https://www.youtube.com/watch?v=7Atz7WGcrX4

    https://www.youtube.com/watch?v=PYgMS8gqcgc
    Respect..

  • Ανώνυμος 48434

    8 Φεβ 2020

    Δεν με ενδιαφέρει αν αν υπάρχει ο χρόνος ή όχι. Για μένα σημασία έχει ότι εγώ αντιλαμβάνομαι πως υπάρχει.
    Όπως δεν με ενδιαφέρει αν υπάρχουν χρώματα στη φύση ή αν τα δημιουργούν κάποια κύτταρα των ματιών μας.
    Για μένα σημασία έχει ότι τα αντιλαμβάνομαι και εμπλουτίζουν, τις εμπειρίες μου.
    Τέλος, δεν με ενδιαφέρει αν η επιστήμη, μάς υπόσχεται τον πραγματικό, τον "καθ' αυτό" κόσμο. Η σύγκρουση της και η διαφοροποίηση της, από τον "πραγματικό" κόσμο των θρησκειών.
    Έχουν κοινή αφετηρία: την υποτίμηση του κόσμου που εν τέλει είμαστε "καταδικασμένοι" να ζούμε.

  • Ανώνυμος 48421

    6 Φεβ 2020

    Για όσους μπερδεύτηκαν, ας πάμε σε δύο αποσπάσματα από την ταινία Peaceful Warrior (2006):

    - Where are you?
    - Here.
    - What time is it?
    - Now.
    - What are you?
    - This moment.

    - Life has just three rules?
    - And you already know them...
    - Paradox, humour, and change.
    - Paradox...
    - Life is a mystery. Don't waste time trying to figure it out.
    - Humour...
    - Keep a sense of humour, especially about yourself. It is a strength beyond all measure.
    - Change...
    - Know that nothing stays the same.

    - It's the journey, not the destination.
    https://www.youtube.com/watch?v=6nnzCeeAYT0

    Και αποσπάσματα από βιβλίο του A. Watts:
    Για τα ανήσυχα, διερευνητικά και πρόθυμα να προσκολληθούν σε οτιδήποτε μυαλά, αυτή η απουσία οποιουδήποτε σκοπού φαντάζει εντελώς απογοητευτική, εφόσον για αυτά αξιζει τον κόπο μόνον ό,τι υποδεικνύει κάτι πέρα από τον εαυτό του, όπως μια λέξη. Για τα μυαλά αυτά ο κόσμος είναι γεμάτος από νοήματα και έτσι τον έχουν αναγάγει σε μια συλλογή σημείων, κάτι σαν λεξικό. Στον κόσμο τους, τα λουλούδια έχουν μυρωδιά και χρώμα προκειμένου να προσελκύουν τις μέλισσες και οι χαμαιλέοντες αλλάζουν χρώμα προκειμένου να κρυφτούν. Ή αντίστροφα, οι μέλισσες προσελκύονται από τη μυρωδιά και τα χρώματα και οι χαμαιλέοντες επιβιώνουν επειδή αλλάζουν χρώματα. Τους είναι αδύνατον να δουν ότι ο κόσμος των ευωδιαστών και πολύχρωμων λουλουδιών που τα επισκέπτονται οι μέλισσες είναι κάτι που αναπτύσσεται και δεν έχει ανάγκη από αφηρημένα και διαχωριστικά "επειδή".
    Στη θέση των αλληλοσυσχετιζόμενων προτύπων όπου όλα τα μέρη αναπτύσσονται ταυτόχρονα, αυτοί βλέπουν συσσωρεύσεις πραγμάτων, όπου κάθε πράγμα εννοείται σαν μια συγκέντρωση σφαιρικών μορίων, που εξασφαλίζουν τη συνοχή τους χάρει στην πρόσκαιρη ακολουθία του αιτίου και του αποτελέσματος. Σε έναν τέτοιο κόσμο τα πράγματα είναι αυτό που είναι μόνον σε σχέση με αυτό που ήταν και αυτό που θα γίνουν, ενώ στον χωρίς σκοπό κόσμο του τάο, τα πράγματα είναι ό,τι είναι σε σχέση με την αμοιβαία παρουσία τους.
    Γιατί αυτό που ονομάζουμε φύση είναι κατά μεγάλο βαθμό απαλλαγμένο από νοήματα και σημασίες. Τα πουλιά και τα ζώα μοιάζουν σχεδόν απόλυτα αφοσιωμένα στο έργο τους, δηλαδή να τρώνε και να γεννούν και δεν επιδιώκουν να το δικαιολογήσουν. Δεν ισχυρίζονται ότι εξυπηρετεί κάποιους σκοπούς ή ότι συμβάλλει σημαντικά στην πρόοδο του κόσμου.
    Ιδωμένη κάτω από το φως αυτό, η ακατανόητη περιπλοκότητα της φύσης γίνεται ένας χορός χωρίς άλλο προορισμό πέρα από τις μορφές που χορεύουν αυτή τη στιγμή, μορφές που ταλαντεύονται, όχι υπακούοντας σε κάποιους αταλάντευτους κυριαρχικούς νόμους, αλλά με βάση τη σχέση αμοιβαιότητας που αναπτύσσουν μεταξύ τους.

    https://www.youtube.com/watch?v=kz1wQumS0TQ
    https://www.youtube.com/watch?v=brzq6m78dk0

    Νομίζω ότι είναι ώρα για μουσικό διάλειμμα:
    https://www.youtube.com/watch?v=k-LuN-4KHlM
    Και για όσους απογοητεύτηκαν:
    https://www.youtube.com/watch?v=2kRuecEwc2E
    Και για όσους δεν ικανοποιήθηκαν:
    https://www.youtube.com/watch?v=rP9Z5Pc8cRM

  • Ανώνυμος 48420

    6 Φεβ 2020

    Καταρχήν ο χρόνος είναι συνέπεια άλλων πραγμάτων, δεν είναι απόλυτος, διότι τίποτε δεν είναι απόλυτο.
    Το μόνο απόλυτο ή σταθερό στο σύμπαν είναι ότι τίποτε δεν είναι απόλυτο ή σταθερό.
    Υπάρχει κάποια έννοια πιο θεμελιώδη από τον χρόνο όπου μπορούμε να στηριχτούμε και να αναπτύξουμε πιο βαθιά στην πραγματικότητα φυσικομαθηματικά μοντέλα;
    Πιθανών, αλλά κανείς δεν ξέρει ακόμα ποια έννοια είναι αυτή. Και αν υπάρχει τότε σίγουρα πίσω από αυτή θα βρίσκεται μια ακόμα βαθύτερη έννοια και πίσω από αυτή μια άλλη κοκ..
    Ο χρόνος είναι συνυφασμένος με την φυσική πραγματικότητα, το βέλος του χρόνου που λένε στη φυσική. Ουσιαστικά είναι η αλληλεπίδραση (αμοιβαιότητα) όλων των μορφών εντός του σύμπαντος που δίνει μεταβολές και αλλαγές.
    ΥΓ: οι μεταβολές και αλλαγές είναι συμπληρωματικού τύπου, όπως και η φυσική πραγματικότητα υφίσταται ως συμπληρωματικότητα, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία πολύ προχωρημένου επιπέδου.

    Πάμε τώρα στις μπουρδολογίες που όλα τα ντοκυμαντέρ αναγκαστικά περιέχουν.

    "Ακόμα και σήμερα, κάποιοι δυσκολεύονται να αποδεχθούν τη σχετικότητα του Αϊνστάιν από την απολυτότητα του Νεύτωνα."
    Μα η ειδική σχετικότητα περιέχει την απολυτότητα του χωροχρόνου. Ο χωροχρόνος αποτελεί τον θεμελιώδη, απόλυτο καμβά όπου "τρέχουν" οι φυσικές διαδικασίες.
    Η μόνη αλλαγή είναι ότι, ενώ υπάρχει μια αντικειμενική πραγματικότητα, ο κάθε παρατηρητής την βλέπει από την δική του οπτική, αυτό είναι η σχετικότητα.
    (Αντικειμενική πραγματικότητα φυσικά δεν υπάρχει, αλλά και αυτό είναι μια άλλη ιστορία.)
    Η σχετικότητα είναι η εξέλιξη της νευτώνειας φυσικής και διόρθωση κάποιων λανθασμένων αντιλήψεών της, πάντα εντός των ιδεών της κλασσικής φυσικής.
    Με τη γενική σχετικότητα αναγκάζεται ο Αινστάιν και βάζει λίγο νερό στο κρασί. Διότι εκεί ο απόλυτος καμβάς είναι λίγο ασαφής: η καμπυλότητα του χωροχρόνου λέει στην υλενέργεια πώς θα κινηθεί και η υλενέργεια στον χωροχρόνο πώς θα καμπυλωθεί. Αυτά τα δύο συνεχώς αλληλλοεπηρεάζονται.

    "Σε ένα παλιό χωριό της αγγλικής επαρχίας, ο Τζούλιαν Μπάρμπουρ πιστεύει ότι η Κβαντική Φυσική αποδεικνύει την εγκυρότητα του Παρμενίδη."
    Η σχέση Παρμενίδη με κβαντική φυσική αν υπάρχει είναι φιλολογικού χαρακτήρα. Κάποιες δηλαδή λεξούλες που τυχαίνει να μοιάζουν με κάτι από κβαντική φυσική.
    Ο Παρμενίδης ήταν, όπως και οι υπόλοιποι προσωκρατικοί, φανατικοί του ηθικού νόμου και της κοσμικής δικαιοσύνης και αν ζούσαν σήμερα είτε θα τους περνούσαν για ημίτρελους είτε δεν θα τους έδιναν σημασία. Περισσότερα στα σχόλια εδώ:
    https://www.freeinquiry.gr/articles/dorean-vivlia/kosmologia-kai-kosmiki-dikaiosyni-stin-arxaia-elliniki-dianoisi/2691.html

    Ο χρόνος δεν είναι μια θεμελιώδη έννοια, αλλά αποτελεί τη συνέπεια όλων των συμπαντικών αλλαγών που λαμβάνουν χώρα.
    Αν δεν γίνονται αλλαγές, τότε δεν υφίσταται χρόνος, ούτε πραγματικότητα, Διότι η πραγματικότητα δεν είναι κάτι σταθερό.
    Οι επιστήμονες υποψιαζόμενοι ότι δεν αποτελεί θεμελιώδη έννοια, φτάνουν στο άλλο άκρο: σου λέει αφού ο χρόνος δεν είναι θεμελιώδης, τότε αποτελεί ψευδαίσθηση.
    Ούτε το ένα ισχύει, ούτε το άλλο. Ο χρόνος όπως ανέφερα είναι αποτέλεσμα των διαρκών αλληλεπιδράσεων των συμπαντικών μορφών.
    Για τα φυσικομαθηματικά μοντέλα ο χρόνος είναι μία θεμελιώδης παράμετρος, που όμως δεν είναι και τόσο θεμελιώδης.
    Οι επιστήμονες ψάχνουν θεμελιώδεις/απόλυτες έννοιες για να στηρίξουν/οικοδομήσουν νέες θεωρίες και φυσικομαθηματικά μοντέλα και όταν δεν τις βρίσκουν απογοητεύονται.