ΤΟ ΕΚΑΝΑΝ
ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ

Επαναχρησιμοποίηση
παλιότερου οικοδομικού υλικού
από την προϊστορία έως σήμερα


Η επαναχρησιμοποίηση παλιότερου οικοδομικού υλικού σε νεότερες αρχιτεκτονικές κατασκευές συνέβαινε παντού και πάντα, ακόμα και στους αρχαίους πολιτισμούς.

Για την Αρχιτεκτονική, αυτό αποτελεί μάλλον τον κανόνα, παρά την εξαίρεση.


Μενίρ και ντολμέν

Στο Locmariaquer της Βρετάνης υπάρχει ένα σύμπλεγμα νεολιθικών κατασκευών με μενίρ, ντολμέν και τύμβο. Το μεγαλύτερο μενίρ ύψους 20,6 μέτρων και βάρους 330 τόνων, έχει σπάσει. Υπολογίζεται ότι κατασκευάστηκε και στήθηκε στο σημείο το 4700 π.Χ. μαζί με άλλα 18 μικρότερα κι ότι έσπασε γύρω στο 4000 π.Χ. από άγνωστη αιτία.


Το μεγάλο μενίr του Locmariaquer (5η χιλιετία π.Χ.).
Το ντολμέν Marchand.
Το πρέκι του ντολμέν Marchand είναι κομμάτι του μενίρ Locmariaquer.
Σχέδιο του μενίρ Locmariaquer και του ντολμέν Marchand (Μαν. Κορρές).


Το Table des Marchands είναι ένα μεγάλο ντολμέν. Το τεράστιο πρέκι του είναι ένα από τα κομμάτια ενός σπασμένου μενίρ κι αυτό το συμπεραίνουν, γιατί τα σχέδια που είναι λαξευμένα επάνω του και ταιριάζουν απόλυτα με τα σχέδια του μενίρ.

Άλλα κομμάτια των μενίρ χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή τύμβων και ντολμέν της γύρω περιοχής, όπως για τον τύμβο και το ντολμέν Gavrinis σ΄ ένα κοντινό νησί.



Αρχαία Αίγυπτος

Ήταν σύνηθες στην αρχαία Αίγυπτο, διάφοροι Φαραώ να χρησιμοποιούν σε δεύτερη χρήση υλικά από οικοδομήματα, αγάλματα ή άλλα καλλιτεχνήματα έργων προγενέστερων Φαραώ.


Ναός του Λούξορ: Χρήση παλιότερου υλικού σε κατασκευές του Αμένωφι Γ΄ (14ος αι. π.Χ.).
Υλικά από μνημεία του Ραμσή Β΄ (14ος-13ος αι. π.Χ.) σε οικοδόμημα του Σωσένκ Γ΄ (9ος-8ος αι. π.Χ.).

Αρχαία Ελλάδα

Αμέσως μετά τη μάχη του Μαραθώνα άρχισε να κτίζεται ο Παρθενώνας, έμεινε όμως ημιτελής, μέχρι το ύψος μερικών σπονδύλων των κιόνων του. Το 480-479 π.Χ. καταστράφηκε από τους πέρσες μαζί με τα άλλα μνημεία της Ακρόπολης.

Μετά την επιστροφή των αθηναίων στην πόλη, οι σπόνδυλοι του κατεστραμμένου ναού χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό στο βόρειο τείχος της Ακρόπολης, όπου είναι ορατοί μέχρι σήμερα .


Το έκαναν και οι αρχαίοι έλληνες:
Τα υπολείμματα του αρχαίου ναού της Ακρόπολης χρησιμοποιήθηκαν από τους αρχαίους αθηναίους για την κατασκευή των τειχών της.


Αρχαία Ρώμη

Η αψίδα του Κωνσταντίνου Α΄ εγέρθηκε από τη Σύγκλητο για την επέτειο της νίκης του αυτοκράτορα επί του Μαξέντιου το 312 μ.Χ.. Του αφιερώθηκε το 315 και είναι η μεγαλύτερη ρωμαϊκή θριαμβική αψίδα.

Πολύ από το διακοσμητικό υλικό της είναι ενσωματωμένες δημιουργίες από την εποχή του Τραϊανού, Αδριανού και Μάρκου Αυρηλίου.


Τα παλιότερα αρχιτεκτονικά υλικά στην αψίδα του Κωνσταντίνου
επαναχρησιμοποιήθηκαν κατά τρόπο έντεχνο.
Πράσινο: Τραϊάνεια (112 μ.Χ.).
Κίτρινο: Αδριάνεια (117-138 μ.Χ.).
Μπλε: Αυρηλιανά (176 μ.Χ.).
Κόκκινο: Κωνσταντίνεια (315 μ.Χ.).

Καθολικισμός


Επαναχρησιμοποιημένα ανάγλυφα
στη βασιλική της Αγίας Μαρίας του Τραστέβερε της Ρώμης.
Πολύ οικοδομικό υλικό, έως και ολόκληροι κίονες
από τον προϋπάρχοντα ναό της ρωμαϊκής θεάς Τζούνο (Ήρας),
έχει χρησιμοποιηθεί για την ανέγερση της βασιλικής της Αγίας Σαμπίνας στη Ρώμη.

Οθωμανική αυτοκρατορία


Τμήματα ελληνικών επιγραφών στην τοιχοποιία του οθωμανικού οχυρού
Γεντί Κουλέ (Επταπύργιο), 1431, Θεσσαλονίκη.
Το Κάστρο των Ιπποτών στο Μπόντρουμ της Τουρκίας (Αλικαρνασσός) έχει κτισθεί
με χρήση υλικών από το Μαυσωλείο του 4ου αι. π.Χ., ενός από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου.

Ορθοδοξία

Παναγία η Εκατονταπυλιανή, ή Παναγία η Καταπολιανή, Πάρος.
Σχέδια: Μαν. Κορρές.
Άγιος Ιωάννης, Κέρια Μάνης.
Αγία Τριάδα Αργολίδας.


Μικρή Μητρόπολη

Ο Ναός της Θεοτόκου Γοργοεπήκοου και Αγίου Ελευθερίου, γνωστός και ως μικρή Μητρόπολη, βρίσκεται στην πλατεία Μητροπόλεως. Κτίστηκε στις αρχές του 13ου αιώνα ή λίγο νωρίτερα επάνω στα ερείπια αρχαίου ναού της Ειλειθυίας και αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα επαναχρησιμοποίησης αρχαίου υλικού σε νεότερες κατασκευές.

Η επανάχρηση παλαιότερων δομικών στοιχείων που απομακρύνθηκαν από την αρχική τους θέση (γνωστά ως σπόλια), είναι, όπως είδαμε, μια συνήθης πρακτική στην αρχιτεκτονική. Ωστόσο, η Μικρή Μητρόπολη συνιστά ένα ιδιαίτερο δείγμα αυτής τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά: οικοδομήθηκε, κατά κύριο λόγο, με σπόλια και επιδεικνύει ένα σαφές αισθητικό πρόγραμμα στην επανάχρηση αυτή.

Ο ναός είναι κατασκευασμένος από λίθους και ανάγλυφα, που προέρχονται από αρχαία ελληνικά, ρωμαϊκά και πρώιμα βυζαντινά μνημεία. Πολλά από τα αρχία υλικά του κτιρίου, οι κατασκευαστές του τα επεξεργάστηκαν προσθέτοντας καινούργια διακοσμητικά στοιχεία για να ταιριάζουν στην νεότερη αρχιτεκτονική της εποχής τους.

Παναγία Γοργοεπήκοος / Άγιος Ελευθέριος ή Μικρή Μητρόπολη.
Πάνω από το υπέρθυρο της θύρας της νότιας πλευράς δεσπόζει το ανάγλυφο
με τα σύμβολα της λατρείας της θεάς Δήμητρας.
Θωράκια της ανατολικής πλευράς, όπου συναντάμε ενεπίγραφη πλάκα στα ελληνικά.
Επιτύμβια ρωμαϊκή στήλη με τη μορφή δύο γυναικών
πλαισιωμένη από σταυρό για λόγους καθαγιασμού.


Σύγχρονη εποχή

Σύγχρονο οικοδόμημα με αρχαίο υλικό στην Ιταλία.
Κτίσιμο τοίχου με χρήση διάφορων παλιότερων υλικών στα Μεσόγεια Αττικής.

Αρχαίες πέτρες σε σύγχρονη κατοικία στην Πλάκα.
Αρχαία υλικά έχουν χρησιμοποιηθεί στην τοιχοποιία σχετικά σύγχρονου οικοδομήματος στην Πλάκα.


ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


12 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 48024

    13 Οκτ 2019

    Προς Γερακίνα,
    ποιο μαντρί αγαπητή μου; Δεν με αφορούν αυτά τα πράγματα. Ποια Ελλάδα να μην πειραχτεί; Μα την αλήθεια, δεν σε καταλαβαίνω..

  • Ανώνυμος 48023

    13 Οκτ 2019

    Τι έχει πάθει ο προσβεβλημένος φίλος μας; Στο άρθρο ο κος. Λάζαρης ρε παιδιά αναφέρει ΚΑΙ βόρεια Ευρώπη ΚΑΙ Αίγυπτο.

    Μέσα στο μαντρί όποιο και να είναι αυτό, το οποίο βρίσκεστε σας κάνει να μην μπορείτε καν να φιλτράρετε αυτά που διαβάζετε.

    Αλλά για την Αίγυπτο και τα μενίρ, στεναχώρια σας ε; Η αρχαία Ελλάδα μην πειραχτει.

    Πολύ τσίμπλα κυκλοφορεί!


    Γερακίνα

  • Ανώνυμος 48022

    13 Οκτ 2019

    @48021
    Το άρθρο έχει φωτογραφίες, το σχόλιό μου χτυπάει στο κόκκαλο απευθείας χωρίς περιστροφές.
    Τα υπόλοιπα είναι αερολογίες και αχρείαστη έκθεση ιδεών.
    Αναφέρομαι στο σχόλιό σου σαφώς.

  • Ανώνυμος 48021

    13 Οκτ 2019

    @48019 Νομίζω ότι από την εισαγωγή σου και μόνο "Τα πράγματα για άλλη μια φορά είναι απλά, για τη ρωμιοσύνη μιλάμε εξάλλου." υποβαθμίζεις την όποια προσπαθεια ευρύτητας και "αντικειμενικότητας" με την οποία προσπαθεί ο κος Λαζαρης να προσεγγίσει το θέμα. ΚΑΙ ΠΡΟΦΑΝΩς ΑΔΙΚΕΙΣ ΤΟ ΑΡΘΡΟ.
    Η χρήση παλαιών υλικών αλλά και κυρίως χωρων σε έναν αστικό ιστό είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και δύσκολο απάντήτα θέματα στην πολεοδομία. Έχει σαφώς πολλές εκφάνσεις και σκοπιμότητες. Θεωρώ ότι με αυτήν καταρχήν φωτογραφική προσέγγιση ο αρθρογράφος το προσεγγίζει με μια πιο ψύχραιμη ματια από ότι το σχόλιο σου.
    Βεβαίως ορθως λέγεις "Εν κατακλείδι η χρησιμοποίηση προηγούμενων οικοδομικών υλικών συμβαίνει και θα συμβαίνει, καταρχήν για οικονομικούς λόγους, αλλά και για πρακτικούς λόγους." το οποίο είναι και ΕΝΑΣ από τους λόγους που οι πόλεις γρεμίζονται και ξανακτίζονται.
    Καλή συνέχεια Λ.Ν.

  • Ανώνυμος 48020

    12 Οκτ 2019

    48015
    ότι πεις γραφικέ

  • Ανώνυμος 48019

    12 Οκτ 2019

    Τα πράγματα για άλλη μια φορά είναι απλά, για τη ρωμιοσύνη μιλάμε εξάλλου.
    Η χρησιμοποίηση αρχαίου υλικού στην κατασκευή χριστιανικών ναών είναι μία από τις κλάψες (βλέπε: επιχειρήματα) των ρωμιών δωδεκαθειστών εναντίον της ρωμέικης εκκλησίας Α.Ε.
    Υπάρχουν και άλλες κλάψες που έχουν γίνει viral στη ρωμιοσύνη και που αποτελούν μέρος της αντίληψης ότι η χριστιανική θρησκεία έβαλε τα δύο πόδια των αυθεντικών εθνικών ελλήνων στο ένα παπούτσι. Στο παρακάτω βίντεο η ομιλία του Βλ. Ρασσιά στη Φιλοσοφική το 1997 όπου αναπτύσσει εν συντομία αυτές τις κλάψες-μανιφέστο που μπορεί να γίνουν αρρώστια. Στο βίντεο διακρίνονται σχεδόν όλοι οι ρωμιοί που θα πρωταγωνιστούν στη συνέχεια στο πολυθειστικό ρεύμα, το οποίο σήμερα τα έχει βρει λίγο έως πολύ με τους παπάδες.
    https://www.youtube.com/watch?v=kby5CuPCmrU
    Υπενθυμίζω ότι τα πρώτα Προμήθεια είχαν τελεστεί μόλις ένα χρόνο πριν από ολιγομελή ομάδα ανθρώπων:
    https://promitheia.wordpress.com/history/
    Εν κατακλείδι η χρησιμοποίηση προηγούμενων οικοδομικών υλικών συμβαίνει και θα συμβαίνει, καταρχήν για οικονομικούς λόγους, αλλά και για πρακτικούς λόγους.
    Τα υπόλοιπα είναι πολύ υποκειμενικά και εξαρτώνται από τί ιδέες και αντιλήψεις έχει ο καθένας μέσα στο κεφάλι του. Ότι δηλαδή οι χριστιανοί χρησιμοποίησαν παράνομα τα οικοδομικά υλικά των αρχαίων ναών ή αυτό που είχε πει ο Χριστόδουλος ότι οι χριστιανοί χρησιμοποίησαν τα υλικά για να τα εξαγνίσουν.
    Δύο μάλλον ενδιαφέροντα link:
    https://www.impantokratoros.gr/arxaioi_naoi_katastrofes.el.aspx
    https://www.pemptousia.gr/2014/03/christianismos-ke-archea-techni-rixi-i/

    Υπενθυμίζω επί της ευκαιρίας:
    Ο ενθουσιασμός, όμως, του Ιουλιανού για την ειδωλολατρία αποδείχθηκε ανεδαφικός, καθώς η χριστιανισμός είχε αποκτήσει βαθιές ρίζες στην Αυτοκρατορία. Ο ίδιος ο Ιουλιανός απέκτησε σαφέστερη αντίληψη όταν αποδοκιμάστηκε και λοιδωρήθηκε στην Αντιόχεια, θέλοντας να επαναφέρει τη λατρεία του θεού Απόλλωνα σ’ ένα εγκαταλειμμένο ναό στα περίχωρα της πόλης. Την ημέρα της τελετής μόνο ο ίδιος, ο ιερέας του ναού και μια χήνα έδωσαν το «παρών», όπως αναφέρει ο Ιουλιανός σ’ ένα σύγγραμμά του.
    https://www.sansimera.gr/biographies/176

    Πάμε μουσικό διάλειμμα:
    https://www.youtube.com/watch?v=02iETa6aUAA
    https://www.youtube.com/watch?v=kR9JDdHJMDY
    https://www.youtube.com/watch?v=ZQaBcNI_AoM
    https://www.youtube.com/watch?v=3PdILZ_1P74

    πρέκι < → λείπει η ετυμολογία
    https://el.wiktionary.org/wiki/πρέκι
    :(

    Ο Μπαμπινιώτης ετυμολογεί τη λέξη πρέκια διστακτικά από το αρχαίο πρίω=σφίγγω, συνδέω –ίδια ρίζα με το πριόνι. Η λέξη ενίοτε προφέρεται και ως μπρέκια αλλά δεν έχει καμμία σχέση με το κεφαλονίτικο μπρέκια που βγαίνει από το break και σημαίνει ζημιά.
    https://www.slang.gr/lemma/2132-prekia
    XD

  • Ανώνυμος 48015

    12 Οκτ 2019

    @ 48012 Το μαλακίζειν εστί φιλοσοφείν...
    Πήγαινε για κανένα ρεκτιφιέ σε κάποιο ψυχίατρο.

  • Ανώνυμος 48014

    12 Οκτ 2019

    48012
    Οι ίδιοι τον έχτισαν, οι ίδιοι τον γκρέμισαν και τον χρησιμοποίησαν σαν υλικό στη Ακρόπολη. Υπάρχει μισαλλοδοξία σ' αυτό; Πέραν τούτου, δεν αναφέρθηκα πουθενά συγκεκριμένα για τους αρχαίους αθηναίους, αλλά μόνο η βλακεία σου. Γι' αυτό πάρε την Αθηνά και βάλτην εκεί που ξέρεις, μπας και γίνεις λίγο σοφός..

  • Ανώνυμος 48013

    12 Οκτ 2019

    "Κτίσιμο τοίχου με χρήση διάφορων παλιότερων υλικών στα Μεσόγεια Αττικής" Μήπως αφορά απλά γκεμισμα εξού και η χοάνη?
    Λ.Ν.

  • Ανώνυμος 48012

    11 Οκτ 2019

    @48010
    Ελληνόκαβλες τσίμπλες στα μάτια έχεις.
    Οι αρχαίοι αθηναίοι δεν γκρέμισαν ναό για να φτιάξουν άλλο ναό (όπως βλακωδώς ισχυρίζεσαι), αλλά για να φτιάξουν τείχη.

    Άντε, η Αθηνά μαζί σου...

  • Ανώνυμος 48011

    11 Οκτ 2019

    Τι δεν το πιστευω ηταν και αρχαιοι παιδια της ρωμιωσυνης? Σε λιγο θα πειτε οτι εχουμε και το ιδιο DNA. Ο Ακης πως το πηρε?
    Καλη συνεχεια

  • Ανώνυμος 48010

    11 Οκτ 2019

    Είναι άλλο να χρησιμοποιείς το υλικό ενός προγενέστερου ναού για να κτίσεις έναν άλλο ναό που εκπροσωπεί την ίδια θρησκεία (θεούς) με τον προγενέστερο, και άλλο να γκρεμίζεις μεθοδικά και με μίσος ναούς μιας άλλης θρησκείας για να κτίσεις ναούς της δικής σου. Αυτό λέγεται μισαλλοδοξία, κάτι που δεν υφίσταται στη πρώτη περίπτωση.
    Έπειτα, το γκρέμισμα των αρχαίων ελληνικών - και όχι μόνο - ναών και την χρήση του οικοδομικού υλικού προς ίδιον όφελος από τον Χριστιανισμό, πρέπει να το δούμε μέσα στο γενικότερο πλαίσιο βίας, εκβιασμών, νομοθετήσεων, δολοφονιών και βιασμών συνειδήσεων που χρησιμοποίησε προκειμένου να εξαφανίσει κάθε άλλη θρησκεία και να επιβληθεί αυτός.