ΠΡΩΤΗ ΣΤ΄ ΑΡΜΑΤΑ,
ΣΤΑ ΓΡΟΣΙΑ
ΚΑΙ ΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Η ευημερία της Ηπείρου
κατά την οθωμανική περίοδο


Η εύκολη επικράτηση των οθωμανών στην Ήπειρο άρχισε από τα Ιωάννινα.

Το φθινόπωρο του 1430, ο οθωμανικός στράτος μόλις είχε κατακτήσει τη Θεσσαλονίκη. Προχώρησε λοιπόν, προς τα Ιωάννινα.

Δεν χρειάστηκε να πολεμήσει. Όταν βρέθηκε προ των πυλών της πόλης, ο Σινάν Πασάς έστειλε τον ορισμό του, δηλαδή ένα είδος προκήρυξης, που καλούσε τους γιαννιώτες να παραδώσουν με το καλό την πόλη, οπότε, όχι μόνο δεν θα πάθαιναν τίποτα, αλλά θα είχαν κι όλα τα προνόμια που είχαν και πριν, καθώς και τη θρησκευτική τους ελευθερία:


IMAGE DESCRIPTIONΤου Σινάν πασά ορισμός και χαιρετισμός εις τον πανιερώτατον μητροπολίτην Ιωαννίνων και εις τους εντιμότατους άρχοντες, μικρούς τε και μεγάλους.

Να ηξεύρετε ότι μας έστειλεν ο μέγας αυθέντης να παραλάβωμεν του Δούκα τον τόπον και τα κάστρα του. Και ώρισέν μας γουν ούτως!

Ότι οποίον κάστρο και χώρα προσκυνήση με το καλόν, να μηδέν έχει κανένα φόβον, ούτε κακόν ούτε κουρσεμόν αλλ’ ούτε κανέναν χαλασμόν.

Και οποίον κάστρο και χώρα δεν προσκυνήσουσιν, ώρισεν να τα καταλύσω και να τα χαλάσω εκ θεμελίων, ώσπερ εποίησα και την Θεσσαλονίκην.

Δια τούτο γράφω και λέγω σας ότι να προσκυνήσετε με το καλόν και μηδέν πλανηθείτε και ακούσετε των φράγκων τα λογία ότι τίποτε δεν σας θέλουν ωφελήσει, πλην αν σας χαλάσουν καθώς εχαλάσασιν και τους θεσσαλονικαίους.

Και ένεκεν τούτου ομνέω σας τον Θεόν του Ουρανού της Γης και τον προφήτην Μωάμεθ και εις τα επτά μουσάφια και εις τους εκατόν εικοσιτέσσαρες χιλιάδες προφήταις του Θεού και εις την ψυχήν μου και εις την κεφαλήν μου και εις το σπαθί όπου ζώνομαι ότι να μηδέν έχετε κανέναν φόβον, μήτε αιχμαλωτισμόν, μήτε πιασμόν παιδιών, μήτε εκκλησίας να χαλάσωμεν.

Ο μητροπολίτης να έχει την κρίσιν του την ρωμαϊκήν και όλα τα εκκλησιαστικά δικαιώματα.

Οι άρχοντες όσοι έχουσιν τιμάρια, πάλιν να τα έχουσιν τα γονικά τους, τα υποστατικά τους και τα πράγματά τους όλα να τα έχουν χωρίς τινός λόγου και άλλα είτι ζητήματα θέλετε ζητήσει να σας τα δώσωμεν.

Ει τε και σταθείτε πεισματικά και δεν προσκυνήσετε με το καλόν να ηξεύρετε ότι ώσπερ εδιαγουματίσαμεν την Θεσσαλονίκην και εχαλάσαμεν ταις εκκλησίαις και ερημώσαμεν και αφανίσαμεν τα πάντα, ούτως θέλομεν χαλάσει εσάς και τα πράγματά σας και το κρίμα να το γυρέψη ο Θεός απ’ εσάς.

Ορισμός Σινάν Πασά, 1430.



Πράγματι, η πόλη παραδόθηκε αναίμακτα στον Πασά κι εκείνος κράτησε το λόγο του και δεν πείραξε τους γιαννιώτες. Από τότε κι ύστερα, τα Ιωάννινα σημείωσαν άνοδο. Εξελίχτηκαν σε μεγάλη πόλη.

Η επίδραση των προνομίων ήταν ευεργετική. Ζωηρότατο εμπόριο αναπτύχθηκε μεταξύ της Ηπείρου και της Τεργέστης, Ρουμανίας και Ρωσίας. Οι θεσμοί αυτοδιοίκησης δεν πειράχτηκαν, η εκκλησιαστική ζωή δεν επηρεάστηκε, ενώ διατηρήθηκε και το καθεστώς της ιδιοκτησίας. Οι ρωμιοί συνεργάζονταν με τους οθωμανούς. Τα απρόσιτα ορεινά χωριά διατήρησαν την αυτοδιοίκησή τους σε κοινότητες και ανάπτυξαν την κτηνοτροφία και τις βιοτεχνίες. Οι ηπειρώτες που ξενιτεύονταν, πλούτιζαν κι έφερναν στη γη τους τον πλούτο τους και τον καρπό του κόπου τους.

Το 1449, η Άρτα προσχώρησε επίσης (κατόπιν συµφωνίας που έκλεισαν οι αρτινοί µε τον σουλτάνο Μουράτ Α' στην Θεσσαλονίκη) στην οθωµανική αυτοκρατορία. Αυτό σήμανε και το τυπικό πια τέλος της πολυκύμαντης ιστορίας του άλλοτε ισχυρού Δεσποτάτου της Ηπείρου.





Η οθωμανική περίοδος
δεν ήταν περίοδος δουλείας


Στην Πελοπόννησο υπήρχε ενετοκρατία. Όταν το 1715, οι οθωμανοί πολέμησαν τους ενετούς για την κατάληψη της Πελοποννήσου, οι ρωμιοί τους καλοδέχτηκαν κι αγωνίστηκαν μάλιστα στο πλευρό τους εναντίον των ενετών.

Η φιλότουρκη αυτή συμπεριφορά των ρωμιών δεν ήταν πρωτόγνωρη. Παρόμοιες εκδηλώσεις είχαν σημειωθεί σε πολλά μέρη του ελλαδικού χώρου από τα τέλη της βυζαντινοκρατίας ακόμα.

Αν τα αντιληφθούμε όλα αυτά, αλλά κυρίως, ότι μόλις έναν αιώνα πριν το ΄21, οι ρωμιοί ήταν αυτοί, που καλωσόρισαν τους οθωμανούς στην Πελοπόννησο, θα συνειδητοποιήσουμε, ότι οι τέσσερις αιώνες σκλαβιάς, οι αγώνες για ελευθερία, η επανάσταση στην Αγία Λαύρα και τα υπόλοιπα της επίσημης (μυθ)ιστοριογραφίας, που διδασκόμαστε από παιδιά στα σχολεία, είναι φληναφήματα για τις «εθνικές» γιορτές κι απέχουν παρασάγγας από την ιστορική αλήθεια.



Ηπειρώτης αστός στην Πόλη.
Οι προνομιακές κοινότητες, αστικές και αγροτικές, όπως αυτές τις Ηπείρου,
αποτέλεσαν τους πρώτους πυρήνες αυτοδιοίκησης.
Ηπειρώτης έμπορος.
Στη Μακεδονία και την Ήπειρο, οι κάτοικοι επωφελήθηκαν από την κίνηση του εμπορίου με την Ιταλία
και την κεντρική Ευρώπη και δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για οικονομική άνοδο.

Οι οθωμανοί, σύμφωνα με το Κοράνι και το λόγο που έδωσε ο Μωάμεθ ο Κατακτητής, δέν πείραξαν ούτε τις ιδιωτικές ούτε τις κοινοτικές ή τις μοναστηριακές ιδιοκτησίες των μερών, που υποτάχθηκαν θεληματικά. Μόνο σε εκείνα τα μέρη όπου έγινε αντίσταση, δημεύθηκαν όλες οι κινητές και ακίνητες περιουσίες των χριστιανών.

Γι΄ αυτό, οι περισσότερες επαρχίες, η μία ύστερα από την άλλη και πολύ πιο πριν από την άλωση της Κωνσταντινούπολης, καλούσαν τους οθωμανούς να έρθουν να τις πάρουν. Οι αγιορείτες μάλιστα μοναχοί, στα χρόνια 1326-1390 τα είχανε καλά με τους οθωμανούς κι άμα έπεσε η Θεσσαλονίκη το 1430, κάλεσαν το σουλτάνο Μουράτ Β΄, να στείλει ανθρώπους να του παραδώσουν το Άγιο Όρος.

Το 1396 πάλι, όταν ο Βαγιαζήτ περνούσε από τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη, οι περισσότερες πόλεις (Τρίκαλα, Δομοκός, Λάρισα, Υπάτη, Λαμία) παραδόθηκαν θεληματικά. Μα κι οι κρητικοί προτίμησαν τους οθωμανούς από τους λατίνους.

Δεν ήταν δηλαδή, μόνο οι καλόγεροι του Αγίου Όρους, που καλωσόρισαν τους οθωμανούς, όπως παρουσιάζεται από ορισμένους τα τελευταία χρόνια. Ήταν η πλειοψηφία του ρωμέικου πληθυσμού. Δεν ήθελαν να πολεμήσουν εναντίον των οθωμανών, αλλά σε πολλές περιπτώσεις τους καλοδέχτηκαν και σε αρκετές ακόμα αγωνίστηκαν στο πλευρό τους.

Τα περί τετρακοσίων χρόνων δουλείας, αγώνων κ.λπ. είναι παραμύθια, τα οποία πλάστηκαν πολύ αργότερα, μετά τη δημιουργία τού κράτους και του εθνικού φαντασιακού, τότε, που το πλιάτσικο των χριστιανικών συμμοριών εναντίον των ανυπεράσπιστων την εποχή εκείνη αμάχων μουσουλμάνων της Πελοποννήσου, βαφτίστηκε «ελληνική» επανάσταση.

Στην πραγματικότητα, μετά το τέλος της βυζαντινής κι από την αρχή της οθωμανικής περιόδου κι έπειτα, παρατηρήθηκε μεγάλη ευημερία στους χριστιανικούς πληθυσμούς του ελλαδικού χώρου.


Στο άρθρο αυτό θα εξετάσουμε ξεχωριστά την περίπτωση της Ηπείρου.


Αρχοντικά στα Ιωάννινα της ύστερης οθωµανικής περιόδου µε την κλασική αρχιτεκτονική.


Ευμάρεια παντού

Η θέση της Ηπείρου απέναντι στην Κέρκυρα —πρωτεύουσα των βενετοκρατούμενων Επτανήσων—, τα βενετικά προγεφυρώματα που υπήρχαν σε καίρια παραθαλάσσια σημεία της περιοχής —κυρίως η Πρέβεζα και η Πάργα—, η μικρή απόσταση που την χωρίζει από την Ιταλία και η μορφολογία του εδάφους της, υπήρξαν επίσης, αποφασιστικοί παράγοντες για την οικονομική και πολιτιστική της ανάπτυξη τον 18ο αιώνα.

Από έναν κτηνοτροφικό και αγροτικό αρχικά πληθυσμό δημιουργούνται σιγά σιγά σε επίκαιρες θέσεις μικρές ή μεγαλύτερες πόλεις, ή ξαναζωντανεύουν παλιές βυζαντινές πολιτείες, όπως ή Άρτα.

Στη βόρεια Ήπειρο αξιολογότερο εμπορικό κέντρο είναι η Αυλώνα.

Η Μοσχόπολη μέσα σε λίγες δεκαετίες γίνεται μια από τις πιο ανθηρές πόλεις της Ηπείρου, αλλά και της Βαλκανικής γενικότερα.

Στα νοτιότερα διαμερίσματα αναπτύσσονται νωρίς τα Ιωάννινα και η Άρτα, καθώς και η βενετοκρατούμενη Πρέβεζα και γίνονται κέντρα ζωηρής εμπορικής δραστηριότητος.

Στη Βενετία βρίσκουμε εμπόρους από την Ήπειρο από τα τέλη του 16ου αιώνα και το ηπειρωτικό στοιχείο στην πόλη αυτή είναι πολυάνθρωπο κατά τους δύο επόμενους αιώνες.

Από την Ήπειρο κατάγονταν οι ιδρυτές των τριών μεγαλυτέρων ελληνικών τυπογραφείων της Βενετίας, του Γλυκύ, του Σάρου και του Θεοδόσιου.

Τόσο στη Βενετία, όσο και στις χώρες της κεντρικής και της νοτιοανατολικής Ευρώπης σταδιοδρομούσαν οι απόδημοι ηπειρώτες και δημιουργώντας ισχυρούς οικονομικούς πυρήνες συναγωνίζονταν με επιτυχία το ξένο εμπόριο.

Η εμπορική σημασία της Ηπείρου προκάλεσε νωρίς το ενδιαφέρον της Γαλλίας, που είχε αρχίσει να δραστηριοποιείται στις θάλασσες της ανατολικής Μεσογείου και να ανταγωνίζεται τους βενετούς. Γάλλοι έμποροι εγκαταστάθηκαν στην Άρτα και στην πόλη αυτή ιδρύθηκε γαλλικό προξενείο, με υποπροξενεία στο Μεσολόγγι, στην Πρέβεζα, στη Σαγιάδα και στην Αυλώνα.

Ακολούθησαν οι άγγλοι και οι ολλανδοί, που οι εμπορικές συναλλαγές τους στην περιοχή αναπτύχθηκαν εντυπωσιακά.

Από την Πρέβεζα φορτώνονταν κάθε χρόνο 1.000 βαρέλες λάδι, καθώς καί διάφορα είδη δημητριακών. Από τον κόλπο της Άρτας εξάγονταν σιτάρι, κριθάρι, βρώμη, αραβόσιτος, φασόλια, βαμβάκι, βαμβακερά κόκκινα νήματα (30 μπάλες προς 100 λίτρες η καθεμιά), λαγοτόμαρα (120 μπάλες), χονδρά υφάσματα για κάπες, άσπρα βαμβακερά υφάσματα, καπνός σε φύλλα (50.000 οκάδες), κρασί (2.000 βαρέλες), βόδια, πρόβατα, χοιρινά, ξυλεία. Από την Άρτα κι από τη Βόνιτσα εξάγονταν λάδια και άλλα γεωργικά προϊόντα.


Ο πύργος µε το οθωµανικό ρολόι είναι έργο του 1650 περίπου κι αποτελεί ένα από τα σύμβολα της Άρτας.
Πρόκειται για το παλιότερο ρολόι στην Ήπειρο κι ένα από τα παλιότερα στον ελλαδικό χώρο, ενώ ταυτόχρονα ο αρχικός μηχανισμός του, το καθιστούσε μοναδικό στο είδος του σε όλη την οθωμανική αυτοκρατορία.
Ο περιηγητής Εβιλγιά Τσελεµπή αναφέρει, ότι το ρολόι είχε πολύ µεγάλη καµπάνα κι όταν χτυπούσε, µπορούσε κανείς να το ακούσει
σε απόσταση µιας ώρας από την Άρτα και πως τέτοιο έργο δεν υπήρχε σε κανέναν άλλον τόπο.
Το ρολόι υπήρξε στενά συνδεδεμένο με τις ιστορικές, οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές της περιοχής και η κεντρική του θέση δίπλα στο κάστρο, το ανέδειξε σε σημείο αναφοράς.
Η πλατεία της Ώρας που υπήρχε μπροστά από το ρολόι, αποτελούσε ένα από τα πιο πολυσύχναστα μέρη της πόλης και τόπος συνάντησης για τις τρεις θρησκευτικές κοινότητες της Άρτας.


Ένα μεγάλο μέρος από τα προϊόντα διοχετεύονταν προς τα λιμάνια από τα Ιωάννινα, όπου ξεφόρτωναν τα καραβάνια, όσα έφερναν τα εμπορεύματα των άλλων περιοχών, για να πάρουν τα προϊόντα της ηπειρωτικής γης. Στις αρχές του 18ου αιώνα αναφέρονται καραβάνια που έφεραν στα Ιωάννινα 100 μπάλες μετάξι από τη Θεσσαλία, 6.000 καντάρια κερί και 4.000 βουβαλοδέρματα από τη Μολδοβλαχία.

Αλλά τα Ιωάννινα ήταν συγχρόνως και βιοτεχνικό κέντρο και, κατά την περίοδο που μας απασχολεί, λειτουργούσαν εκεί σαράντα μεγάλα εργαστήρια. Ιδιαίτερα άκμασε η βιοτεχνία γουναρικών και η βυρσοδεψία. Η κηροποιία, που οι ηπειρώτες την έμαθαν στη Βενετία και την μετέφεραν στην πατρίδα τους, απασχολούσε μεγάλο αριθμό τεχνιτών. Ονομαστή ήταν και η βιοτεχνία αργυρών και χρυσών κοσμημάτων, καθώς και χρυσοποίκιλτων γιλέκων κι άλλων εξαρτημάτων της ανδρικής και της γυναικείας ενδυμασίας. Την άνοδό της βοήθησε και η σημαντικότατη εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων, πού διακρίθηκε στο εμπόριο, αλλά και στα γράμματα.

Η έντονη αυτή δραστηριότητα είχε τον αντίκτυπό της όχι μόνο στη δημιουργία μιας τάξης εύπορων, που διαδραμάτισαν σημαντικότατο ρόλο στη ζωή του τόπου με βάση το επάγγελμα και την οικονομική κατάσταση, αλλά και στην πνευματική ανάπτυξη της περιοχής, σε σημείο που τα Ιωάννινα να θεωρούνται «μητρόπολις πάσης μαθήσεως» και «Αθήναι της νεωτέρας Ελλάδος».


Οι ηπειρώτες ζωγράφοι αυξήθηκαν εντυπωσιακά τον 18ο αιώνα, άσκησαν την αγιογραφία σε ευρύτερες περιοχές και η τέχνη τους απόκτησε λαϊκότερο χαρακτήρα.


Αυτοδιοίκηση

Για την κοινοτική οργάνωση των Ιωαννίνων στον 17ο και 18ο αιώνα γνωρίζουμε ότι ο αρχιερέας, οι άρχοντες, οι έμποροι και οι αρχηγοί ή πρωτομαΐστορες των συντεχνιών σχηματίζουν το δημαιρεσιακό συμβούλιο. Στις συνεδριάσεις του προτείνονται και αποφασίζονται όσα έχουν σχέση με τα ζητήματα του πληθυσμού. Στις αρμοδιότητες του συμβουλίου αυτού υπάγονται η κατανομή και η είσπραξη των φόρων, η εκλογή των επιτρόπων των εκκλησιών της πόλης και των δημοσίων καταστημάτων, η διανομή βοηθημάτων στους φτωχούς και η προικοδότηση άπορων κοριτσιών.

Η Μοσχόπολη, κατά την περίοδο της ακμής της ήταν διαιρεμένη σε έξι συνοικίες, σε κάθε μια από τις οποίες διοριζόταν κάθε χρόνο ένας προεστός. Από τους έξι προεστούς διοριζόταν για αόριστο χρόνο με σουλτανικό διάταγμα ο Ναδίρης (Μέγας Άρχων). Όλες οι υποθέσεις των βιοτεχνών δικάζονταν από τους συντεχνιάρχες, ενώ των εμπόρων από τους διαιτητές. Οι άλλες υποθέσεις των πολιτών δικάζονταν από τον Ναδίρη, τους έξι προεστούς και άλλους προκρίτους. Μόνο οι εγκληματικές υποθέσεις δικάζονταν ενώπιον του αγά, αρχηγού της στρατιωτικής προς φρούρηση δύναμης. Σπάνια υποθέσεις έφταναν ενώπιον του οθωμανού καδή, που έδρευε στην πρωτεύουσα της επαρχίας.

Αξιοπρόσεκτη είναι η περίπτωση της κοινοτικής οργάνωσης των χωριών του Ζαγοριού. Από το τέλος του 17ου αιώνα, 47 χωριά του ανατολικού και του δυτικού τμήματος του Ζαγοριού αποτέλεσαν ομοσπονδία, που διατηρήθηκε ως τον 19ο αιώνα. Στις συνελεύσεις τους οι πρόκριτοι των Ζαγοροχωρίων, που αποφάσιζαν για διάφορα ζητήματα της ομοσπονδίας, εκδίκαζαν τις σοβαρές υποθέσεις των κατοίκων και εξέλεγαν τον γενικό προεστό, όταν έληγε η θητεία του προηγούμενου. Η συσσωμάτωση αυτή των χωριών του Ζαγοριού, τους εξασφάλισε σημαντικά προνόμια, ανάμεσα στα οποία ήταν η απαγόρευση της εισόδου των οθωμανών στην περιοχή, η εκδίκαση των υποθέσεων των ρωμιών από ρωμιούς κριτές, η ελεύθερη άσκηση των θρησκευτικών καθηκόντων του πληθυσμού κ.ά.. Με τη βοήθεια φαναριωτών και άλλων ομογενών από την Ήπειρο, τα Ζαγόρια αναπτύχθηκαν πολύ εκπαιδευτικά. Μέχρι και σκέψεις για την εκεί ίδρυση πανεπιστημίου έγιναν στις αρχές του 19ου αιώνα.

Προνόμια είχαν δοθεί και στο Μέτσοβο και ανανεώθηκαν κατά καιρούς, όπως π.χ. από τον Μεχμέτ Δ΄ (1648-1687) και από τον Σελίμ Γ΄ (1789-1807). Έτσι οι κάτοικοι του Μετσόβου εξέλεγαν μια επταμελή επιτροπή, που την αποτελούσαν ο δημογέροντας, ο έφορος των σχολείων, ο φροντιστής των νερών, ο εισπράκτορας των φόρων, ο αγορανόμος, ο επίτροπος των εκκλησιών και ο οπλαρχηγός της φρουράς του τόπου. Μια άλλη επιτροπή δίκαζε κατά το εθιμικό δίκαιο της περιοχής, με πρόεδρό της το δημογέροντα.

Στο τέλος του 18ου αιώνα η κατάσταση στην Ήπειρο μεταβάλλεται εξαιτίας της παρουσίας του Αλή Πασά. Τα Ιωάννινα δεν είναι πια ένα απλό επαρχιακό κέντρο της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Προς την πρωτεύουσα του εκτεταμένου πασαλικιού στρέφεται η προσοχή της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Τα Ιωάννινα γίνονται στην ουσία η πρωτεύουσα της Ηπείρου, της Αλβανίας, της Θεσσαλίας και μεγάλου μέρους της Μακεδονίας. Η περίοδος αυτή είναι η χρυσή εποχή για την ηπειρωτική πόλη.

Η παιδεία, που η παράδοσή της είχε βαθιές ρίζες στον πληθυσμό, με τη Σχολή του Επιφανίου, με τον Βησσαρίωνα Μακρή, τον Γεώργιο Σουγδουρή, τον Μεθόδιο Ανθρακίτη, τον Ευγένιο Βούλγαρη, τους Μπαλάνους, ανανεώνεται. Τα Ιωάννινα γίνονται το πνευματικό κέντρο του ελλαδικού χώρου, βρίσκονται στην πρωτοπορία των προοδευτικών ιδεών της εποχής και η ακτινοβολία τους φτάνει πολύ μακρύτερα από τα γεωγραφικά όρια της Ηπείρου.



Οθωμανικά μέτρα κι αναπτυξιακά έργα

Έχοντας κληρονομήσει ένα μεγάλο δίκτυο λιθόστρωτων δρόμων που ένωναν τις περιοχές μεταξύ τους, οι οθωμανικές αρχές ανέπτυξαν μια λειτουργική ταχυδρομική υπηρεσία χάρη σ΄ ένα δίκτυο από χάνια, καραβάν-σεράγια και ταχυδρομικούς σταθμούς, που επέτρεπαν στους κρατικούς ταχυδρόμους να βρίσκουν ξεκούραστα άλογα ανά λίγες ώρες και, αν χρειαζόταν, ένα κατάλυμα για τη νύκτα.

Εκτός από την ανέγερση τζαµιών που αφορούσαν καθαρά τον µουσουλµανικό πληθυσµό, οι οθωμανοί κατασκεύασαν επίσης, γέφυρες, σχολεία και λουτρά, που απευθύνονταν σε όλο τον πληθυσµό της περιόδου αυτής.

Τον πρώτο αιώνα μετά την οθωμανική κατάκτηση, σημειώθηκε σε όλα τα Βαλκάνια αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Η εξάπλωση καλλιεργειών, όπως του πορτοκαλιού, της ντομάτας, της μουριάς και, αργότερα, του βαμβακιού και του βερίκοκου —όλα αυτά απαιτούν επενδύσεις σε δαπανηρά αρδευτικά συστήματα—, είναι ένας δείκτης περιφερειακής σταθερότητας.




Το γεφύρι της Πλάκας.
Αρχές του 17ου αιώνα χτίστηκε το θρυλικό γεφύρι της Άρτας.

Ορεινοί οικισμοί

Μερικές φορές οι ορεινοί οικισμοί συνδύαζαν με επιτυχία την απομόνωση, το νερό και τις πρώτες ύλες, φτάνοντας σε ό,τι οι ιστορικοί της οικονομίας ονομάζουν πρωτοεκβιομηχάνιση.

Έγραφε ο βρετανός στρατιωτικός και περιηγητής Ουίλιαμ Μάρτιν Λικ:

Τα λιγότερο ευνοημένα ως προς το έδαφος χωριά ζουν από την παρασκευή βαμβακιού και μαλλιού. [...]

Υπολογίζεται ότι το ένα τρίτο των κατοίκων των Αγράφων βγάζει τα προς το ζην υφαίνοντας.

Υπάρχουν επίσης πολλοί που δουλεύουν το χρυσάφι και το ασήμι.
Και στη Σκλάτινα υπάρχει ένα εργαστήρι που φτιάχνει λεπίδες σπαθιών, κάννες όπλων και εμπυρείς πιστολιών.



«Προοδευτικοί» επαρχιακοί κυβερνήτες

IMAGE DESCRIPTIONΤο 18ο και το 19ο αιώνα, ανάμεσα στους μεγάλους γαιοκτήμονες που είχαν αρχίσει να συγκεντρώνουν γη, βρίσκονταν μερικοί «προοδευτικοί» επαρχιακοί κυβερνήτες και προύχοντες, όπως ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων, ο οποίος εισήγαγε μεταξοσκώληκες, μουριές και την ορυζοκαλλιέργεια στην επικράτειά του.

Προτού ανατραπεί από το σουλτάνο, στράφηκε με τη μεγαλύτερη αυστηρότητα εναντίον των μεγάλων ληστρικών συμμοριών
—κυρίως των σουλιωτών— που λυμαίνονταν τα εδάφη του και, ανοίγοντας τη χώρα στους εμπόρους και διασφαλίζοντας τους ίδιους ως άτομα και τις περιουσίες τους, όχι μόνο αύξησε τα δικά του εισοδήματα, αλλά και βελτίωσε την κατάσταση των υπηκόων του.


Φρένο στην πρόοδο
το κίνημα του Μητροπολίτη


Η κατάσταση στην Ήπειρο εξελισσόταν ευνοϊκά μέχρι το 1611. Μια κακή παρένθεση στην ευημερία της αποτέλεσε το κίνημα του Μητροπολίτη Λάρισας Διονύσιου Φιλόσοφου (Σκυλόσοφου), εξ αιτίας του οποίου ο λαός έπαθε πολλά.

Νωρίτερα ο Διονύσιος είχε επιχειρήσει άλλη μια εξέγερση στη Θεσσαλία (1600), χωρίς αποτέλεσμα, μετά από την οποία κατέφυγε στην Ιταλία.

Οι εξεγέρσεις αυτές παρουσιάζονται ως δήθεν απελευθερωτικό εθνικό κίνημα των ελλήνων εναντίον των τούρκων. Εκείνη την εποχή δεν είχε αναπτυχθεί ακόμα η έννοια του έθνους. Οι χριστιανοί της περιοχής —ρωμιοί κι όχι έλληνες— όπως είδαμε, δεν ήταν σκλαβωμένοι. Ήταν πολίτες της οθωμανικής αυτοκρατορίας με πολλά μάλιστα προνόμια. Ο δε Διονύσιος παρακινημένος από ευρωπαϊκές δυνάμεις, είχε προσωπικά κριτήρια και βλέψεις. Είχε αρχίσει να κατακρατεί τα πατριαρχικά δοσίματα και τα χαράτσια, που όφειλε να στέλνει κάθε χρόνο στο Πατριαρχείο και στην Πύλη.

Την ίδια εποχή οι βενετοί υποκίνησαν μια παρόμοια εξέγερση στην Αλβανία.

Το Πατριαρχείο αμέσως τον καθαίρεσε, ως:

Τολμηρώς και αλογίστως αποστασίαν μελετήσας
κατά της βασιλείας του πολυχρονίου (Σουλτάνου) Μεχμέτ
και πολλά των ατόπων διανοηθείς.

Πράξη Οικουμενικού Πατριαρχείου, 15 Μαΐου 1601.


Ο Διονύσιος ήρθε σε επαφή με το γερμανό αυτοκράτορα, τον ισπανό βασιλιά και τον Πάπα, στον οποίο έκανε κι ομολογία πίστεως προς την Καθολική Εκκλησία.

Ο γάλλος Δούκας του Νεβέρ, που είχε αξιώσεις επί του βυζαντινού θρόνου, έστειλε αντιπροσώπους του στην Πελοπόννησο και στην Ήπειρο, προκειμένου να υποκινήσει επανάσταση κατά των οθωμανών. Μαζί τους πήγε κι ο Διονύσιος. Στο μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου ξεσήκωσε αρκετούς κατοίκους, που επιτέθηκαν στο οίκημα του οθωμανού τοπάρχη Οσμάν Πασά.

Οι οθωμανοί, μόλις συνήλθαν από την έκπληξη, κατέστειλαν αμέσως το κίνημα. Ο Οσμάν Πασάς με λίγους ιππείς, με εξοπλισμένους οθωμανούς των Ιωαννίνων, με τους χριστιανούς σπαχήδες του κάστρου και τους συντηρητικούς χριστιανούς κληρικούς, διέλυσε εύκολα τα ανοργάνωτα στίφη των επαναστατών.

Οι οθωμανοί έγδαραν ζωντανό τον Σκυλόσοφο, έκοψαν τα κεφάλια των συνεργατών του και κατάργησαν τα προνόμια που είχαν παραχωρήσει το 1430. Τα πράγματα άλλαξαν προς το χειρότερο για τους χριστιανούς. Οι οθωμανοί άρχισαν επίσης να εκτοπίζουν σταδιακά τους ισχυρούς χριστιανούς γαιοκτήμονες, ώστε να πάρουν τη γη και την πρωτοκαθεδρία οι μουσουλμάνοι. Στη θέση της Μητρόπολης των Ιωαννίνων κατασκεύασαν τζαμί. Λίγα χρόνια αργότερα, στην άλλη Ακρόπολη του Κάστρου κατασκεύασαν το τζάμι του Ασλάν Πασά, που σώζεται μέχρι σήμερα.

Μέσα στην ατμόσφαιρα αυτή του τρόμου έγραψε και ο Μάξιμος ο Πελοποννήσιος το γνωστό «Στηλιτευτικόν κατά Διονυσίου», στο οποίο κατέκρινε με σφοδρότητα το κίνημα κι έβριζε με τα χειρότερα επίθετα τον πρωτεργάτη του αποκαλώντας τον «απατεώνα», «νέον διάβολον», «σπορέα των κακών», «τυφώ δαίμονα», «Δαιμονύσιον» κ.λπ..

Οι λαϊκές μάζες αναθεμάτιζαν και καταριώνταν τον Διονύσιο και τον αποκαλούσαν «Σκυλόσοφο» αντί «Φιλόσοφο».

Χαρακτηριστικό είναι και το παρακάτω δημοτικό τραγούδι, που γεννήθηκε ασφαλώς την εποχή εκείνη:

Δεσπότη μου, τι σήκωσες τον κόσμο στο σεφέρι
και ρήμαξαν τα Γιάννενα και ρήμαξεν ο τόπος;
Μείναν τα σπίτια αδειανά, γεμίσαν τα χανδάκια
κι ο τούρκος δεν απόσωσε να κόβει και να καίει.

Εδώ αρπάζουν κόρακες κι εκεί οι Γιαουντήδες.
Δεν έχ΄ η μάνα πια παιδιά και τα παιδιά γονέους.
Κι εσένα το τομάρι σου το στείλανε στην Πόλη
να τρων΄ οι κότες πίτουρα, να νταβουλάν οι γύφτοι,
για να ξυπνάει η τουρκιά να κάνει ραμαζάνι.



Μπεκτασήδες

Στριμωγμένοι από τις εξελίξεις πολλοί ορθόδοξοι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν προς τα νησιά του Ιονίου και τις άλλες βενετικές κτήσεις. Πολλοί για να επιβιώσουν αναγκάστηκαν να εξισλαμιστούν. Το περίεργο είναι ότι πολλοί από αυτούς τους εξισλαμισμένους κράτησαν τα παλιά ήθη και έθιμά τους και ζούσαν σαν μισομουσουλμάνοι - μισοχριστιανοί. Αυτό ακριβώς το μυστικιστικό κίνημα, το ισλαμικό, που μπερδεύει τα όρια μεταξύ χριστιανισμού και μουσουλμανισμού, είναι ο μπεκτασισμός.

Σε αντίθεση με το παραδοσιακό Ισλάμ, ο μπεκτασισμός δεχόταν χριστιανικές πρακτικές, όπως τη λατρεία των εικόνων και το βάπτισμα. Έτσι βολικός που ήταν, επικράτησε σε όλη τη νοτιοανατολική Ευρώπη όπου συγκατοικούσαν χριστιανοί με μουσουλμάνους.

Οι χριστιανοί γαιοκτήμονες χωρίς καλλιεργήσιμη γη πια στράφηκαν αναγκαστικά στο εμπόριο και την κτηνοτροφία. Δεν πήγαν χαμένοι όμως, γιατί η Ήπειρος σε μάθαινε στα δύσκολα. Έβγαλε μάστορες περίφημους που σμίλευαν την πέτρα κι έφτιαχναν μονοπάτια περίτεχνα, καλντερίμια, σπίτια, στέγες, γεφύρια.


Η συμβολή των απόδημων ηπειρωτών

Οι πιο άξιοι κι ανήσυχοι ηπεριώτες διασκορπίστηκαν σε Βενετία, Τεργέστη, Βιέννη, Βουκουρέστι, Οδησσό και τα πήγαν περίφημα. Στη Βενετία, αλλά και σε άλλες πόλεις στην Κεντρική Ευρώπη, οι ηπειρώτες απόδημοι έκαναν σπουδαίο όνομα και μεγάλες περιουσίες ιδρύοντας εμπορικούς και τραπεζικούς οίκους. Τον τόπο που τους γέννησε όμως, δεν τον ξέχασαν ποτέ. Με τις μεγάλες ευεργεσίες τους ενίσχυσαν την πνευματική, την κοινωνική, αλλά και την οικονομική ζωή του τόπου.

Με τη συμβολή και των αποδήμων ηπειρωτών, τα Γιάννενα έγιναν μια σχεδόν ευρωπαϊκή πόλη. Λέγαν για αυτήν, πως ήταν «πρώτη στα άρματα, στα γρόσια και στα γράμματα». Βιβλιοθήκες οργανώθηκαν και σπουδαία σχολεία για πλούσια και φτωχά παιδιά χτίστηκαν σε όλη την Ήπειρο. Τα σχολεία των Ιωαννίνων, η Επιφάνειος, η Μπαλαναία, η Καπλάνειος, η Ζωσιμαία Σχολή μόρφωναν τους ηπειρώτες. Εκεί προσπάθησαν να κάνουν κτήμα του λαού τα επιτεύγματα της ευρωπαϊκής επιστήμης.


Στην Ήπειρο, τα Ιωάννινα, έδρα του σαντζακιού με 62 ζιαμέτια και 345 τιμάρια, ήταν ήδη το 1589 αξιόλογο εμπορικό κέντρο με 10.000 σπίτια και αναφέρεται ως ωραία πόλη.
Οι ρωμιοί (ως το 1611) και οι εβραίοι κατοικούσαν μέσα στο κάστρο, ενώ οι οθωμανοί έξω. Οι ρωμιοί κάτοικοι ήταν «πραγματευτάδες» στη Βενετία.
Αξίζει να σημειωθεί, πως η πόλη, χάρη στην παιδεία και την ημερότητα των ηθών των κατοίκων, είχε γίνει την εποχή εκείνη το μεγαλύτερο πολιτιστικό κέντρο.
Τα Ιωάννινα συνδέονταν με τα άλλα κέντρα του εσωτερικού της Ηπείρου, τα Ζαγοροχώρια και τη Μοσχόπολη.


Ρωμιοί και αλβανοί στην Ήπειρο

Στην Ήπειρο οι ρωμιοί συγκατοικούσαν με τους αλβανούς ήδη από τον 14ο αιώνα, όταν άρχισε κατά τις μαρτυρίες το φαινόμενο της μετανάστευσης αλβανικών φύλων προς το νότο. Οι αρβανίτες έφτασαν μέχρι την Πελοπόννησο. Στην αρχή πρόσφεραν στρατιωτικές υπηρεσίες. Στη συνέχεια, έγιναν γεωργοί και κτηνοτρόφοι. Σταδιακά έγιναν δίγλωσσοι ορθόδοξοι χριστιανοί κι είχαν πια τόσες κοινές καταβολές με τους ρωμιούς, που έλαβαν μαζί τους μέρος στα γεγονότα του ΄21.


Παραδοσιακές αρτινές φορεσιές.
Αξιολογότατο εμπορικό κέντρο της Ηπείρου ήταν και η Άρτα με 6.000-7.000 κατοίκους κατά το 1675,
κυρίως ρωμιούς. Το εμπόριο της περιοχής, καπνός, αυγοτάραχο και γουναρικά, παρουσίαζε ζωηρή κίνηση.
Άγιος Νικόλαος Μοσχόπολης (1721).
Είναι άγνωστο πότε συνοικίσθηκε η Μοσχόπολη. Βέβαιο όμως είναι ότι από τα μέσα του 17ου αιώνα
η πόλη εξελίχθηκε σε αξιόλογο κέντρο βιοτεχνίας μάλλινων υφασμάτων και ταπήτων,
καθώς και ειδών χαλκουργίας και χρυσοχοΐας που φημίζονταν για τη λεπτή τους τέχνη.
Σύντομα το εμπόριο και η βιοτεχνία προσέλκυσαν πολλούς κατοίκους των γύρω περιοχών,
και ο πληθυσμός της Μοσχόπολης αυξήθηκε αλματωδώς μετά το 1700.

Η Ήπειρος του Αλή Πασά

Στην ανάπτυξη της Ηπείρου σημαντικό ρόλο έπαιξε η διακυβέρνησή της από τον Αλή Πασά, που κράτησε από το 1790 έως το 1822. Ο σκληρός και φιλόδοξος αυτός άνδρας επέκτεινε σιγά-σιγά την κυριαρχία του σχεδόν σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα. Επιδίωξε να οργανώσει το πασαλίκι της Ηπείρου κατά το ευρωπαϊκό πρότυπο. Συγκέντρωσε στην αυλή του ρωμιούς λόγιους, ιταλούς και γάλλους τεχνικούς. Στη στρατιωτική σχολή που ο ίδιος ίδρυσε, εκπαιδεύτηκαν κάποιοι από τους κατοπινούς ηγέτες του ΄21.

Τσάκισε ανελέητα τη ληστεία χωρίς να κάνει διάκριση μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων κι άνοιξε τους εμπορικούς δρόμους προς την Ευρώπη. Άφησε τους έμπορους να αναπτύξουν εμπορική δραστηριότητα σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης. Όμως, κράτησε στην Ήπειρο δια της βίας τις οικογένειες των εμπόρων. Δεν επέτρεψε στις γυναίκες και στα παιδιά να ακολουθήσουν τους εμπορικούς δρόμους κι αυτό το έκανε για να μπορεί η υπεραξία να επιστρέφει.


Εν τέλει όμως, επειδή σήκωσε πολύ κεφάλι λόγω της απληστίας του κι επιδίωξε να αυτονομηθεί, ο Σουλτάνος τον πάταξε.

(Διαβάστε στην «Ελεύθερη Έρευνα»: Ο Τζαβέλας ανατίναξε τον Σαμουήλ).


Ξυλογραφία του 18ου αιώνα, που απεικονίζει σχολή ρωμιών στην οθωμανική αυτοκρατορία. (Εκδόθηκε στην Βενετία, 1772).


Φανερά σχολειά

Εκτός από τα σχολεία που λειτούργησαν στην ηπειρωτική πρωτεύουσα και μάλιστα εποικοδομητικά κατά την οθωμανική περίοδο, τα Ιωάννινα έχουν να επιδείξουν κι άλλα στοιχεία ενδεικτικά της θαυμαστής πνευματικής κίνησής τους, ιδιαίτερα κατά τον 19ο αιώνα. Τα στοιχεία αυτά είναι τα εξής:

1. Βιβλιοθήκες (Καπλανείου Σχολής, Ζωσιμαίας Σχολής κ.ά.).

2. Φιλολογικά σωματεία («Πρόοδος», «Ομόνοια»).

3. Τύπος (ημερήσιος και περιοδικός).

4. Το τυπογραφείο «Δωδώνη».

Η παιδεία στα Ιωάννινα αποτελούσε πρωταρχικό σκοπό. Η θεαματική ανάπτυξη των γραμμάτων δια των Σχολών και των δασκάλων τους είχε ευεργετική επίδραση όχι μόνο στην ίδια την πόλη, αλλά και για ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο.


Ένα από τα κτίρια της Ζωσιμαίας Σχολής τέλους 19ου αρχές 20ού αιώνα.
Το παραμύθι του κρυφού σχολειού στην Ήπειρο.
Παρά τα πλείστα σχολεία που λειτουργούσαν ελεύθερα κατά την οθωμανική περίοδο σε όλη την Ήπειρο (όπως και στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο, άλλωστε), στη Μονή Φιλανθρωπηνών προπαγανδίζεται
ότι δήθεν λειτουργούσε κρυφό σχολειό.

Στα 1500 στην οθωµανική Άρτα χτίστηκε σχολείο, το οποίο θα πρέπει να λειτούργησε µέχρι τον 17ο αιώνα. Λέγεται ότι σε αυτό το σχολείο φοίτησε και ο Μιχαήλ Τριβώλης γνωστός αργότερα σαν Μάξιµος Γραικός.

Στα 1662 ο πλούσιος γουνέμπορας και προσωπικός γουνέμπορας του Σουλτάνου Μεχµέτ Δ΄ από την Καστοριά Μάνος Γεωργίου γνωστός σαν Φίλιππος Μανωλάκης ή Μανωλάκης Καστοριανός ή Εµµανουήλ Φιλίππου, ίδρυσε στην Άρτα στον περίβολο της μονής / εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου τη Σχολή Μανωλάκη, η οποία λειτούργησε σχεδόν 160 χρόνια. Εκεί διδάσκονταν Θεολογία, Φιλοσοφία, Γραμματική και Ρητορική. Δυο μαθητές της σχολής θα περάσουν στην ιστορία: Ο Ευγένιος Βούλγαρης και ο Νικόλαος Σκουφάς.

Στην Άρτα λειτούργησαν με το χρόνο και δύο οθωμανικά σχολεία καθώς κι ένα εβραϊκό.




ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

● «Ιστορία του ελληνικού έθνους», έκδ. «Εκδοτική Αθηνών Α.Ε.», Αθήνα, 1979.
● Γ. Κορδάτου: «Μεγάλη ιστορία της Ελλάδας», έκδ. «20ός αιώνας», Αθήνα, 1956.
● «Εγκυκλοπαιδικόν λεξικόν Ηλίου», έκδ. «Ήλιος», Αθήνα.
● Μ. Μαζάουερ: «Τα Βαλκάνια», έκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2001.
● Φ. Βράκα: «Η οθωμανική περίοδος στην Ήπειρο».
● Ι. Φλώρου: Η παιδεία στα Ιωάννινα κατά την Τουρκοκρατία, έκδ. University of Johannesburg, Johannesburg, 2005.
● Κ. Ευαγγελάκου: «Ήπειρος», από τη σειρά «Τα σύνορα της Ελλάδας» (παραγ. Cosmote TV), βασισμένη στο βιβλίο της Λ. Διβάνη: «Η εδαφική ολοκλήρωση της Ελλάδος 1830-1947».
● Διαδίκτυο: egiannina.wordpress.com, g-komzias.blogspot.com.



IMAGE DESCRIPTIONΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
στην «Ελεύθερη Έρευνα»
άλλα άρθρα για την οθωμανική περίοδο
και το 1821 στο Αφιέρωμα:

1821:
Η ΑΠΟΣΤΑΣΙΑ
ΤΩΝ ΡΩΜΙΩΝ

Το άγνωστο ΄21




ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


11 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 48561

    7 Μαρ 2020

    "Η γερμανική εφημερίδα σημειώνει ότι το βράδυ της Παρασκευής υπήρξε τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ της Γερμανίδας καγκελαρίου και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά την οποία ο πρόεδρος της Τουρκίας ζητεί τελωνειακή ένωση με την Ευρώπη -να μην πληρώνουν τα τουρκικά προϊόντα δασμούς- κατάργηση της βίζας που θέλουν να μπουν στην ΕΕ, νέο πακέτο χρηματοδότησης για το Προσφυγικό και, βέβαια, υποστήριξη στα όσα θέλει να κάνει στη Συρία. Αντίστοιχα, τι προτίθεται να δώσει – στην περίπτωση που θα πάρει τα παραπάνω: θα πάρει πίσω όλους τους παράνομους μετανάστες από την Ελλάδα, θα έχει αυστηρούς συνοριακούς ελέγχους στη μεθόριο Ελλάδας-Τουρκίας. Με αυτά τα αιτήματα και προτάσεις θα μεταβεί ο Ερντογάν στις Βρυξέλλες, αλλά κανείς δεν ξέρει πώς θα κυλήσει αυτή η διαπραγμάτευση με την Ευρωπαϊκή Ενωση."
    https://www.ethnos.gr/politiki/92628_ta-sklira-pazaria-toy-erntogan-me-tin-eyropi-ti-zitei-kai-ti-protithetai-na-kanei

    Αν ισχύει κάτι τέτοιο σημαίνει ότι ο Σουλτάνος ζητάει τα πάντα. Για να δούμε τί γίνει.
    Ευκαιρία πάντως μεγάλη να ξεφορτωθεί μερικά εκατομμύρια μετανάστες. Πρέπει να παίζει πόκερ ο πρόεδρος.

  • Ανώνυμος 48560

    7 Μαρ 2020

    @48559
    Εννοούσα την παγκοσμιοποίηση, αν θες ανάπτυξη πρέπει να πας με τα νερά της. Και τα δύο βασικά προβλήματα στις μουσουλμανικές χώρες είναι: η θέση της γυναίκας και η θεοκρατία. Αυτά προς διευκρίνιση μόνο, μια και συμφωνείς.
    Από την άλλη μεριά τίποτε δεν είναι και απόλυτο. Και η Δύση φαίνεται να βρίσκεται σε σύγκρουση με τη φύση, βλέπε παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση.
    Επίσης κάποιοι θέλουν παγκοσμιοποίηση στο εμπόριο για να εξάγουν τα αγαθά τους, αλλά όχι ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων, μόνο κεφαλαίων, αγαθών.
    Αυτό δεν γίνεται, διότι για να πουλάς τα προιόντα σου σε ξένες χώρες, θα πρέπει να σε έχουν και σε εκτίμηση, αλλιώς δεν αγοράζουν.
    Αλλά, από την άλλη μεριά δεν μπορεί τα σύνορα να είναι και τελείως ανοιχτά, ειδικά στις μαζικές μεταναστεύσεις, θα πρέπει να υπάρχει κάποιου είδους φιλτράρισμα.
    Δύσκολα τα πράγματα. Μαζεύεις τη μία άκρη, ξεχυλώνει η άλλη.

    ΥΓ: Ο λόγος που αναπτύχθηκε το ISIS ήταν η μεγάλη διαφθορά των κυβερνήσεων των χωρών της περιοχής, που είναι και διαφθορά των τοπικών κοινωνιών και η μεγάλη ανισοκατανομή πλούτου.
    Έτσι τα κηρύγματα των τζιχαντιστών βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στις ντόπιους πληθυσμούς (ελπίδα για κάτι διαφορετικό και καλύτερο και μια δόση ισλάμ που παραδοσιακά σαγηνεύει).
    Ανακατεύοντας τώρα και τα συμφέροντα των χωρών (ΗΠΑ, ΕΕ, Ρωσία κ.λπ.) σχετικά με τη θέση των αγωγών που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο έχεις μια πρώτης τάξεως σαλάτα.
    Θέλει φοβέρα η ανθρωπότητα για να συνέλθει.

  • Ανώνυμος 48559

    7 Μαρ 2020

    "Αλλά αυτό δεν θα καρποφορήσει αν δεν ανοίξουν τις κοινωνίες τους προς την κατεύθυνση των δεδομένων και αξιών των κρατών της λεγόμενης Δύσης."
    Ε, τι παραπάνω να πω εγώ..

  • Ανώνυμος 48558

    7 Μαρ 2020

    @48557
    Αγαπητέ είναι αμπελοφιλοσοφία να λες πού θες τη ρωμιοσύνη, λες και θα ρωτήσει εσένα ή εμένα πού την θέλουμε. Η ρωμιοσύνη είναι για να γελάμε.
    Πάντως το ότι κάποιες χώρες όπως για παράδειγμα: Σαουδική Αραβία, Λιβύη, Ιράν, Ιράκ, Εμιράτα βρίσκονται μέσα στο ραντάρ των εξελίξεων και παγκόσμιας προσοχής το οφείλουν στο ότι διαθέτουν πετρέλαιο, το καύσιμο που τροφοδότησε όλη την πρόοδο και ανάπτυξη από το 1900 και μετά. Κάποια στιγμή το πετρέλαιο θα τελειώσει και τότε θα δεις τί θα γίνει που πλέον κανείς δεν θα τους δίνει σημασία και κανείς δεν θα στέλνει στρατό. Τί θα γίνει με τους κατοίκους αυτών των χωρών; Το πρόβλημα αυτό είναι πασίγνωστο και τα τελευταία χρόνια κάποιες χώρες (τα εμιράτα κυρίως) προσπαθούν να προετοιμάσουν το έδαφος για την μετα-πετρέλαιο εποχή, κάνοντας επενδύσεις σε άλλους τομείς με τα πετροδολάρια που διαθέτουν. Αλλά αυτό δεν θα καρποφορήσει αν δεν ανοίξουν τις κοινωνίες τους προς την κατεύθυνση των δεδομένων και αξιών των κρατών της λεγόμενης Δύσης. Πάλι κωμικοτραγικές καταστάσεις θα δούμε, μπορεί να φτάσουν στο σημείο να παρακαλάνε τους αμερικανούς να τους βομβαρδίσουν, μην το γελάς καθόλου.
    Όταν αρχίσουν να στερεύουν οι αγωγοί πετρελαίο και φυσικού αερίου τα πάντα θα αλλάξουν για τους κατοίκους αυτών των χωρών. Πού και πού κάνουν κάτι χαζομάρες, για παράδειγμα έχουν φτιάξει βουστάσια μέσα στην έρημο με ειδικό σύστημα κλιματισμού για να τις κρατάνε ευχαριστημένες και να κάνουν γάλα. Αυτό δεν πρόκειται να τους σώσει, ειδικά με την επερχόμενη κλιματική αλλαγή και την αύξηση της θερμοκρασίας. Η έρημος επεκτείνεται.. Καημένη Ελλαδίτσα τί να σε περιμένει άραγε..

    "Ο καιρός είναι ζεστός, έχουμε πάνω από 200 χιλιόμετρα σύνορα στον Έβρο. Αυτό που συνέβη ως τώρα δεν είναι τίποτε. Περιμένετε να δείτε τι θα γίνει στη συνέχεια», δήλωσε σύμφωνα με τη φιλοκυβερνητική Sabah. Και συνεχίζοντας τις προκλητικές δηλώσεις κατά της Ελλάδας ο υπουργός Εσωτερικών της Τουρκίας είπε: «Οι μάσκες τους έπεσαν. Η ωμότητα αυτών που έδιναν μαθήματα ανθρωπιάς έγινε πλέον εμφανής (...) Πόσοι ξένοι βρίσκονται στη χώρα του Μητσοτάκη, ξέρετε; Συνολικά 115 χιλιάδες ξένοι για τους οποίους πήρε 10 φορές τα χρήματά τα οποία τους αναλογούν. Από αυτούς οι 40 χιλιάδες και κάτι είναι στα νησιά και οι 70 χιλιάδες και κάτι στην ηπειρωτική Ελλάδα. Εμείς έχουμε τέσσερα εκατομμύρια πρόσφυγες. Όταν κάποιος μιλάει ας κοιτάει πρώτα τον εαυτό του."
    https://www.iefimerida.gr/kosmos/ebros-ypoyrgos-esoterikon-toyrkia-apeilei-ellada

  • Ανώνυμος 48557

    7 Μαρ 2020

    Και ποιος σού είπε ότι έγραψα για να συνδέσω το σχόλιο σου με το δικό μου; Άλλα αυτά που έγραψες εσύ - με τα οποία συμφωνώ - και άλλα αυτά που έγραψα εγώ. Επαναλαμβάνω: υπάρχουν δύο "στρατόπεδα" . Αυτό του τρόπου σκέψης του ανατολίτη, που είναι σε σύγκρουση με την φύση κλπ( και αυτό αφορά όλες τις χώρες που ανάφερες. Έχει επηρεάσει ακόμη και την Δύση) και αυτός του δυτικού ανθρώπου. Δεν έχει να κάνει τόσο με χώρες, κράτη και έθνη, όσο σαν τρόπος σκέψης.

    Τώρα περί αμπελοφιλοσοφίας, ε καλά. Τα γνωστά..

  • Ανώνυμος 48556

    7 Μαρ 2020

    Συμφωνω απολυτα με 48550.Η ρωμιοσυνη ουτε ηταν,ουτε ειναι και μαλλον δεν θα γινει ποτε (μετα απο τοσους αιωνες και τοσο σπρωξιμο δεν το καταφερε εως σημερα ) γνησια Δυτικη χωρα (με τα καλα και τα κακα της)...Καποια στιγμη θα πρεπει να σταματησει να υποκρινεται οτι ειναι Δυτικη/Ευρωπαικη χωρα και να φυγει απο ΕΕ,ΝΑΤΟ κτλ και να επιδιωξει καποια ενωση με τις πλεον κοντινες της πολιτισμικα χωρες της ανατολικης μεσογειου και βορειας αφρικης!

  • Ανώνυμος 48555

    7 Μαρ 2020

    Δεν βλέπω αγαπητέ κάποια σύνδεση του σχολίου σου (48554) με αυτά που έγραψα (48550). Πολύ το αμπελοφιλοσοφείς πάντως.

  • Ανώνυμος 48554

    7 Μαρ 2020

    48550

    γενικά, δεν διαφωνώ μ' αυτά που γράφεις. Υπάρχει μια διαφορά όμως ανάμεσα στο σκέπτεσθαι της Ανατολής (εννοώ κυρίως τον χώρο της Μέσης Ανατολής) και της Δύσης.
    Στη πρώτη ανήκει η μοιρολατρία, η δεισιδαιμονία και το μεταφυσικό.
    Στη δεύτερη - με όλες τις αδυναμίες της - ανήκει η προσπάθεια για λογικοποίηση του κόσμου, η προσπάθεια για αυτογνωσία και ο ορθολογισμός (με τους κινδύνους που αυτός περιέχει).
    Προσωπικά δεν μού αρέσει ούτε το σκέπτεσθαι της Δύσης. Εκ των πραγμάτων πρέπει να διαλέξω, πού θα ήθελα την Ρωμιοσύνη. Και διαλέγω Δύση.
    Δεν "την πάω" καθόλου την Ανατολή. Αυτό ήταν το σκεπτικό μου.

    ΥΓ
    Αυτό το "Πρώτη στ' άρματα, στα γρόσια και στα γράμματα", μού θυμίζει σύνθημα της ΚΝΕ (Πρώτοι στα μαθήματα πρώτοι στον αγώνα)

  • Ανώνυμος 48550

    6 Μαρ 2020

    "Η Ρωμιοσύνη μπορεί να έχει έντονο το στοιχείο του τουρκικού ζυγού μέσα της, όμως ανήκει στη Δύση - με όλη την σκοτεινή ιστορία της - και ας μη το γνωρίζει ακόμη.."

    Αναλογίσου το εξής: όταν λές ανήκει στη Δύση, ποια ακριβώς Δύση εννοείς.
    Οι πιο κοντινές δυτικές χώρες στη ρωμιοσύνη είναι οι νοτιοευρωπαικές, που είναι όλες καθολικές.
    Πάω στοίχημα ότι Δύση εννοείς αμερικανούς, άγγλους, γάλλους και γερμανούς. Αλλά: ας τα βρει πρώτα με ιταλούς και ισπανούς και μετά πάμε προς τα βόρεια.
    Αλλά εδώ δεν μπορεί να τα βρε με τους γείτονές της, θα τα βρει με τους καθολικούς;
    Αλβανία, Σκόπια, Βουλγαρία, Τουρκία, με κανέναν δεν έχει καλές σχέσεις. Σερβία, Κροατία ούτε.
    Τελικά πού ανήκουν οι ρωμιοί; Στα Βαλκάνια δεν ανήκουν,ούτε στη νότια Ευρώπη.
    Με τη βόρεια Ευρώπη καμία σχέση και ας μπαινοβγαίνουν οι ρωμιοί πολιτικοί στα ευρωπαικά σαλόνια, Βρυξέλλες κ.λπ.
    Μήπως η ρωμιοσύνη ανήκει στη μέση Ανατολή; Λίβανος, Παλαιστίνη, Συρία, Ιρακ, Αραβία; Μάλλον ούτε εκεί.
    Θα έλεγα ότι η ρωμιοσύνη ανήκει με τις βορειοαφρικανικές μουσουλμανικές χώρες (Αίγυπτος, Λιβύη, Αλγερία, Τυνησία, Μαρόκο) ή με Πακιστάν-Αφγανιστάν.
    Αλλά και πάλι κανείς δεν μπορεί να είναι 100% σίγουρος με τους ρωμιούς, ίσως δεν ανήκουν πουθενά.
    Ενδεχομένως η ρωμιοσύνη είναι το τελευταίο σωζώμενο κατάλοιπο της οθωμανικής αυτοκρατορίας!
    Quo Vadis Elladistan?

  • Ανώνυμος 48548

    6 Μαρ 2020

    https://www.youtube.com/watch?v=TUNt5Wv1F_Q
    XD

  • Ανώνυμος 48546

    5 Μαρ 2020

    Δεν αρνούμαι το οθωμανικό παρελθόν πλην όμως με αφήνει παντελώς αδιάφορο.
    Οι Οθωμανοί δεν ήταν εκπολιτιστές ούτε είχαν να φέρουν κάτι καινούργιο. Η σπουδή με την οποία υποτάσσονταν με την θέληση τους διάφορες πόλεις στους κατακτητές, είχε να κάνει με λόγους επιβίωσης. Χέρι που δεν μπορείς να δαγκώσεις το φιλάς.
    Ήσαν ιμπεριαλιστές και καταχτητές και κατά την διάρκεια της επικράτησης τους, συχνά, χρησιμοποίησαν σκληρή βία. Όπως ακριβώς ο Αλέξανδρος, υπήρξε ιμπεριαλιστής. Όπως κάθε αυτοκρατορία, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια επιβολή. Έστω κι αν η οθωμανική αυτοκρατορία ήταν ηπιότερη σκλαβιά από αυτήν του Βυζαντίου.
    Αν χαίρομαι που οι Οθωμανοί εκδιώχθηκαν - όπως εκδιώχθηκαν - από τα μέρη που τώρα ζω εγώ; Βέβαια χαίρομαι..
    Η Ρωμιοσύνη μπορεί να έχει έντονο το στοιχείο του τουρκικού ζυγού μέσα της, όμως ανήκει στη Δύση - με όλη την σκοτεινή ιστορία της - και ας μη το γνωρίζει ακόμη..