ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ:
ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ
ΤΗΣ ΑΡΧΟΥΣΑΣ ΤΑΞΗΣ

Από την Αρχαιότητα
έως σήμερα


Τα έπη δεν είναι προϊόν καμίας λαϊκής ή συλλογικής παράδοσης ή κουλτούρας. Στην ομηρική εποχή, οι «βασιλείς» επιδίωκαν να ταυτιστούν στο συλλογικό υποσυνείδητο με τους θεούς και τους ημίθεους (ως απόγονοι και ευνοούμενοι τους), καθώς και με τους αρχαιότερους από αυτούς ευγενείς και ηγεμόνες (ως συνεχιστές της θεόσταλτης εξουσίας τους).

Ένα από τους μέσα που τους εξασφάλιζε αυτήν την ταύτιση ήταν η καλλιτεχνική δημιουργία, η οποία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ανάγκες της άρχουσας τάξης.

IMAGE DESCRIPTIONΣυγκεκριμένα, τα έπη τα συνέθεταν οι αοιδοί κατά παραγγελία των ευγενών και τα τραγουδούσαν αρχικά στα συμπόσια και γενικά στις εορταστικές εκδηλώσεις που διοργάνωνε η «ελίτ» της εποχής τους γι’ αυτήν και για τον κύκλο που την περιέβαλλε. Σε δεύτερο βαθμό η διάδοση τους θα έφτανε μέχρι τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα.

Έτσι λοιπόν, η θεματική τους εντάσσεται σε αυτήν ακριβώς την επιδίωξη και κινείται μέσα στα πλαίσια της προπαγάνδας της κυρίαρχης τάξης:

• Εξυμνούν τις πολεμικές επιχειρήσεις των «βασιλέων», παρουσιάζοντάς τις ως ηρωικά κατορθώματα.

• Εξωραΐζουν τις αγριότητες των πρωταγωνιστών τους, παρουσιάζοντάς τις ως ανδραγαθήματα.

• Εγκωμιάζουν τους πολεμοχαρείς και βάναυσους ηγεμόνες, παρουσιάζοντάς τους ως ανδρείους ήρωες που έχουν άμεση ή μακρινή θεϊκή καταγωγή.

• Προβάλλουν την ηθική και τα ιδανικά τους ως πρότυπα ζωής, παρουσιάζοντας τον πόλεμο, τη βία, τον ατομισμό και τον ανταγωνισμό ως ηρωικά ιδεώδη και πηγές δόξας και κοινωνικής υπεροχής και καταξίωσης.


Είναι κάτι σαν τη βιομηχανία μαζικής προπαγάνδας και πλύσης εγκεφάλου των σύγχρονων μέσων παραπληροφόρησης. Όπως σήμερα τα κυρίαρχα ιδεολογήματα καθαγιάζονται από το κύρος των αυθεντιών που παρουσιάζονται ως άποψη των ειδικών ή ως «αντικειμενική» άποψη, έτσι και ο Όμηρος καταφεύγει στην αυθεντία των Μουσών για να επικυρώσουν ως θεότητες την αξιοπιστία του περιεχομένου του έργου του.

Αυτά που διηγείται, λοιπόν, οι μάζες στην πλειοψηφία τους τα θεωρούσαν πέραν κάθε αμφισβήτησης, αφού ήταν λόγια θεϊκών στομάτων, τα οποία θεωρούνταν άσφαλτα και αντικειμενικά.

Ας μη μας ξενίζει κάτι τέτοιο. Το ίδιο παραμύθι τρώνε πολλοί και στη σημερινή εποχή, είτε τα στόματα που ξεστομίζουν την αυθεντία είναι θεϊκά, είτε είναι «επιστημονικά» και επομένως «αντικειμενικά», όπως πιστεύουν οι μάζες.

Απλά σήμερα, χιλιάδες χρόνια μετά την ομηρική εποχή, είναι περισσότεροι αυτοί που δεν τρώνε το παραμύθι των θεόπνευστων ή άλλων αυθεντιών και της αντικειμενικότητα της επιστήμης. Επίσης, σε αντίθεση με την ομηρική εποχή, σήμερα η άποψη τους είναι καταγεγραμμένη. Σίγουρα θα υπήρχαν και τότε κάποιοι, απλά η αντίθεση τους στην τότε προπαγάνδα δεν έχει φτάσει καταγεγραμμένη σε εμάς.

Εκτός από την ηρωοποίηση των μελών της κυρίαρχης ελίτ, τα έπη λειτουργούσαν και ως μέσα διάδοσης και εδραίωσης στο κοινωνικό σύνολο του κώδικα ηθικής, των αρχών και της ιδεολογίας της τάξης αυτής. Τηρουμένων των αναλογιών, αντίστοιχος είναι σήμερα ο ρόλος των συστημικών-καθεστωτικών μέσων παραπληροφόρησης.

IMAGE DESCRIPTIONΌλα τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά που περιγράφονται στα έπη απευθύνονται στο άτομο. Τίποτα δεν είναι συλλογική κατάκτηση, τα πάντα ξεκινούν και καταλήγουν στο άτομο.

Όταν αναφερόμαστε στο άτομο, εννοούμε βέβαια τους ευγενείς, τους «βασιλείς». Σε αυτούς επικεντρώνεται η ψυχολογική σκιαγράφηση χαρακτήρων και γενικά η πλοκή των επών. Οι «από κάτω» απλά τους πλαισιώνουν ως ασήμαντοι κομπάρσοι ή ως απλό ντεκόρ. Η επική ποίηση δεν ενδιαφέρεται για τη ζωή των δούλων, των μικροκτηματιών, των μικροβοσκών και των τεχνιτών. Τα βάσανα τους, και γενικότερα η ζωή τους, είναι εκτός της θεματικής και των σκοπών της.

Ο ατομοκεντρικός χαρακτήρας των επών είναι εύκολα εξηγήσιμος, αν σκεφτούμε ποιος ήταν ο σκοπός τους. Θα ήταν παράλογο να προέτασσαν το συλλογικό ιδεώδες. Κάτι τέτοιο θα υπονόμευε το κοινωνικό στάτους των αφεντικών των αοιδών. Θα ήταν παράλογο κάποιος ευγενής να προσλάμβανε έναν αοιδό για να τον υπονομεύσει και ουσιαστικά να τον ακυρώσει. Θα ήταν σα να έσκαβε το λάκκο του.

Γι’ αυτό, η επική δημιουργία δεν είναι ουδέτερη και υπερταξική, αλλά έχει πολύ συγκεκριμένο κοινωνικό και ταξικό προσανατολισμό. Δε θα μπορούσε να «ανακλά τα ιδανικά της κοινωνίας», αφού η ομηρική –και όχι μόνο– κοινωνία δεν είναι ένα αταξικό ομοιογενές σύνολο. Ανακλά, εξυμνεί και προπαγανδίζει τα ιδανικά των κυρίαρχων της εποχής της.

Με τη σταδιακή μετάβαση από τη φυλετική στην πολιτική κοινωνική οργάνωση, από το γένος στην πόλη-κράτος, και από τη βασιλεία στην ολιγαρχία, στην τυραννία και στη δημοκρατία, τα καθεστώτα αυτά προσάρμοσαν τα έπη στις ανάγκες τους.

Η γνωστότερη διασκευή τους έγινε στην Αθήνα από τον Πεισίστρατο, τον 6ο αιώνα π.Χ. Τότε άρχισε να καλλιεργείται από το καθεστώς του τυράννου το ιδεολόγημα ότι η Αθήνα ήταν η μητρόπολη των Ιώνων, και άρχισαν να κατασκευάζονται από αυτό νέες ιστορικές παραδόσεις προσαρμοσμένες σε αυτό. Μία από αυτές ήταν η σύνδεση των Ιώνων με το τεχνητώς εξωραϊσμένο «ένδοξο» παρελθόν των επών.

Από τα τέλη του 6ου αιώνα και μετά, από τους κύκλους των ολιγαρχών-αριστοκρατών τα έπη πέρασαν στο λαό. Αυτός παρέλαβε ένα λογοτεχνικό είδος, του οποίου ο σκοπός και το περιεχόμενο στις αρχικές του μορφές δεν είχε καμία σχέση με αυτόν, ούτε και είχε υπάρξει ποτέ μία συλλογική του δημιουργία.


Οι λόγοι για τους οποίους τα έπη παγιώθηκαν στις μάζες είναι δύο:

• Ο πρώτος είναι ότι από τους μύθους των επών άντλησε ένα μέρος του ρεπερτορίου η τραγωδία, η οποία γεννήθηκε ως είδος τον 6ο αιώνα π.Χ. και εξελίχτηκε και τελειοποιήθηκε τον 5ο αιώνα π.Χ. ως αναπόσπαστο κομμάτι της λειτουργίας των θεσμών της πόλης-κράτους και του δημοκρατικού της καθεστώτος.

• Ο δεύτερος είναι ο ίδιος για τον οποίο στο σημερινό «παγκοσμιοποιημένο» κόσμο έχει παγιωθεί και έχει ριζώσει ανάμεσα στις μάζες η αμερικάνικη («δυτική») υποκουλτούρα.


Η ομηρική αρετή

Η ομηρική αρετή έχει κι αυτή πολύ συγκεκριμένο πρόσημο και περιεχόμενο. Οι αποκλειστικοί της φορείς της είναι οι ευγενείς. Πρόκειται για μία επίπλαστη έννοια που εμφανίζεται για πρώτη φορά στην Ιλιάδα. Η σκοπιμότητα της είναι η ταξική και κοινωνική διαφοροποίηση των ευγενών από τους υποτελείς τους. Περιλαμβάνει έννοιες και πνευματικές και σωματικές ιδιότητες λιγότερο ή περισσότερο ρευστές και σχετικές, όπως το κάλλος, η σύνεση, η ρητορική ικανότητα, η σωματική ρώμη, η ανδρεία (κυρίως στον πόλεμο), ο ανταγωνισμός και φυσικά η ατομική υπεροχή (η «αριστεία»). Οι έννοιες αυτές είχαν ένα συγκεκριμένο νόημα στις συνθήκες της ομηρικής κοινωνίας. Ας σκεφτούμε αν σε κάποια άλλη κοινωνία θα είχαν το ίδιο νόημα ή αν θα έχαναν εντελώς το νόημα τους.

IMAGE DESCRIPTIONΟ τίτλος της αρετής και της αριστείας δεν είναι μόνιμος. Ο κάτοχος του οφείλει να τον επιβεβαιώνει συνεχώς, αλλιώς τον έφαγε το μαύρο φίδι. Επειδή τα χαρακτηριστικά που αναφέραμε πιο πριν τα κατέχουν περισσότεροι του ενός ευγενείς, ο ανταγωνισμός μεταξύ τους είναι συνεχής («αιέν αριστεύειν») και αποσκοπεί στην εξασφάλιση της κοινωνικής και ταξικής τους υπεροχής. Ουσιαστικά, λοιπόν, το περίφημο αυτό ρητό ανάγεται στην εποχή στην οποία οι «βασιλείς» σκοτώνονταν, μεταφορικά και κυριολεκτικά, μεταξύ τους για τη διεκδίκηση της εξουσίας.

Σε μεταγενέστερες εποχές, σε εξίσου ταξικές και προσωποκεντρικές κοινωνίες με την ομηρική, επιβίωσε ως πρότυπο ζωής που προκρίνει τον συνεχή και ανηλεή ανταγωνισμό μεταξύ των ατόμων για ανέλιξη, διάκριση, υπεροχή και εξουσία. Πήρε άλλη μορφή στην κλασική εποχή, και για να φτάσουμε στις μέρες μας, στα πλαίσια της άκρατης και άκριτης αρχαιολαγνείας, και της άνθισης του μικροαστισμού και της εξατομίκευσης, ονομάστηκε «κληρονομιά των αρχαίων» και ως τέτοιακαθαγιάστηκε.

Όταν ακούμε για κάτι που μας έρχεται αόριστα από τους αρχαίους και ως τέτοιο μας παρουσιάζεται ως ιδανικό ή θέσφατο, ρωτάμε από ποιους αρχαίους ειπώθηκε, σε ποια ιστορική και κοινωνική συγκυρία, και για ποιους λόγους. Η εξειδίκευση και η εκλογίκευση είναι διαχρονικά θανάσιμοι εχθροί της προπαγάνδας. Στο συγκεκριμένο θέμα, μας βοηθούν επίσης να κατανοήσουμε τους λόγους για τους οποίους προτάσσεται σήμερα ο συνεχής ανταγωνισμός ως τρόπος ζωής. Μία ζωή μέσα στον ανταγωνισμό και ψυχοφθόρα είναι και δεν αφήνει χώρο στη δημιουργία (ατομική και κυρίως συλλογική)· είναι ζωή «χαμένη». Έξαλλου, βλέπουμε πολύ καλά καθημερινά τι μοντέλο ανθρώπου παράγει μία κοινωνία που έχει τέτοια «ιδανικά».

Στην ομηρική εποχή ο ανταγωνισμός γίνεται μεταξύ ηγεμόνων της ίδιας «αγέλης» (π.χ. μεταξύ των Αχαιών στον Τρωικό πόλεμο, ή μεταξύ των μνηστήρων της Πηνελόπης στην Οδύσσεια) ή μεταξύ διαφορετικών σφαιρών κυριαρχίας (π.χ. τα συμφέροντα των Ελλήνων «βασιλέων» ενάντια σε αυτά των αντίστοιχων Τρώων). Συχνά δε ο ανταγωνισμός αυτός φτάνει σε ακραία επίπεδα και ξεπερνά τα όρια του κανιβαλισμού.

Η ομηρική αρετή εξαρτάται αποκλειστικά από την καταγωγή και κατά συνέπεια από την κοινωνική θέση. Ο ενάρετος είναι ο εξιδανικευμένος ευγενής, ο οποίος κατέχει την αρετή από τη φύση του. Για να είμαστε ακόμα πιο ακριβείς, αυτή του έχει χορηγηθεί από τους θεούς. Είναι ένα θείο δώρο που έχει δοθεί σε αυτούς που έχουν θεϊκή, επομένως ανώτερη, καταγωγή. Αυτό φαίνεται καθαρά στην ετυμολογία του τίτλου του: ευ-γένος. Ο ενάρετος είναι κάτι σαν τους λεγόμενους… «φωτισμένους ανθρώπους», στους οποίους κάποιοι πιστεύουν ακόμη και σήμερα… Γι’ αυτό άλλωστε και το πρώτο συνθετικό της λέξης αριστοκράτης σημαίνει βέλτιστος, υπερέχων. Οι υπόλοιποι δεν είναι σε θέση να συμμετέχουν σε αυτόν τον «αγώνα», αφού το θέμα της αρετής δεν τους αγγίζει, δεν τους αφορά. Αποκλείονται εκ φύσης από αυτό το ανταγωνιστικό πλαίσιο και τοποθετούνται στην κατώτατη βαθμίδα της εξουσιαστικής ιεραρχίας.

Αν κάποιος τότε αμφισβητούσε αυτή τη συνθήκη, ή έστω ένα μέρος της, θα ήταν σα να τα έβαζε με τους ίδιους τους θεούς, εκτός από τους ευνοούμενους τους. Έτσι, στην ομηρική εποχή –αλλά και διαχρονικά– οι θεοί λειτουργούν ως θεματοφύλακες της καθεστηκυίας τάξης. Μέσω των επών, η προπαγάνδα περί αρετής και αριστείας τούς υπενθυμίζει στους «μη ευγενείς» ποια είναι η κοινωνική τους θέση. Παράλληλα, λειτουργεί στην κατεύθυνση της αποδοχής εκ μέρους τους της συνθήκης αυτής ως πεπρωμένο.

Ο Όμηρος μας λέει πως η ομηρική αρετή δεν συσχετίζεται με κοινωνικούς παράγοντες. Επομένως, δεν μπορεί να αποκτηθεί με την αγωγή. Η αντίληψη αυτή θα αμφισβητηθεί πολύ αργότερα, στην κλασική εποχή. Τότε βέβαια η έννοια της αρετής θα προσλάβει άλλα χαρακτηριστικά και θα πάρει άλλες διαστάσεις από αυτές που είχε στην ομηρική εποχή. Αυτό που δεν θα αμφισβητηθεί ούτε και τότε, είναι ο περιορισμός της σε μία κοινωνική ελίτ, και η πεποίθηση ότι αυτή η ελίτ θα πρέπει να κυβερνά τους υπόλοιπους.

Σήμερα, κάποιοι θα μιλούσαν με τον ίδιο μεταφυσικό και απόλυτο τρόπο, για αξιοκρατία, δηλαδή για τους άξιους που πρέπει να είναι οι προνομιούχοι και οι κυβερνώντες, και για ανάξιους που θα είναι οι υποτελείς. Είναι ξεκάθαρη, νομίζουμε, η επιφανειακότητα και στατικότητα που διέπει αυτήν τη μανιχαϊστική διάκριση. Ουσιαστικά η αστική σκέψη δεν έχει απομακρυνθεί από την ομηρική και την κλασική, υπό την έννοια ότι αντιλαμβάνεται την αρετή σαν κάτι στατικό και μεταφυσικό, και σαν προνόμιο του ατόμου ως μονάδα και όχι ως οργανικό μέρος ενός συνόλου. Αυτό το ατομικό χαρακτηριστικό το χρησιμοποιεί ως ταξικό κριτήριο διάκρισης και διαχωρισμού του ατόμου από το σύνολο. Απλά βάζει στο εξουσιαστικό αυτό παιχνίδι περισσότερους παίκτες.

Από τον Όμηρο μέχρι σήμερα η έννοια της αρετής πάει πακέτο με την ύπαρξη της εξουσίας.


Το ομηρικό κλέος

Η λέξη κλέος έχει διπλή σημασία. Σημαίνει φήμη, αλλά και δόξα. Οι δύο αυτές έννοιες συμπλέκονται, καθώς η δόξα ενός ηγεμόνα, δηλαδή η υπόληψη του, το πώς τον έβλεπαν και αντιμετώπιζαν οι υπόλοιποι, ήταν σε άμεση εξάρτηση με το πόσο ευρεία ήταν η διάδοση των πληροφοριών που συνεισέφεραν στην απόκτηση του κλέους του. Χρησιμοποιήσαμε εσκεμμένα τον όρο «πληροφορίες» και όχι γεγονότα. Σε έναν κόσμο που η πληροφορία μεταδιδόταν από στόμα σε στόμα, τα έπη ήταν το μέσο με το οποίο τα γεγονότα της ζωής των ομηρικών «βασιλέων» και γενικά των ευγενών φιλτράρονταν, εξωραΐζονταν, μεγεθύνονταν και αποκτούσαν επικές και ηρωικές διαστάσεις.

IMAGE DESCRIPTIONΈτσι, αυτό που έφτανε στο αυτί του παραλήπτη ήταν όχι το ίδιο το γεγονός, αλλά μία φιλτραρισμένη και ρετουσαρισμένη πληροφορία, με άλλα λόγια η επική του διάσταση, δηλαδή εκείνη μέσω της οποίας οι ευγενείς ηρωοποιούνταν και εδραιώνονταν στην συλλογική συνείδηση της εποχής τους αλλά και των επόμενων γενεών ως θρύλοι.

Μέσω αυτών, οι μεγαλοκτηνοτρόφοι-τσιφλικάδες, ζωοκλέφτες, κατσαπλιάδες και πειρατές της ομηρικής εποχής μετατράπηκαν σε ένδοξους ήρωες, ταυτίστηκαν με το μυκηναϊκό παρελθόν και απέκτησαν υστεροφημία.


Το κλέος αποκτάται με διάφορους τρόπους. Στον πόλεμο, πράξεις που προσδίδουν κύρος και δόξα είναι η θανάτωση όσων πιο πολλών εχθρών γίνεται, η αφαίρεση οπλισμού και αλόγων από τον αντίπαλο νεκρό πολεμιστή, η αρπαγή και συσσώρευση λαφύρων, υλικών και ανθρώπινων (βλ. πιο κάτω περί της έννοιας της αριστοκρατικής «τιμής»). Ακόμα και ο θάνατος στη μάχη, αν πρόκειται για κάποιον ευγενή, συνεισφέρει στην απόκτηση του, έστω και μετά θάνατον. Οι κοινοί θνητοί είναι αναλώσιμοι, επομένως ο θάνατος τους δεν έχει την ίδια αξία με αυτόν των ευγενών, όπως άλλωστε και η ζωή τους.

Στην Ιλιάδα οι κοινοί θνητοί είτε αναφέρονται ως αριθμοί, είτε ως απλή μνεία, είτε ως κομμάτια του σκηνικού της αποθέωσης των ευγενών. Το ενδιαφέρον του ποιητή επικεντρώνεται στους θανάτους των «βασιλέων», τους οποίους αποθεώνει και τους παρουσιάζει ως κατάληξη κάποιου ανδραγαθήματος. Στους αθλητικούς αγώνες, ως προέκταση του πολέμου και προετοιμασία γι’ αυτόν, η διάκριση σε κάποιο αγώνισμα εξασφάλιζε στο νικητή την προσωρινή καταξίωση του από τους ανταγωνιστές του. Σε καιρούς ειρήνης, τα μέσα απόκτησης δόξας ήταν διάφορα : H άσκηση εξουσίας, η ρητορική ικανότητα, η αρπαγή ανθρώπων και ζώων και γενικά το πλιάτσικο και οι ληστρικές επιδρομές.

Η έννοια του κλέους, όπως την προσεγγίσαμε πιο πάνω, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με μια άλλη έννοια, γέννημα κι αυτή της κυρίαρχης κοσμοαντίληψης της εποχής που εξετάζουμε. Αυτή είναι η έννοια της τιμής. Σε αυτήν αναφερόμαστε αμέσως πιο κάτω.


Ο Όμηρος απαγγέλλει τα έπη του.


Η έννοια της τιμής των ομηρικών ευγενών

Η «τιμή» είναι απόρροια της αναγνώρισης του κλέους κάποιου ευγενή από τους υπόλοιπους, λόγω των πράξεων του ή λόγω του κοινωνικού του στάτους. Η αρετή του ομηρικού «ήρωα» ολοκληρώνεται και πραγματώνεται όταν τιμηθεί από τους υπόλοιπους ευγενείς και δευτερευόντως από τους υποτελείς του.

Αυτό γίνεται με δύο τρόπους (μέσα):

• Ο πρώτος συνίσταται στις υλικές απολαβές που αυτός οφείλει να έχει ως ανταπόδοση για κάποιες πράξεις του. Εδώ η έννοια της τιμής είναι σχετική: Άλλη είναι η ποσότητα και ποιότητα των λαφύρων που οφείλει να λάβει ο ανώτερος ηγεμόνας ή ο επικεφαλής μίας εκστρατείας και άλλη αυτή που αντιστοιχεί στους υπόλοιπους ευγενείς.

• Ο δεύτερος τρόπος είναι η θεωρητική-ηθική αναγνώριση της αριστείας του. Στην πραγματικότητα και αυτός ο τρόπος έχει υλική υπόσταση. Η αναγνώριση δε γίνεται με απλές ευχαριστίες ή εγκώμια, αλλά με την αύξηση του κύρους του και την επακόλουθη αναβάθμιση της κοινωνικής του θέσης. Σε πρακτικό επίπεδο, αυτά μεταφράζονται σε μεγαλύτερο πλούτο, ισχύ και ευρύτερο πεδίο επιρροής για τον «τιμώμενο». Οι δύο αυτές όψεις της τιμής είναι άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους. Δε νοείται η μία χωρίς την άλλη. Η τιμή είναι ουσιαστικά ένα χρηματιστήριο εξουσίας.

Και στις δύο περιπτώσεις η φύση της είναι συνυφασμένη με τον ταξικό χαρακτήρα της κοινωνίας. Η απόκτηση ή αύξηση της μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερο κοινωνικό στάτους και εξουσία, πάντα όμως μέσα στην ίδια τάξη. Στο έργο του «Ο Κόσμος του Οδυσσέα» ο Finley γράφει σχετικά:

Η ίδια η φύση της τιμής επιβάλλει να είναι αποκλειστική ή τουλάχιστον διαβαθμισμένη.
Όταν όλοι φτάνουν στον ίδιο βαθμό τιμής, τότε δεν υπάρχει τιμή σε κανέναν.

Αυτή η τάξη είναι φυσικά η ανώτερη. Μόνο τα μέλη της μνημονεύει ο Όμηρος, όταν αναφέρεται σε ζητήματα τιμής.

Κάθε πράξη των πρωταγωνιστών των επών αποσκοπεί στην πραγμάτωση της τιμής ή στη μη απώλεια της (ατίμωση). Ο φόβος της ατίμωσης είναι διάχυτος στην Ιλιάδα. Ξεπερνά την αιδώ· το «τι θα πουν οι άλλοι για μένα». Έχει κυριεύσει το άτομο και το έχει μετατρέψει σε έρμαιο του. Τα πάντα σχεδόν περιστρέφονται γύρω από το δίπολο τιμή-ατίμωση. Ο ευγενής όχι μόνο υπολογίζει τι περιμένει από αυτόν η τάξη του, αλλά έχει εσωτερικεύσει τις αρχές της και τις προσδοκίες της από αυτόν. Δεν διανοείται ότι μπορεί να αποκλίνει από αυτές. Ο κυρίαρχος αξιακός κώδικας, με τον οποίο οφείλει να είναι διαρκώς εναρμονισμένος, βρίσκεται έξω αλλά και μέσα του.

Υπό αυτήν την έννοια, το άτομο είναι κάτι σαν ενεργούμενο. Στην πραγματικότητα, στα έπη οι πρωταγωνιστές είναι οι εκφραστές (τα φερέφωνα αν προτιμάτε) αυτού του αξιακού κώδικα, σε κάποιες λιγότερο ή περισσότερο ακραίες εκδοχές του. Με μία μικρή δόση υπερβολής, θα μπορούσαμε πούμε ότι είναι «καφκικοί» ήρωες χωρίς αυτόνομη οντότητα.

Είναι τόσο ριζωμένη σ’ αυτές τις ανθρώπινες «μαριονέτες», που πολλές φορές μπαίνει πάνω ακόμα και από την ίδια τη ζωή. Διέπει όλη τη λειτουργία της λεγόμενης «κοινωνίας της ντροπής», η οποία κατά την εκτίμηση κάποιων (μεταξύ των οποίων και εμείς) δε διαχωρίζεται απόλυτα και χρονικά (εξελικτικά) από τη –λεγόμενη πάλι– «κοινωνία της ενοχής». Αφήνουμε αυτούς τους διαχωρισμούς για τους εκπροσώπους του προοδευτισμού και τους ακολούθους τους.

Η «τιμή» του ευγενούς είναι θεμελιώδης παράγοντας διαιώνισης του ανταγωνισμού μέσα στην τάξη του. Ο κόσμος των «βασιλέων» της Ιλιάδας και της Οδύσσειας είναι άκρως ανταγωνιστικός. Συνεπώς, σε αυτόν όλα τα αγαθά και οι ανθρώπινες αξίες έχουν εμπορευματοποιηθεί: Όλα έχουν την ανταλλακτική τους αξία, όλα είναι προϊόν διαπραγμάτευσης. Η ζωή στα έπη σκιαγραφείται ως ένας συνεχόμενος αγώνας και άγχος για την απόκτηση ή για τη διατήρηση κάποιων από αυτά. Όλοι μάχονται εναντίον όλων για την υπεράσπιση ή την αύξηση της τιμής τους σε σχέση με την τιμή των υπολοίπων. Για παράδειγμα, όσο μεγαλύτερη ήταν η τιμή ενός πολεμιστή, τόσο μεγαλύτερη αξία έπαιρνε η τιμή αυτού που έπεφτε νεκρός από τα χέρια του στο πεδίο της μάχης. Ένα άγριο χρηματιστήριο ζωών κρύβεται πίσω από τις εύηχες λέξεις που εφευρέθηκαν για να το συγκαλύψουν και να το παρουσιάσουν ως ιδεώδες.

Ο Thorstein Veblen, στο «The Theory of the Leissure Class», γράφει σχετικά:

Αυτή η συνηθισμένη βαρβαρική εκτίμηση της αξίας της τιμής, η αφαίρεση της ζωής του άλλου,
αποτελεί τιμή ύψιστης σημασίας. Και το υψηλό αυτό έργο του φόνου, ως έκφραση της επικράτησης του φονιά,
ρίχνει μια αίγλη απατηλής αξίας σε κάθε πράξη του φόνου και σε όλους αυτούς που συνεργάστηκαν
γι’ αυτήν ή στα αντικείμενα που χρησιμοποίησαν.

Μεταξύ εχθρών ή αντιπάλων, κανένας δεν αναγνωρίζει την τιμή του άλλου ως δεδομένη. Προσπαθεί να του την αφαιρέσει με κάθε μέσο, θεμιτό και αθέμιτο. Μεταξύ συμμάχων, δεδομένου ότι οι συμμαχίες είναι πρόσκαιρες και συγκυριακές, συνήθως υπάρχει αλληλοαναγνώριση της τιμής όσο τα μέλη των συμμαχιών έχουν ένα κοινό σκοπό και συμφέρον. Όταν λήξει η συμμαχική δέσμευση, παύει και ο αλληλοσεβασμός της τιμής. Τότε όλοι στρέφονται εναντίον όλων, σε ένα μάταιο αγώνα εξουσίας και επιβολής. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που ο κόσμος της Ιλιάδας– και σε ένα βαθμό και της Οδύσσειας– είναι βίαιος και ανταγωνιστικός, κυριολεκτικά μέχρι θανάτου.

Κάποιες φορές η βία παίρνει ακραίες μορφές. Θα αναφέρουμε μόνο ένα παράδειγμα εδώ: Σε μία μάχη ο Μενέλαος είχε πιάσει αιχμάλωτο τον Τρώα Άδραστο, και ενώ ήταν έτοιμος να τον παραδώσει στον θεράποντα του για να τον μεταφέρει αιχμάλωτο στο στρατόπεδο των Αχαιών, με την παρέμβαση του Αγαμέμνονα άλλαξε γνώμη. Τότε τα δύο αδέλφια τον δολοφόνησαν εν ψυχρώ.

Παραθέτουμε τα λόγια του Αγαμέμνονα προς το Μενέλαο που τον έκαναν να αλλάξει γνώμη, αυτούσια από την Ιλιάδα (Ζ 57-60) χωρίς κανένα δικό μας σχόλιο:

Κανένας τους δεν πρέπει να γλυτώσει από τα χέρια μας και από το μέγα Θάνατο,
ακόμα κι όποιο αγέννητο αγόρι βρίσκεται μέσα στην κοιλιά της μάνας του,
ούτε κι αυτό να μη γλιτώσει· κι όλοι μαζί ν’ αφανιστούν οι κάτοικοι της Τροίας, άταφοι κι άκλαυτοι.

Η βία δεν περιορίζεται στο πεδίο της μάχης και δεν παίρνει μόνο τη μορφή πολεμικών αναμετρήσεων. Είναι έκδηλη και σε καιρούς «ειρήνης» ανάμεσα σε μέλη της ίδιας φυλετικής ομάδας ή ανάμεσα σε συμμάχους. Διαχέεται στο πεδίο του καθημερινού βίου, όπου εκδηλώνεται με διάφορες άλλες μορφές, όπως έριδες, φιλονικίες, λεκτικές προσβολές και προπηλακισμούς, ακόμα και χρήση σωματικής βίας.

Αυτή η εσωτερικευμένη και γενικευμένη βία δεν μπορεί να κρυφτεί, παρόλο που κάποιοι απλοί αναγνώστες ή ομηριστές, διαποτισμένοι με το ιδεολόγημα της αναγκαιότητας του διαρκή ανταγωνισμού στο κοινωνικό γίγνεσθαι, έστω και στην πιο μοντέρνα του εκδοχή, κάνουν πως δεν το βλέπουν ή το υποβαθμίζουν. Ο Finley το λέει καθαρά:

Όσο κι αν προσπαθήσει κανείς σύμφωνα με τις ενδείξεις να προσαρμόσει τις αρχαίες ελληνικές αξίες
σε ένα περισσότερο εξευγενισμένο κώδικα ηθικής, η Ιλιάδα προπάντων δεν παύει να είναι βουτηγμένη στο αίμα,
γεγονός που δεν μπορεί να κρυφτεί ή να αμφισβητηθεί.




Σημείωση:
Το παραπάνω άρθρο αποτελείται από αποσπάσματα
από κείμενο, που δημοσιεύτηκε επίσης στην ιστοσελίδα
theindependentresearchers.wordpress.com με τίτλο: «Ο ομηρικός Αχιλ-
λέας». Η εικονογράφηση έγινε με μέριμνα της «Ελεύθερης Έρευνας».

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


12 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 49892

    21 Δεκ 2020

    Τσίπρας: H κυβέρνηση «των αρίστων» κατέληξε κυβέρνηση των «αχρήστων»
    https://www.ethnos.gr/politiki/138456_tsipras-h-kybernisi-ton-ariston-katelixe-kybernisi-ton-ahriston

    Ο καημός των αριστερορωμιών, ο Μητσοτάκης έχει συγκεντρώσει στην κυβέρνηση άτομα από το ευρύτερο πολιτικό φάσμα και αυτό λειτουργεί και αυτό είναι που πονάει καραγκιόζηδες όπως ο Τσίπρας. Ας κάνει και αυτός το ίδιο, αλλά πιο αποτελεσματικά και λειτουργικά, μια και το παίζει και κεντροαριστερός τώρα ο μέγας κωλοτούμπας.

  • Ανώνυμος 49851

    17 Δεκ 2020

    Α μάλιστα, το κατάλαβα το άρθρο! Τα έπη έκαναν δηλαδή την ίδια ακριβώς προπαγάνδα που επιτελεί κι η αρθρογραφία αυτή για το σινάφι των... «ανεξάρτητων ερευνητών», ώστε να δικαιολογεί την ύπαρξή τους! Το άρθρο σας έχει πολύ πλάκα, όχι γιατί είναι παντελώς άστοχο, αλλά πρωτίστως γιατί είναι κακογραμμένο και προκατειλημμένο. Περίεργο που ο τίτλος της ιστοσελίδας είναι free inquiry, εκτός κι αν αποτίνετε φόρο τιμής στο ευφημιστικό σχήμα. Περίεργος ακόμα κι ο λόγος που το είχα φυλαγμένο στα bookmarks. Είστε το πιο επικίνδυνο είδος ημιμάθειας : αυτό το οποίο πηγάζει από ανθρώπους οι οποίοι δεν είναι παντελώς βλάκες, αλλά έχουν όντως κάτι να πουν. Η μέθοδος, ωστόσο, που επιλέγουν να το πουν καταδεικνύει και το ήθος τους. Θα επανέρχομαι άμα νιώθω κατάλιψη και σας ευχαριστώ γι' αυτό!

  • Ανώνυμος 49850

    16 Δεκ 2020

    @49849 "Τα έργα δημιουργήθηκαν για ψυχαγωγία και ήταν σύμφωνα με την κουλτούρα της εποχής."

    Εν μέρει σωστός, σκέψου και τα εξής. Δεν υπάρχουν στεγανά όταν μιλάμε για κουλτούρες, φαντασιακά και τα σχετικά. Είναι προφανές ότι μια κουλτούρα που κινείται στην ιδεόσφαιρα μιας ανθρωποκοινωνίας δέχεται επιρροές και επιδράσεις από παντού. Είναι επίσης προφανές ότι σίγουρα θα δέχεται επιρροές από το παλάτι και τους παλατιανούς. Όμως δεν είναι κάτι στεγανό, δεν δέχεται επιρροές μόνο από το ανάκτορο, επειδή οι παλατιανοί έχουν το χρήμα για να πληρώσουν ποιητές και γλύπτες για να διατρανώσουν την αξία των κατορθωμάτων τους. Αναλόγως το timing, την στιγμή, αναλόγως το συλλογικό συναίσθημα, αναλόγως τις εκάστοτε συνθήκες οτιδήποτε μπορεί να παρυσφρήσει στην ιδεόσφαιρα και να παρκάρει εκεί για καιρό, αλλά και να αλληλεπιδράσει με τους υπόλοιπους μύθους, ιστορίες, ιδανικά κ.λπ. Για αυτό και έγραψα: δυναμικά, αλληλεπιδραστικά και φανερά.

    Στο μεταξύ:
    "Εξαρθρώθηκε εγκληματική οργάνωση από την ΕΛ.ΑΣ. -Εκανε ντελίβερι κοκαΐνη σε σπίτια σε Εκάλη, Κολωνάκι, Βούλα"
    https://www.iefimerida.gr/ellada/organosi-elas-nteliberi-kokaini-se-spitia

    Μάλιστα.. Ιδού κύριοι το μέγεθος του ταξικού χάσματος που επιβάλλει τον ταξικό αγώνα. Οι πλούσιοι βγάζουν το lockdown με κόκα και οι φτωχοί με τη μηχανοκρατία του ιστορικού υλισμού και του μαρξισμού που τους έχει κάψει τα εγκεφαλικά κύτταρα. Δεν βαριέσαι βρε αδελφέ, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο!
    XD

    https://socialpolicy.gr/2019/12/μαρξισμός-ιστορικός-υλισμός-και-ιδεο.html
    https://el.wikipedia.org/wiki/Ιστορικός_υλισμός

  • Ανώνυμος 49849

    16 Δεκ 2020

    Πρέπει να μας αποδείξετε πως «ο Όμηρος» τα έγραψε για να «γλείψει» την άρχουσα τάξη. Δεν μπορείτε, ακόμα και μέσα από τα ίδια τα ομηρικά έπη δεν αποδεικνύεται τίποτα. Τα έργα δημιουργήθηκαν για ψυχαγωγία και ήταν σύμφωνα με την κουλτούρα της εποχής. Τώρα, αφού σας αρέσει να ερμηνεύετε τις κοινωνίες του παρελθόντος με σύγχρονους όρους και ιδεοληψίες, πάω πάσο.

  • Ανώνυμος 49847

    16 Δεκ 2020

    Έκτακτη είδηση:
    https://psarips.uk/tv-show/the_expanse/

    Ξανά μουσικό διάλειμμα:
    https://www.youtube.com/watch?v=5XUPcRxqkHg
    Μαντάρα τα έκαναν στο τελευταίο επεισόδιο οι δημιουργοί του Cobra Kai, μα καλά ο σκηνοθέτης πού βόσκει.

  • Ανώνυμος 49846

    16 Δεκ 2020

    Η είδηση έκανε πάταγο στην αγαπημένη μου πρωινή εφημερίδα. "Η Αυγή” είχε τίτλο που δεν άφηνε περιθώρια για παρεξηγήσεις. Ήταν, για να το πω στην πολακική, κόλαφος για τους Αρίστους. "Αγιος Σάββας: Πειθαρχικός έλεγχος σε 3 γιατρούς που νόσησαν από κορονοϊό! Όλα τα έγγραφα”. Αν αυτό δεν αποδεικνύει το αποκρουστικό πρόσωπο του νεοφιλελευθερισμού, τότε τι; Ακόμα και τα έγγραφα που παρουσίαζε η Αυγή (όλα τα έγγραφα μάλιστα) ήταν περιττά. Οχι μόνο νόσησαν οι άνθρωποι, αλλά τους στέλνουν και στο πειθαρχικό. Αν είναι δυνατόν...
    Στα ρεπορτάζ της Αυγής, πρωταγωνιστούσε και ο πρόεδρος του συλλόγου εργαζομένων στο νοσοκομείο, που στη φωτογραφία στην εφημερίδα, εμφανίζεται με μια ντουντούκα πιο μεγάλη και από την είσοδο του Αγίου Σάββα.
    Ετσι όμως φτιάχνεται ένα fake news και έτσι κάνουν καριέρα τα ΜΜΕ της ριζοσπαστικής και έχει και ιστορίες να αφηγείται στη Βουλή ο Αλέξης Τσιπρας. Από το "στέλνουν στο Πειθαρχικό γιατρούς που νόσησαν”, που δεν έχει λογική φυσικά αλλά δημιουργεί εντυπώσεις, φθάνουμε στο "έγινε ΕΔΕ γιατί γιατροί και νοσηλευτές δεν τηρούσαν τα μέτρα ασφαλείας που επιβάλει η πανδημία και τηρούν όλοι, εκτός ορισμένων αμελών (επιεικώς, πολύ επιεικώς) γιατρών”. Αλλά άντε να βγάλεις τίτλο με αυτό τον σιδηρόδρομο... Ασε που δεν έχει και αιχμή για τους αρίστους.
    https://www.capital.gr/arthra/3502858/pos-kataskeuazetai-ena-fake-news

    Κατά φωνή!
    Τί σας έλεγα..

  • Ανώνυμος 49845

    16 Δεκ 2020

    Μουσικό διάλειμμα:
    https://www.youtube.com/watch?v=P6w31pXN2qI

  • Ανώνυμος 49844

    15 Δεκ 2020

    @Γιάννης
    Δεν βγάζεις άκρη με δαύτους αγαπητέ.

    "Σαν μαρξιστές, ούτε που τους περνάει από το μυαλό ότι αξίες, ηθικές, ιδανικά, είναι προϊόντα συγκεκριμένων χρονικών συγκυριών, υπόκεινται σε αλλαγή και αναπόφευκτα σε χειραγώγηση και δεν είναι εφαρμόσιμα, κατ' ανάγκη από όλα τα ανθρώπινα όντα."

    Πολύ σωστά. Είναι ανελαστικοί βρε παιδί μου, από σκληροποιημένο καουτσούκ, όλα είναι μαύρο ή άσπρο για αυτούς. Ανέτρεξαν στα ομηρικά έπη για να την πουν στους δεξιούς για την αριστεία. Προσωπικά δεν καταλαβαίνω από αριστεία, διότι δεν είναι κάτι θέσφατο, κάτι σταθερό. Αλλά καταλαβαίνω από ταλέντο αν υπάρχει, από θέληση για κάτι, από αγάπη για κάτι που κάποιος έχει διάθεση να αφιερωθεί πραγματικά για μεγάλο χρονικό διάστημα, όταν υπάρχουν αυτά σε κάποιον τομέα θα πρέπει να δίνονται κίνητρα.
    Όπως έγραψα και στο σχόλιο 49842, αυτό που ονομάζουν "πρότυπα και ηθική της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων της ομηρικής εποχής" είναι τα πρότυπα και η ηθική της ομηρικής εποχής γενικά, δηλαδή των κοινωνιών της εποχής, δυναμικά, αλληλεπιδραστικά και φανερά.

  • Ανώνυμος 49843

    15 Δεκ 2020

    Άντε πάλι οι μαρξιστές, οι δεδηλωμένα περιφρονητές του ατόμου προσώπου, που, λέει, είναι.. ανεξάρτητοι ερευνητές. Βλέπουν και κρίνουν αντικειμενικά!
    Ως μαρξιστές νιώθουν περιφρόνηση προς το άτομο, την δύναμη, την υπερηφάνεια, την επιθυμία να ξεχωρίζει κάποιος. ΄Και ένα συνεχές ανομολόγητο παράπονο για την απουσία της άλλης πλευράς, της απουσίας του λαού.
    "Τα έπη δεν είναι προϊόν καμίας λαϊκής ή συλλογικής παράδοσης ή κουλτούρας. Στην ομηρική εποχή, οι «βασιλείς» επιδίωκαν να ταυτιστούν στο συλλογικό υποσυνείδητο με τους θεούς και τους ημίθεους (ως απόγονοι και ευνοούμενοι τους), καθώς και με τους αρχαιότερους από αυτούς ευγενείς και ηγεμόνες (ως συνεχιστές της θεόσταλτης εξουσίας τους). "
    Ο κλασικός ταξικός διαχωρισμός της κοινωνίας, όπου οι ηθικές αξίες της "άρχουσας τάξης" θεωρούνται εκ προοιμίου βάρβαρες, ακραία βίαιες και προπαγάνδα για χειραγώγηση του λαού.
    Και γιατί οι ηθικές αξίες της άρχουσας τάξης είναι απορριπτέες και προπαγάνδα; Επειδή είναι προϊόντα ισχυρών ανθρώπων, άρα δεν μπορεί παρά να είναι απορριπτέες.
    Συμπέρασμα: οι ισχυροί είναι κακοί.
    Από την άλλη, ο απλούς λαός, που καταδυναστεύεται και χειραγωγείται από τους ισχυρούς, με ηθικές αξίες που δεν χρειάζεται να μπουν στο μικροσκόπιο της κριτικής. Γιατί; Επειδή δεν μπορούν να είναι τίποτε άλλο, παρά ευγενικές, αληθινές, ανθρωπιστικές, δίκαιες.
    Και γιατί πρέπει να είναι οπωσδήποτε έτσι;
    Επειδή ο λαός - τότε, αλλά και σήμερα - είναι ο αδικημένος και ο περιφρονημένος από τον ισχυρό που γράφει την ιστορία.
    Συμπέρασμα: οι αδύναμοι είναι καλοί, και οι ηθικές τους αξίες και τα ιδανικά τους δεν μπορεί να είναι κάποια προπαγάνδα, ή απλώς μια συγκεκριμένη αντίληψη γεγονότων, παρά η ίδια η φυσική πραγματικότητα.

    Κλασική περίπτωση ανθρώπων που θέλουν να βλέπουν, να μιλάνε και να κρίνουνε "αντικειμενικά". Έστω και αν αρνούνται την πραγματικότητα.
    Αυτή η θέληση για αλήθεια πάση θυσία, όπου δηλαδή η αλήθεια - υποτίθεται - είναι το τέλειο εργαλείο για να φαίνεται η δική μας αλήθεια, σαν η Αλήθεια της ιστορίας, που - βεβαίως - δεν μπορεί να τεθεί σε αμφισβήτηση, είναι η θέληση φυγής από την πραγματικότητα, την ιστορία, την ζωή.
    Σαν μαρξιστές, ούτε που τους περνάει από το μυαλό ότι αξίες, ηθικές, ιδανικά, είναι προϊόντα συγκεκριμένων χρονικών συγκυριών, υπόκεινται σε αλλαγή και αναπόφευκτα σε χειραγώγηση και δεν είναι εφαρμόσιμα, κατ' ανάγκη από όλα τα ανθρώπινα όντα.
    Τι είδους άνθρωποι είναι όλοι αυτοί οι "αντικειμενικοί";
    Φιλάρεσκοι, ματαιόδοξοι, τους αρέσει να ποζάρουν σαν καινοτόμοι, αλλά μάλλον είναι ολίγον παλιάτσοι του πνεύματος.
    Γιάννης

  • Ανώνυμος 49842

    15 Δεκ 2020

    "Αυτά που μας παρουσιάζονται μέχρι σήμερα ως πρότυπα ηθικής και δήθεν ανώτερα ιδανικά του “κόσμου των επών”, είναι τα πρότυπα και η ηθική της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων της ομηρικής εποχής"

    Να σημειώσω ως προς αυτό ότι τα πρότυπα και η ηθική της "κυριάρχης τάξης" είναι και τα πρότυπα και η ηθική της ομηρικής εποχής, το ξεκαθαρίζω για να μην κοροιδευόμαστε. Κι αυτό δεν αναπτύχθηκε συνωμοτικά ή παρασκηνιακά, αλλά δυναμικά, αλληλεπιδραστικά και φανερά.

    Μετά τη μίνι σειρά The Good Lord Bird (2020) λέω να δω την ταινία Army of One (2016), η υπόθεση της οποίας ακούγεται πολύ αστεία.
    https://www.imdb.com/title/tt4382824/

  • Ανώνυμος 49841

    15 Δεκ 2020

    Διόρθωση: "ιστορική μελέτη" ήθελα να γράψω, όχι "ιστορικό κείμενο".

  • Ανώνυμος 49840

    15 Δεκ 2020

    "Εκτός από την ηρωοποίηση των μελών της κυρίαρχης ελίτ, τα έπη λειτουργούσαν και ως μέσα διάδοσης και εδραίωσης στο κοινωνικό σύνολο του κώδικα ηθικής, των αρχών και της ιδεολογίας της τάξης αυτής."

    Δεν βλέπω κάτι παράξενο σε αυτό, κάτι αποκαλυπτικό ή συνωμοτικό. Ό,τι κυκλοφορεί στην ιδεόσφαιρα μιας κοινωνίας (αυτό που λέμε κουλτούρα), υπάρχει για κάποιο λόγο εκεί και έχει σκοπιμότητα, εξυπηρετεί κάποιους σκοπούς. Δεν υπάρχει κοινωνία χωρίς ιδεόσφαιρα, αυτά τα δύο πάνε πακέτο, είτε μιλάμε για τους σκανδιναβικούς μύθους και γιορτές των Βίκινγκς είτε για οτιδήποτε άλλο, αυτά τα πράγματα υπάρχουν ώστε να διοχετεύουν τη βούληση και θέληση, το φαντασιακό, τον τρόπο σκέψης και αντίληψης των ατόμων μιας κοινωνίας προς την κατεύθυνση των αρχών της κοινωνίας και της διαιώνισης αυτής. Ονομάζεται και κοινωνικοποίηση του ατόμου, μέρος της οποίας αποτελεί και η μεταλαμπάδευση των αξιών μιας κοινωνίας προς το άτομο. Το ότι σήμερα ζούμε στην κοινωνία της αφθονίας (πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας) δεν σημαίνει ότι είμαστε ανώτεροι ή υπεράνω σε σχέση με τί ίσχυε στο παρελθόν (βλέπε: επικείμενη παγκόσμια περιβαλλοντική καταστροφή, Ανθρωπόκαινος εποχή. Όλα τα σύγχρονα επιτεύματα της ανθρωπότητας (τεχνολογικές ανέσεις, κράτος πρόνοιας, νοσοκομεία, αύξηση προσδόκιμου επιβίωσης, ισότητα, απελευθέρωση της γυναίκας, εκμηδένιση βρεφικής θνησιμότητας, σεβασμός της ανεξαρτησίας του άλλου, αύξηση πληθυσμού, ευκολία πρόσβασης στην τροφή και βιομηχανικής της παραγωγής κ.λπ.) έχουν δυστυχώς τεράστιο τίμημα στο περιβάλλον, που η ανθρωπότητα αδυνατεί ή δεν θέλει να εξισορροπήσει, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία).

    "Τηρουμένων των αναλογιών, αντίστοιχος είναι σήμερα ο ρόλος των συστημικών-καθεστωτικών μέσων παραπληροφόρησης."

    Όχι ακριβώς. Ότι συνέβαινε τότε, συμβαίνει και τώρα. Αναφέρομαι στο πώς λειτουργεί μια κοινωνία και ο μηχανισμός κοινωνικοποίησής της (ηθικός κώδικας κ.ά.) και γενικότερα πώς η κουλτούρα επηρεάζει, κατευθύνει και διαμορφώνει το φαντασιακό μας. Π.χ. τότε ένα ιδανικό ήταν να γίνει κάποιος δυνατός πολεμιστής, ενώ σήμερα να γίνει έξυπνος, εύστροφος και μεταδοτικός. Η πραγματική διαφορά τότε και τώρα δεν είναι η ποιότητα του ιδανικού, αλλά η τεχνολογική δικτύωση των σύγχρονων κοινωνιών που από ότι φαίνεται οδηγεί στη δημιουργία του παγκόσμιου χωριού με την πρόσβαση σε άπειρη πληροφορία που προσφέρεται βεβαίως από μίντια, αλλά όχι μόνο τα συστημικά/καθεστωτικά που υποκειμενικά αναφέρει ο συντάκτης του κειμένου. Και όχι μόνο από τα μίντια, αλλά σχεδόν οτιδήποτε, ταινίες, σειρές, κοινωνικά δίκτυα, λογής influencers και ένα σωρό άλλοι παράγοντες. Ποτέ άλλοτε δεν συνέβει κάτι τέτοιο σε τέτοια κλίμακα.

    "Όσο κι αν προσπαθήσει κανείς σύμφωνα με τις ενδείξεις να προσαρμόσει τις αρχαίες ελληνικές αξίες σε ένα περισσότερο εξευγενισμένο κώδικα ηθικής, η Ιλιάδα προπάντων δεν παύει να είναι βουτηγμένη στο αίμα, γεγονός που δεν μπορεί να κρυφτεί ή να αμφισβητηθεί."

    Ούτε αυτό το πιάνω και πού το πάει ο συντάκτης ή συντάκτες. Στην ομηρική και γενικά στην αρχαία κοινωνία ο πόλεμος γινόταν σώμα με σώμα, οι αντίπαλοι κοιταζόντουσαν στα μάτια και το αίμα προφανώς έτρεχε ποτάμι. Οι άνθρωποι της εποχής δεν ένιωθαν αποτροπιασμό στη θέα του αίματος όπως σήμερα. Οι ολυμπιάδες και τα πολεμικά θεάματα δεν ήταν παρά η συνέχεια του πολέμου χωρίς πολεμικά μέσα. Σήμερα έχουμε πυροβόλα όπλα που σκοτώνουν από εκατοντάδες και χιλιάδες μέτρα μακριά, έχουμε συμβατικούς πυραύλους με 150 χιλιόμετρα βεληνεκές, έχουμε βαλιστικούς διηπειρωτικούς πυραύλους, έχουμε όπλα μαζικής καταστροφής (πυρηνικά, χημικά, βιολογικά), ακόμα και επιθέσεις με μικροκύματα προσφάτως. Αν ζούσε ένας αρχαίος σήμερα θα τα θεωρούσε όλα αυτά άτιμα και αναξιοπρεπή με βάση τον δικό του τρόπο αντίληψης και το πώς μεγάλωσε και τις συνθήκες μέσα στις οποίες μεγάλωσε. Τότε δεν υπήρχαν μηχανές, οι μύες είχαν χρηματιστηριακή αξία, κυρίως οι αντρικοί μύες και οι γυναίκες έπρεπε να ασχοληθούν με τη δημιουργία και ανατροφή των παιδιών. Μιλάμε για πατριαρχικές κοινωνίες, αλλά και μιλιταριστικές, διότι τα τείχη προστάτευαν την πόλη, αλλά όχι τις περιουσίες έξω από αυτήν (χωράφια, στάνες, πηγές νερού, λατομεία κ.λπ.). Ο θάνατός σου ήταν η ζωή μου, αν συνπολογίσουμε ότι και η διαθέσιμη τροφή δεν έφτανε για όλους. Σήμερα φτάνει και περισσεύει λόγω της βιομηχανοποίησης της παραγωγής τροφής. Επιπλέον η ομηρική κοινωνία είχε βασιλικό σύστημα, οι βασιλείς ενδιαφέρονταν να διαφυλάξουν τη δυναστεία τους, οπότε έπρεπε να πείσουν τους υπηκόους ότι η δυναστεία τους έχει μια νόμιμη συνέχεια στο χρόνο και στο χώρο και τα μέλη της και απόγονοι είναι τα πλεόν άξια να κυβερνάνε (ενδεχομένως από εδώ εμπνεύστηκε αργότερα ο εθνικισμός και η δημιουργία των εθνών-κρατών).

    Γιατί τα γράφω όλα αυτά:
    Ένα ιστορικό κείμενο έχει κάποια σοβαρότητα και κάποια αντικειμενικότητα (και κάποια ψυχρότητα ομολογουμένως που δεν το κάνει κατάλληλο για μαζική κατανάλωση), προσπαθεί να συνυπολογίσει όλους τους παράγοντες που υπεισέρχονται στην ερμηνεία των φαινομένων, να δει την πολύ μεγαλύτερη εικόνα, να κρατήσει όσο γίνεται περισσότερο τις αποστάσεις, να αποδώσει "τα του καίσαρος τω καίσαρι" που λένε. Το κείμενο των "theindependentresearchers" όπως και τα άλλα με τον Ειρηνικό και τους κυνηγούς γονιδίων μοιάζουν με μακροσκελείς μπροσούρες, χωρίς βιβλιογραφικές αναφορές, με αρκετά υπονούμενα, όπου οι συντάκτες επιλεκτικά προσπαθούν να βάλλουν κατά του καπιταλισμού ίσως (λέω ίσως) ή του Μητσοτάκη (βλέπε: αριστεία), χωρίς να ξεκαθαρίζουν το σκοπό τους ή τί τελικά θέλουν να περάσουν (ίσως μια αόριστη καταγγελία του συστήματος). Πάντως θέλει πολύ διάβασμα και μελέτη το πράγμα και ανοιχτό, αμερόληπτο χωρίς προκαταλήψεις μυαλό. Αυτό που βλέπω είναι ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, τί πιστεύω, ποια είναι τα ιδανικά μου(;), θα επιλέξω ό,τι με δικαιώνει, προσπερνώντας ό,τι δεν μου χρησιμεύει.

    Βλέπω ότι στην τελευταία παράγραφο του κειμένου του συνδέσμου ("Ο ομηρικός Αχιλλέας") λέει:
    "Αυτά που μας παρουσιάζονται μέχρι σήμερα ως πρότυπα ηθικής και δήθεν ανώτερα ιδανικά του “κόσμου των επών”, είναι τα πρότυπα και η ηθική της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων της ομηρικής εποχής"
    Καμία απολύτως διαφωνία, αυτό είναι προφανές. Σημαντικό είναι το πόσο σοβαρά τα παίρνουμε αυτά, διότι συνήθως όταν κάτι παίρνουμε πολύ σοβαρά, αρχίζουν οι εξιδανικεύσεις, οι φαντασιώσεις και οι φανατισμοί. Να σημειώσω όμως ότι ο ομηρικός παρατηρητής του σήμερα ίσως να μην μας έπαιρνε καθόλου στα σοβαρά. Να μας θεωρούσε μαλθακούς, αδύναμους και υπερβολικά ευαίσθητους (και ταυτόχρονα υπερβολικά καταστροφικούς ίσως).