Ο ΔΙΚΕΦΑΛΟΣ ΑΕΤΟΣ
ΔΕΝ ΥΠΗΡΞΕ ΠΟΤΕ
ΣΗΜΑΙΑ Ή ΕΜΒΛΗΜΑ
ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ

Αποτελεί προϊόν του εθνικού
φαντασιακού της Ρωμιοσύνης


Ο δικέφαλος αετός εμφανίστηκε αρκετά αργά στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κι αποτέλεσε διακοσμητικό μοτίβο σε αυτοκρατορικά αντικείμενα.

Δεν προήλθε από τη ρωμαϊκή παράδοση του Βυζαντίου.

Φαίνεται να εμφανίζεται στα χρόνια των Κομνηνών (μετά τον 11ο αιώνα). Η συγκεκριμένη αυτοκρατορική δυναστεία καταγόταν από την Παφλαγονία, όπου υπήρχε στην τοπική μυθολογία η δικέφαλη θεότητα Χάγκα, τιμωρό της αδικίας, η οποία αναπαραστάθηκε στο οικόσημο των Κομνηνών. (Διαβάστε στην «Ελεύθερη Έρευνα»: Ούτε ένας έλληνας βυζαντινός αυτοκράτορας!).

Η χρήση του από κάποια μέλη της οικογένειας των Παλαιολόγων, κυρίως μετά την Αλωση, μπορεί να οδηγήσει στην υπόθεση ότι θεωρήθηκε οικόσημο των Παλαιολόγων.

Το κρατίδιό μας, που δημιουργήθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα, δεν ένιωθε καμία οικειότητα για το δικέφαλο αετό. Απεναντίας, έδειχνε να τον αγνοεί σε όλα του τα σύμβολα. Ωστόσο, φαίνεται πως από τα μισά του 19ου αιώνα κάτι άλλαξε. Ήταν η εποχή, που ο Κ. Παπαρρηγόπουλος «ανακάλυψε» στο Βυζάντιο τον «Μεσαιωνικό Ελληνισμό», την «εθνική συνέχεια» από τους αρχαίους χρόνους. Αυτή τη φορά, ο δικέφαλος αετός χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή ταυτότητας.

Η αποκατάσταση των σχέσεων με το Πατριαρχείο (1850) προσέθεσε και ένα νέο συστατικό στοιχείο στην «ελληνική εθνική ταυτότητα»: την Ορθοδοξία, που αντιδιαστελλόταν με την Καθολική Δύση και πάντα βρισκόταν στον αντίποδα των δυτικών προτύπων και των ιδεών του Διαφωτισμού.

Η κίτρινη σημαία με τον μαύρο δικέφαλο δεν ήταν ποτέ βυζαντινή σημαία. Ως δήθεν τέτοια όμως, άρχισε να αναρτάται υποχρεωτικά σε όλες τις εκκλησίες και τα μοναστήρια που ανήκουν στην Εκκλησία της Ελλάδας, μόλις πριν από λίγα χρόνια, ύστερα από απόφαση και σχετική εντολή του τότε Αρχιεπίσκοπου Χριστόδουλου.

Έκτοτε, η κίτρινη αυτή σημαία άρχισε να χρησιμοποιείται από το αντι-δυτικό κομμάτι της κοινωνίας μας κι από εκείνους που εκτιμούν, πως η παγκοσμιοποίηση θα αλώσει την «ελληνικότητά» μας. Την είδαμε σε «λαοσυνάξεις» και σε συγκεντρώσεις ακροδεξιών στοιχείων, αλλά σταδιακά υιοθετήθηκε κι από το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού.

Έτσι σήμερα τη βλέπουμε να ανεμίζει σε σπίτια, σε αυτοκίνητα, σε συγκεντρώσεις και πορείες κάθε ιδεολογικής απόχρωσης, αλλά και σε δημόσια κτίρια δίπλα στη γαλανόλευκη και στη σημαία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτή η σημαία είναι ένα από τα καλύτερα παραδείγματα της κατασκευής και της στρεβλής χρήσης της Ιστορίας από το εθνικό φαντασιακό της σύγχρονης Ρωμιοσύνης.


Διαβάστε στην «Ελεύθερη Έρευνα»: Σημαίες Ρωμιοσύνης.

Οι θεσμοί της Ρώμης επιβίωσαν και συνεχίστηκαν επί Βυζαντίου.

Οι σημαίες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν άμεσα συνδεδεμένες με το στρατό και τις μάχες, με τη διαφορά ότι οι βυζαντινοί απεικόνισαν για πρώτη φορά στα λάβαρά τους το σταυρικό σύμβολο.


Από το Μέγα Κωνσταντίνο και μετά, το χριστόγραμμα αποτελεί το κύριο σύμβολο του βυζαντινού στρατού και των βυζαντινών σημαιών.
Το λάβαρο με το χριστόγραμμα και το σταυρό ήταν το πρώτο σύμβολο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που σήμερα ονομάζουμε Βυζαντινή.


IMAGE DESCRIPTIONΤο συγκεκριμένο λάβαρο το βρίσκουμε
να απεικονίζεται και σε μεταγενέστερη
εποχή σε νομίσματα των αυτοκρατόρων,
δηλαδή η μορφή του αυτοκράτορα
απεικονίζεται να φέρει στον ώμο
ή να κρατάει προς τα πάνω
ένα λάβαρο με το χριστόγραμμα.

Ταξιάρχης Κόλιας,
Καθηγητής Βίου και Πολιτισμού Βυζαντινών ΕΚΠΑ -
Διευθυντής Ινστιτούτου Ερευνών
Εθνικού Κέντρου Ερευνών.


IMAGE DESCRIPTIONΗ κατεξοχήν σημαία του βυζαντινού στρατού ήταν το λεγόμενο βάνδον. Η λέξη είναι γερμανική.

Μπορεί η προέλευση της σημαίας να μην είναι γερμανική, αλλά ο όρος είναι γερμανικός, διότι στην πρωτοβυζαντινή περίοδο πολλοί από τους νεοσύλλεκτους του πρωτοβυζαντινού στρατού ήταν γερμανόφωνοι, μισθοφόροι, οι λεγόμενοι φοιδεράτοι.

Οπότε ο όρος band, στα γερμανικά bandum (βάνδον) πέρασε και στα ελληνικά.
Στα νέα ελληνικά μπορεί να το ξέρουμε από την ιταλική εκδοχή του: μπαντιέρα.

Χρήστος Μακρυπούλιας, Διδάκτωρ Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.


IMAGE DESCRIPTIONΜπαίνοντας στο κυρίως Βυζάντιο, θα διαπιστώσουμε ότι τον 6ο αιώνα,
δηλαδή την εποχή του Ιουστινιανού, η κύρια σημαία
―να χρησιμοποιήσουμε τον όρο αν και δεν με καλύπτει πλήρως―
η οποία χρησιμοποιείται στο βυζαντινό στρατό,
είναι το βάνδον.

Ταξιάρχης Κόλιας, Καθηγητής Βίου και Πολιτισμού Βυζαντινών ΕΚΠΑ -
Διευθυντής Ινστιτούτου Ερευνών Εθνικού Κέντρου Ερευνών.



Χρήση βάνδων στο βυζαντινό στρατό.


IMAGE DESCRIPTIONΗ χρήση των βάνδων στο στρατό ήταν
κατά πρώτο λόγο πρακτική.

Σε μια εποχή, κατά την οποία δεν υπήρχαν άλλα μέσα διαβιβάσεων εκτός από τη ζωντανή φωνή ή με μουσικά όργανα, τύμπανα ή σάλπιγγες κ.τ.λ., η σημαία ήταν το κατεξοχήν εργαλείο στα χέρια του διοικητή για να δώσει διαταγές σε μια μεγάλη μάζα ανδρών, όπως ήταν το στράτευμα.

Κάθε μονάδα του βυζαντινού στρατού έπρεπε να διαθέτει και τη δική της σημαία, το δικό της βάνδον.

Και μάλιστα, είναι χαρακτηριστικό ότι μετά τον 7ο αιώνα, ενώ μέχρι τότε η κάθε μονάδα του βυζαντινού στρατού είχε τη λατινική ονομασία numerus (αριθμός στα ελληνικά) ή ο πιο γενικός όρος ήταν τάγμα, από τον 7ο αιώνα και εξής, στο πλαίσιο της θεματικής οργάνωσης του στρατού η οποία εμφανίζεται τότε, ο όρος για τον αριθμό και το τάγμα είναι βάνδον.

Δηλαδή, η μονάδα παίρνει το όνομά της από τη σημαία, η οποία την χαρακτηρίζει.

Χρήστος Μακρυπούλιας, Διδάκτωρ Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.


IMAGE DESCRIPTIONΤο φλάμουλον και το βάνδον, δύο πολύ συχνοί όροι
για τέτοιες σημαίες στη βυζαντινή περίοδο,
αφορούν σημαίες στρατιωτικών τμημάτων.

Το βάνδον μάλιστα, είναι και όρος για το ίδιο το στρατιωτικό τμήμα.

Γιώργος Τζεδόπουλος, Ιστορικός Νεότερης Ιστορίας.


IMAGE DESCRIPTIONΤο βάνδον ήταν από όσο μπορούμε να κρίνουμε
από τις πηγές και τις εικονιστικές μαρτυρίες
κυρίως σε εικονογραφημένα χειρόγραφα,
μία σημαία όπως την ξέρουμε σήμερα,
δηλαδή όχι λάβαρο να κρέμεται μπροστά,
αλλά να κυματίζει προς τα πίσω, της οποίας
το κύριο σώμα ήταν ένα τετράγωνο
παραλληλόγραμμο, η λεγόμενη κεφαλή, η οποία
στην άκρη της είχε έναν αριθμό από τριγωνικές
μακριές απολήξεις, τα λεγόμενα φλάμουλα.

Το φλάμουλο προέρχεται από τη λατινική λέξη flamula που σημαίνει μικρή φλογίτσα κι ήταν ακριβώς αυτό,
σαν μία μικρή φλόγα που τρεμόπαιζε στον αέρα.

Χρήστος Μακρυπούλιας, Διδάκτωρ Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.


IMAGE DESCRIPTIONΠρόκειται για οξυγώνιες σημαίες,
οι οποίες αποτελούνται
από ένα τετράγωνο
ή παραλληλόγραμμο κομμάτι,
το λεγόμενο κεφαλή,
και οξυγώνιες απολήξεις που αφήνονται
να ανεμίζουν ελεύθερα.

Τα χρώματα αλλάζουν ανάλογα
με το εκάστοτε στρατιωτικό σώμα
στο οποίο ανήκει η σημαία
και το στρατιωτικό σώμα
στο οποίο υπάγεται.

Γενικά παίζουνε τα χρώματα, για να δηλώσουν την ιεραρχία εντός του στρατού.

Γιώργος Τζεδόπουλος, Ιστορικός Νεότερης Ιστορίας.



Φλαμουλίσκια.
Οι βυζαντινοί ιππείς είχαν φλαμουλίσκια, δηλαδή μικρές σημαιούλες στα κοντάρια τους, οι οποίες, όπως λένε και τα πολεμικά εγχειρίδια, ήταν μεν πολύ εντυπωσιακές για να προκαλούν τρόμο στον εχθρό, αλλά επειδή έμπαιναν στη μέση, λίγο πριν από τη μάχη, λίγο πριν από την έφοδο του ιππικού, τις αφαιρούσαν για να μην εμποδίζουν.

IMAGE DESCRIPTIONΤα φλαμουλίσκια ήταν ως επί το πλείστον μικρές σημαίες, οι οποίες ήταν στερεωμένες στα δόρατα, στα κοντάρια των πολεμιστών, κυρίως των ιππέων. Αν επρόκειτο για μια παρέλαση, προσέδιδαν μεγαλείο. Αν επρόκειτο για μάχη όμως, τότε έπρεπε ―και έχουμε συγκεκριμένους κανονισμούς σε στρατιωτικά εγχειρίδια, τα οποία μας σώζονται― να αφαιρεθεί το κάθε φλαμουλίσκιο πριν από τη μάχη και να μπει σε μια ειδική θήκη, για να μην ενοχλεί κατά τη χρήση του δόρατος.

Ταξιάρχης Κόλιας, Καθηγητής Βίου και Πολιτισμού Βυζαντινών ΕΚΠΑ - Διευθυντής Ινστιτούτου Ερευνών Εθνικού Κέντρου Ερευνών.



Στη μέση βυζαντινή περίοδο, αν και δεν είναι σίγουρο ότι τα είδη αυτά των σημαιών είχαν επιβιώσει, είχαν επιβιώσει ωστόσο οι όροι ως αξιώματα, ως τίτλοι αξιωματικών των σημαιοφόρων που τα έφεραν. Έτσι, στις μονάδες της αυτοκρατορικής φρουράς στην Κωνσταντινούπολη υπήρχαν οι σημειοφόροι και οι βανδοφόροι.
Υπήρχαν επίσης λαβουρίσιοι, τα λάβουρα ήταν αυτά που εμείς λέμε λάβαρα, δρακονάριοι, ορνιθοβόρες, δηλαδή αυτοί που κουβαλούσαν το πουλί, γιατί ο ρωμαϊκός αετός συνέχισε να χρησιμοποιείται τουλάχιστον κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο είτε ως σύμβολο από μόνο του μπροστά από τα στρατεύματα είτε πάνω στο κοντάρι το οποίο έφερε τη σημαία.

IMAGE DESCRIPTIONΣτα υστεροβυζαντινά χρόνια εμφανίζονται δύο γνωστοί και ευρύτερα από το Βυζάντιο τύποι, που συναντούμε δηλαδή και στην δυτική εικονογραφία.

Η μία παράσταση είναι ο τετραγράμματος σταυρός, δηλαδή ένας σταυρός με τέσσερα Β ανάμεσα στα μεσοδιαστήματα και ο γνωστός μας δικέφαλος αετός, ο οποίος έχει πλέον συνδεθεί μνημονικά συλλήβδην με το Βυζάντιο, αν και πότε απ' ό,τι φαίνεται δεν αποτέλεσε το βυζαντινό έμβλημα για τους ίδιους τους υπηκόους του βυζαντινού κράτους.

Γιώργος Τζεδόπουλος, Ιστορικός Νεότερης Ιστορίας.


Πρώτα-πρώτα, αν σκεφτούμε ότι το Βυζάντιο επιβιώνει επί περίπου χίλια χρόνια, ο δικέφαλος αετός εμφανίζεται τουλάχιστον στις πηγές μας και σε εικονογράφηση κατά τους τελευταίους αιώνες.

IMAGE DESCRIPTIONΟ δικέφαλος αετός εμφανίζεται πολύ αργότερα. Καταρχάς, δεν είναι αποκλειστικά βυζαντινό σύμβολο. Είναι κυρίως ανατολικό, προέρχεται από ανατολικούς λαούς και στο Βυζάντιο δεν γνωρίζουμε επακριβώς ποτέ εμφανίζεται. Υποθέτουν την εποχή των Κομνηνών, αλλά με βεβαιότητα σίγουρα μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τον Μιχαήλ Παλαιολόγο το 1261.

Η άποψη που έχει επικρατήσει είναι ότι κατά πάσα πιθανότητα ο δικέφαλος αετός ήταν σύμβολο της δυναστείας των Παλαιολόγων και όχι του βυζαντινού κράτους.

Χρήστος Μακρυπούλιας, Διδάκτωρ Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.


Στο Βυζάντιο διαδίδεται κατά την παλαιολόγεια εποχή και μάλιστα θεωρείται ως το κατεξοχήν οικόσημο των μελών της δυναστείας των Παλαιολόγων.

Ταξιάρχης Κόλιας, Καθηγητής Βίου και Πολιτισμού Βυζαντινών ΕΚΠΑ -
Διευθυντής Ινστιτούτου Ερευνών Εθνικού Κέντρου Ερευνών.


IMAGE DESCRIPTIONIMAGE DESCRIPTIONΚι έτσι έχουμε στη νεότερη περίοδο δύο αυτοκρατορίες, την Ελληνική Εκκλησία σήμερα και διάφορες ποδοσφαιρικές ομάδες να έχουν υιοθετήσει τον δικέφαλο αετό ως υποτίθεται έμβλημα του Βυζαντίου, το οποίο όμως δεν ήταν.

Τα περισσότερα από αυτά είναι προϊόντα φαντασίας σύγχρονης.

Δηλαδή όταν βλέπουμε σήμερα την Εκκλησία ή το Γενικό Επιτελείο Στρατού
IMAGE DESCRIPTIONIMAGE DESCRIPTIONή την ΑΕΚ ή τον ΠΑΟΚ να χρησιμοποιούν τέτοια εμβλήματα θέλοντας να παραπέμψουν στο Βυζάντιο, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι όλα αυτά είναι σύγχρονα εφευρήματα.

Δηλαδή στο Βυζάντιο, ακόμα και στην ύστερη Βυζαντινή περίοδο, ο δικέφαλος αετός εμφανίζεται, αλλά όχι υπό τη μορφή που τον βλέπουμε σήμερα. Κατ' αρχάς δεν δεν θα ήταν μαύρος. Θα είχε πορφυρό και χρυσό χρώμα, τα χρώματα του αυτοκράτορα.

Χρήστος Μακρυπούλιας, Διδάκτωρ Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.



Ο δικέφαλος αετός στην ευρωπαϊκή παράδοση είναι το κατεξοχήν σύμβολο αυτοκρατορικής εξουσίας.
Θα το παραλάβει η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του γερμανικού έθνους που αυτοπροσδιορίζεται ως συνέχεια της Ρώμης, θα το παραλάβει αργότερα η αυτοκρατορική Ρωσία
και σήμερα αποτελεί το θυρεό κρατών, τα οποία έχουν ξεπηδήσει από αυτές τις παλιότερες κρατικές οντότητες κι έχουν κρατήσει το σύμβολο του αετού στο θυρεό τους.


Κυρίως πρακτικό ρόλο έπαιζε η χρήση των σημαιών και στο ναυτικό της βυζαντινής αυτοκρατορίας.
Και στο ναυτικό, όπως και στο στρατό, οι σημαίες είχαν πρακτική χρήση, δηλαδή έδιναν σήματα στα άλλα πλοία, γιατί η απόσταση που τα χώρισε κατά τη ναυτική παράταξη ήταν τέτοια, που μόνο με σημαίες θα μπορούσαν να μεταδώσουν τις διαταγές του διοικητή.
Στο ναυτικό συναντούμε τα φλάμουλα, τα οποία βέβαια κυρίως χρησιμοποιούνταν προκειμένου να δοθούν
σήματα, δηλαδή παραγγέλματα προς άλλα πλοία, ας πούμε από τη ναυαρχίδα ή το πλοίο στο οποίο
επέβαινε ο ναυτικός ηγέτης ή και μέσα στο ίδιο το πλοίο, ώστε να μεταβιβάζονται τα παραγγέλματα.
Το κάθε πλοίο είχε τη σημαία του και αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι προκειμένου να αρχίσει
η ναυμαχία, ο διοικητής του στόλου διέταζε να υψωθεί ένα κόκκινο, δηλαδή σκουρόχρωμο
καμελαύκιο, δηλαδή ένα κομμάτι ύφασμα, ως διαταγή στα πληρώματα των πλοίων να εφορμήσουν.

Σε μια εποχή, κυρίως τον 10ο αιώνα παρατηρείται αυξημένο ενδιαφέρον για τους στρατιωτικούς άγιους,
δηλαδή τους άγιους, οι οποίοι απεικονίζονται πλέον με στρατιωτική στολή και η παρουσία τους ενισχύει το φρόνημα των πολεμιστών.



Οι βυζαντινοί στρατιώτες έπρεπε να υπακούν στις σημαίες, διότι αυτές ήταν το κύριο μέσον με το οποίο οι διοικητές μετέφεραν τις διαταγές τους στους απλούς στρατιώτες και μάλιστα υπήρχαν οδηγίες στα εγχειρίδια ότι πρέπει πριν από κάθε μάχη να δίνεται διαταγή στους στρατιώτες να μην απομακρύνονται από τις σημαίες και να μην προχωρούν μπροστά από αυτές. Όποιος εγκατέλειπε τις σημαίες στο πεδίο της μάχης εκτελείτο, είχε καταδικαστεί σε θάνατο.

Πληροφορούμαστε ότι οι σημαίες ευλογούνταν πριν από την έναρξη της μάχης
κι επιπλέον ότι υπήρχαν στρατιωτικοί ιερείς στο στράτευμα.

Ταξιάρχης Κόλιας, Καθηγητής Βίου και Πολιτισμού Βυζαντινών ΕΚΠΑ -
Διευθυντής Ινστιτούτου Ερευνών Εθνικού Κέντρου Ερευνών.


Εκείνο που συμβαίνει στους μέσους χρόνους, είναι ουσιαστικά αυτό που συνέβαινε και στην αρχαιότητα,
ότι οι σημαίες και τα λάβαρα είναι συνδεδεμένα περισσότερο με τον κόσμο του στρατού.

Δεν αποτελούν σύμβολα της καθημερινής ζωής, μήτε αποτελούν γενικευμένα σύμβολα ταυτότητας,
όπως συμβαίνει σήμερα με τις εθνικές σημαίες.

Γιώργος Τζεδόπουλος, Ιστορικός Νεότερης Ιστορίας.




Ακόμα και στο Βυζάντιο, που η σημαία ως εθνικό σύμβολο δεν υπάρχει ως έννοια, εν τούτοις βλέπουμε παραδείγματα της ιδιαίτερης σημασίας που απέδιδαν τουλάχιστον στις πολεμικές σημαίες και στην προσπάθεια να τις ανακτήσουν όταν τις έχαναν στο πεδίο της μάχης ή να τις παρελάσουν θριαμβευτικά μέσα από την Κωνσταντινούπολη στην περίπτωση των εχθρικών σημαιών.

Χρήστος Μακρυπούλιας, Διδάκτωρ Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.



Η χρήση του κυρίαρχου θρησκευτικού συμβόλου στις σημαίες, του σταυρού,
εξαπλώνεται και γενικεύεται την εποχή των σταυροφοριών.
Η μεγάλη αλλαγή ωστόσο, θα επέλθει με την εμφάνιση στην ευρωπαϊκή Δύση
των οικοσήμων των ηγεμόνων και των ευγενών οίκων.

IMAGE DESCRIPTIONΩς προς την ευρωπαϊκή Δύση την εποχή των μέσων χρόνων, η εικονογραφία των σημαιών επηρεάζεται από τα οικόσημα των ηγεμόνων, τα οικόσημα των ευγενικών οίκων, από τα λεγόμενα κρατικά εραλδικά σύμβολα του κάθε βασιλείου και βέβαια υπάρχουν τα λάβαρα των πόλεων, τα λάβαρα των εκκλησιαστικών αρχόντων, των συντεχνιών, οι πολεμικές σημαίες, οι ναυτικές σημαίες.

Δεν υπάρχει μία σημαία. Αυτό πρέπει να γίνει σαφές και να καταλάβουμε ποια είναι η διαφορά της εθνικής σημαίας, της σημαίας του εθνικού κράτους που είναι το πρωταρχικό οπτικό σύμβολο εθνικής ταυτότητας στις μέρες μας, από εκείνους τους καιρούς.

Γιώργος Τζεδόπουλος, Ιστορικός Νεότερης Ιστορίας.


IMAGE DESCRIPTIONΘα μείνει η παράδοση και του λαβάρου και της σημαίας
και θα εμπλουτιστεί με άλλα καινούργια πράγματα,
τα οποία θα εμφανιστούν στην ιστορία της δυτικής χριστιανικής Ευρώπης,
που είναι τα οικόσημα.

Μάριος Μπλέτας, Ιστορικός -
Συνεργάτης Φροντιστηρίου Ιστορικών Επιστημών Εθνικού Κέντρου Ερευνών.


Τα οικόσημα αποτελούσαν οπτικά σύμβολα της εξουσίας στην ευρωπαϊκή Δύση.

Καταρχάς ήταν κάτι πολύ παλιό. Υπήρχαν και στη Ρώμη.

Εκεί όμως, που η τέχνη και η επιστήμη των οικοσήμων αναπτύχθηκε, ήταν ο Μεσαίωνας και συγκεκριμένα ο δυτικός Μεσαίωνας.


IMAGE DESCRIPTIONΟι ιππότες αυτής της εποχής χρησιμοποιούν αυτά τα εραλδικά σύμβολα και σε σημαίες, τις οποίες φέρουν μαζί τους όταν κάνουν επιθέσεις ή όταν κάνουν κάποιες γιορτές ή παιχνίδια ιππικού χαρακτήρα.

IMAGE DESCRIPTIONΦαίνεται λοιπόν, ότι σταδιακά αυτά τα εραλδικά στοιχεία χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν τη δύναμη ενός φεουδάρχη, άρα λοιπόν κινούμαστε σε μία φάση όπου το στοιχείο αυτό από ένα προσωπικό χαρακτηριστικό γίνεται ένα τοπικό χαρακτηριστικό ή σταδιακά ένα εθνικό χαρακτηριστικό, αλλά θα πρέπει να περάσουν πολλοί αιώνες για να φτάσουμε σε αυτό.

Είναι πολύ νωρίς για να μιλάμε για έθνος.

Δημήτρης Λούπης, Ιστορικός - Οθωμανολόγος.



Η Οικοσημολογία, η επιστήμη δηλαδή που ερευνά την ιστορία και την εξέλιξη των οικοσήμων γνωρίζει πια ιδιαίτερη άνθηση και είναι γνωστή με το όνομα Εραλδική (γαλλ. héraldique).

Το όνομα προέρχεται από τους κήρυκες (αγγ. herald). Ήταν αυτοί, που πήγαιναν μπροστά για να ανακοινώνουν ποιος έφτανε. Ήταν υποχρεωμένοι να ξέρουν τα οικόσημα των άλλων, εκείνων δηλαδή που έρχονταν να πάρουν μέρος σε μια δεξίωση ή σε μια μονομαχία.


Τα οικόσημα αναπτύσσονται στη δυτική Ευρώπη, κάπου στα μέσα του 12ου αιώνα. Η χρήση τους επεκτείνεται τους επόμενους αιώνες.
Από τον 13ο έως και τον 15ο αιώνα θεωρείται η εποχή άνθησης της Εραλδικής. Δημιουργούνται και κανόνες, όχι μόνο για τις παραστάσεις, αλλά και για τις χρήσεις τους.


Η Εραλδική προκαλεί ακόμα μεγάλο ενδιαφέρον σήμερα σε χώρες όπως η Γερμανία, η Αγγλία, η Ιταλία.
Στη Γαλλία, η επανάσταση του 1789 θέλησε να ξεριζώσει καθετί
που σχετιζόταν με το φεουδαρχικό παρελθόν της χώρας.
Έτσι, τα οικόσημα των γάλλων ευγενών εξαφανίστηκαν από τη σύγχρονη ιστορία της χώρας.
Στην Ελλάδα οικόσημα βρίσκονται ακόμη, κυρίως σε περιοχές
που βρέθηκαν στο πέρασμα του χρόνου υπό την κυριαρχία των λατίνων,
των βενετών ή και των σταυροφόρων.

Με τα χρόνια πάντως, οικόσημα άρχισαν να αποκτούν όχι μόνο οι πολεμιστές και οι ευγενείς, αλλά και όσοι ήθελαν να διακριθούν κοινωνικά. Με την καταβολή ενός αντιτίμου στο επίσημο κράτος μπορούσε ο οποιοσδήποτε να αποκτήσει το δικαίωμα να έχει το δικό του οικοσήμο χωρίς να προέρχεται από οικογένεια πολεμιστών ή χωρίς να έχει τα απαραίτητα πιστοποιητικά αριστοκρατικής καταγωγής.


IMAGE DESCRIPTIONΤο κάθε επάγγελμα, το κάθε σωματείο επαγγελματικό, οι πεταλωτήδες,
οι ράφτες, οι κατασκευαστές σελών, σαμαριών, σπαθιών, φαρμακοποιοί,
γιατροί και ούτω καθεξής συνήθιζαν να έχουν το δικό τους σήμα, το οποίο
έπαιρνε μετά αντιτίμου σε μία επίσημη αρχή, δηλαδή δεν είχε κανένας
το δικαίωμα από μόνος του να επινοήσει και να λανσάρει το σήμα του.
Έπρεπε να το πιστοποιήσει το κράτος.

Δημήτρης Καραπιδάκης, Καθηγητής Ιστορίας της Μεσαιωνικής Δύσης -
Προϊστάμενος των Γενικών Αρχείων του Κράτους.



Στη διάρκεια των πρώιμων νεότερων χρόνων, δηλαδή από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα, δεν είναι τόσο τα οικόσημα όσο οι σημαίες που παίζουν όλο και πιο σημαντικό ρόλο.

Έχουν πλέον τη σημασία ενός γενικευμένου συμβόλου, μιας ταυτότητας για τους υπηκόους και αργότερα φυσικά για τους πολίτες.
Είναι η ώρα που στην Ευρώπη, δυστυχώς, μέσα από αιματηρές διαδικασίες διαμορφώνονται σιγά-σιγά τα εθνικά κράτη.

Ο σημαντικότερος όμως παράγοντας, που αφορά ολόκληρη την ευρωπαϊκή ιστορία των πρώιμων νεότερων χρόνων, είναι ότι αυξάνονται οι απαιτήσεις και οι αξιώσεις για πολιτική συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων ευρέων κοινωνικών τάξεων, οι οποίες καταλήγουν είτε στις επαναστάσεις είτε στις πολιτειακές μεταβολές του 18ου και 19ου αιώνα, μέσα από τις οποίες δημιουργείται το εθνικό κράτος. Αυτή η τάση αποτυπώνεται και στην εξέλιξη των σημαιών.






Πηγή συνεντεύξεων-εικόνων:
Στ. Μπλάτσου: «Αποτυπώματα», παραγ. COSMOTE TV.


Διαβάστε ακόμα
στην «Ελεύθερη Έρευνα»:

IMAGE DESCRIPTIONΣΗΜΑΙΕΣ
ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ

Ενδεικτικές της σύγχυσης
στους εγκεφάλους
των σύγχρονων ρωμιών



IMAGE DESCRIPTIONΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΜΟΥ
Η ΣΗΜΑΙΑ...

...έχει χρώμα βαυαρικό
και στην άκρη χαραγμένο
τον εγγλέζικο σταυρό




ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


17 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 47567

    30 Μαΐ 2019

    https://el.wikipedia.org/wiki/Σημαία_της_Ελλάδας#Σχεδιαστικά_συναφείς_σημαίες

  • Ανώνυμος 47563

    30 Μαΐ 2019

    @Gerakina
    Αν η σημαία σήμερα είναι τόσο σημαντική, φαντάσουν πόσο σημαντικό είναι το smartphone για παράδειγμα ή το playstation ή ένα σωρό άλλα πράγματα.
    Υπερβολές.

    ΥΓ: Τις σημαίες και τα τύμπανα τα χρησιμοποιούσαν στο πεδίο της μάχης οι τακτικοί στρατοί.
    Τις σημαίες για να στέλνουν οπτικά μηνύματα και τα τύμπανα για ηχητικά μηνύματα.
    Και αυτό διότι όταν ξεκίναγε η σύγκρουση γινόταν ένας χαμός.
    Αυτά τα αναφέρονται και στο "Η τέχνη του πολέμου" του Σουν Τσου.
    Μεταξύ άλλων αναφέρει: "Καθώς οι φωνές δεν μπορούν να ακουσθούν στη μάχη, τύμπανα και τρομπέτες χρησιμοποιούνται. Και καθώς οι στρατιώτες δεν μπορούν να δουν καθαρά, σημαίες, φανταχτερές στολές και λάβαρα χρησιμοποιούνται".
    Πιθανών από εκεί οι σημαίες έγιναν κάτι που αντιπροσωπεύει κάτι, π.χ. τον ηγεμόνα ή τον οίκο του.

  • Gerakina

    30 Μαΐ 2019

    Όσο πάμε και γινόμαστε καλύτεροι στα σχόλια! Φαντάζομαι πόσο θα μάς καμαρώνουν οι μαμάδες μας που τα γράφουμε.

    Τα οικόσημα και οι σημαίες προσφέρουν σε ομάδες τα εξής:
    - Ταυτότητα
    - Θέση εντός του κοινωνικού συνόλου
    - Αυτοπροσδιορισμό
    - Λόγο ύπαρξης
    - Ενίοτε μάς ανεβάζουν από λίγο έως πολύ παραπάνω, από αυτό που είμαστε στην πραγματικότητα. Με λίγα λόγια αποκτούμε αίγλη.

    Ο άνθρωπος σαν θηλαστικό έχει μάθει να αναγνωρίζει μοτίβα. Άρα οι σημαίες σαν μοτίβο παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ταυτοποίηση του απέναντι. Πάντα αναλόγως την εποχή:
    - Πράσινο: Παναθηναϊκός ή ΠΑΣΟΚ;
    - Κίτρινο: ΑΕΚ ή χριστινισμός;
    - Σημαίες: Εχθρός ή φίλος;
    - Οικόσημο: Φίλος ή εχθρός; Ανώτερος ή κατώτερος;

    Υπάρχουν πολλά.

    Τα μοτίβα είναι ένας εύκολος και γρήγορος τρόπος να αντιλαμβανόμαστε το περιβάλλον, τους κινδύνους του και να κινούμαστε ασφαλέστερα στον χώρο που βρισκόμαστε. Σαν τις μαϊμούδες που τις εκπαιδεύουν για να αναγνωρίσουν τροφή ή κίνδυνο.

    Αυτά και καλή σας νύχτα!

  • Ανώνυμος 47559

    29 Μαΐ 2019

    *Mark my words.

  • Ανώνυμος 47558

    29 Μαΐ 2019

    Για να ξεβρωμέσουμε λίγο:

    Comet Inspires Chemistry for Making Breathable Oxygen on Mars
    https://www.caltech.edu/about/news/comet-inspires-chemistry-making-breathable-oxygen-mars

    Σημαντική ανακάλυψη με πολλές και διάφορες μελλοντικές εφαρμογές και επιρροές.
    Mind my words.

  • Ανώνυμος 47557

    29 Μαΐ 2019

    Μήνυμα προς την Τουρκία, ότι είμαστε κατ’ εξοχήν υπέρμαχοι της ειρήνης και της φιλίας μεταξύ των λαών, αλλά και ανυποχώρητοι εγγυητές της διεθνούς και ευρωπαϊκής νομιμότητας, απηύθυνε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, από τη Σπάρτη, όπου βρέθηκε για τα «Παλαιολόγεια 2019».
    Με την ευκαιρία συμπλήρωσης 566 χρόνων από την άλωση της Πόλης, ο κ. Παυλόπουλος έθεσε και φέτος υπό την αιγίδα της Προεδρίας της Δημοκρατίας τις επετειακές εκδηλώσεις στο Μυστρά για τη θυσία του τελευταίου αυτοκράτορα του Βυζαντίου, Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, και υπογράμμισε τη σημασία της υπεράσπισης του βυζαντινού πολιτισμού, των παραδόσεων, των αρχών και των αξιών του.
    Όπως τόνισε ο πρόεδρος «αυτόν τον πολιτισμό πρέπει να υπερασπισθούμε ιδίως σήμερα, στο πλαίσιο της μεγάλης ευρωπαϊκής μας οικογένειας, έναντι όσων επιβουλεύονται το ευρωπαϊκό οικοδόμημα και τις πολιτιστικές του καταβολές.
    Καταλήγοντας, σημείωσε ότι ιδίως εμείς, οι Έλληνες, οφείλουμε να συνειδητοποιούμε ότι το Βυζάντιο και ο βυζαντινός πολιτισμός όχι μόνο δεν υπήρξαν μέρος του Μεσαίωνα, αλλά, όλως αντιθέτως, συνθέτοντας ιδανικά τα δεδομένα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, του πολιτισμού της παιδείας και του θάρρους, καθώς και της αρχαίας Ρώμης, των θεσμών και του νόμου, έριξαν τον «σπόρο» της Αναγέννησης. Και μαζί, τον «σπόρο» του κοινού μας ευρωπαϊκού πολιτισμού.
    https://www.tovima.gr/2019/05/29/politics/paylopoulos-to-vyzantio-sporos-tis-anagennisis-kai-tou-koinou-eyropaikou-politismou/

    Ε, χε, χε, χε..
    ΣΚΑΣΜΟΣ ΑΝΘΕΛΛΗΝΕΣ!
    (Καλό;)

  • Ανώνυμος 47556

    29 Μαΐ 2019

    Ό,τι πεις.
    Φάε τρεις κρεμούλες. Φάε όσες κρεμούλες θες τελοσπάντων.

  • Ανώνυμος 47553

    29 Μαΐ 2019

    47551
    Οτι πεις, εγωμανή μου..
    ΥΓ
    δεν ήταν η αφεντιά μου.
    Και μια παρατήρηση: χαλάρωσε, μη κάνεις σα να φοβάσαι, ότι κάθε στιγμή κινδυνεύεις να γλιστρήσεις. Πάρτο αλλιώς..

  • Ανώνυμος 47551

    29 Μαΐ 2019

    @47548
    Το απόσπασμα σχολίου που ανέρτησες αφορά απάντηση σε άλλον σχολιαστή (μάλλον της αφεντιάς σου) και αναφερόταν στις φωτογραφίες ατόμων που στο κάτω-κάτω κανείς δεν νοιάζεται πως μοιάζουν. Δεν αφορά τις εικόνες γενικά στα άρθρα. Όποιος θέλει να δει τις φάτσες τους μπορεί να ψάξει να βρει τον αντίστοιχο ντοκυμαντέρ ή να γκουγκλάρει. Βέβαια, όπως έγραψα πιο πριν, υπάρχουν κάτι ρωμιοί σχολιαστές που όταν δεν τους αρέσει ένα άρθρο κάθονται και γράφουν ποιοι είναι αυτοί που τα λένε αυτά, ποιά η ιδιότητά τος, ποιο το ποιόν τους και άλλα τέτοια επειδή δεν μπορούν να επιχειρηματολογήσουν. Σε αυτή την περίπτωση άντε να δεχτούμε και τις φωτογραφίες αυτών που μιλάνε για να μην έχουν να γράψουν τίποτε οι μπουρδολόγοι, ώστε να ξέρουν ότι πρόκειται για υπαρκτά πρόσωπα. Εδώ δίνω ένα δίκιο στον συντάκτη, αλλά και πάλι, σκέψου λίγο: εσύ αν θες να υποστηρίξεις κάτι, ας πούμε ένα σχόλιό σου και παραθέσεις πλην της άποψής σου και τις απόψεις γνωστών π.χ. στο κοινό προσώπων, θα παραθέσεις και τις φωτογραφίες τους; Προφανώς δεν υπάρχει λόγος.
    Κάντες δύο τις κρεμούλες δάσκαλε!

  • Ανώνυμος 47550

    28 Μαΐ 2019

    https://www.google.gr/search?q=konya+sports&prmd=inmv&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=2ahUKEwidhbbRi7_iAhXtwcQBHaX0Ce0Q_AUoAXoECAwQAQ&biw=360&bih=512#imgrc=FmNhefO9EkOX5M

  • Ανώνυμος 47549

    28 Μαΐ 2019

    Πριν απο 15 χρονια ειχα ταξιδεψει στην Κονυα στην Τουρκια (Ικονιο). Ηταν παλια πρωτευουσα του κρατους των Σελτζουκων τουρκων πριν τον ερχομο των Οθωμανων. Ο δικεφαλος αετος ηταν συμβολο του κρατους των σελτζουκων και ηταν παντου: σε αρχαια νομισματα στο μουσειο, σε σημαιες στους δρομους, σε χυτοσιδηρες σχαρες ομβριων στους δρομους, στις φανελες της τοπικης ποδοσφαιρικης ομαδας konya sports κλπ. Ποια ειναι η σχεση με τη χρηση του ιδιου συμβολου απο τους Παλαιολογους;

  • Ανώνυμος 47548

    28 Μαΐ 2019

    47547
    σε ενοχλούν αφού. Το 'κανα για σένα.. 🙂
    "Καμία αξιοπιστία δεν προδίδουν. Πρόκειται για αστικό μύθο.
    Ο καθένας μπορεί να υποστηρίξει ότι του κατέβει και να ποστάρει και τη μάπα του.
    Αν ένας σχολιαστής, όπως εγώ έχω κάνει αρκετές φορές, αναφέρει τη θέση κάποιου σε κάποιο θέμα και δεν αναρτήσει την φωτογραφία του, ποιο το πρόβλημα με την αξιοπιστία.
    Κανένα. Είτε ισχύει, είτε δεν ισχύει η θέση του η φωτογραφία δεν λέει κάτι.
    Αν προσδίδει κάποια μικρή αξιοπιστία είναι η ιδιότητά του. Αλλά και πάλι όλες οι απόψεις κρίνονται.
    Άσε που οι φωτογραφίες συνήθως μικρή σχέση έχουν με την τρέχουσα εμφάνιση ενός ατόμου.
    Συνήθως είναι πολύ διαφορετικές." κλπ
    Φάε την κρεμούλα εσύ, και με φόρα..

  • Ανώνυμος 47547

    28 Μαΐ 2019

    @47544
    Δεν έγραψα να μην μπαίνουν φωτογραφίες.
    Φάε μια κρεμούλα δάσκαλε.

    Παρεμπιπτόντως όσοι είδαν το Fighting with My Family (2019) ας δουν και το παρακάτω βίντεο:
    https://www.youtube.com/watch?v=xnzoZW5wjTc

  • Ανώνυμος 47545

    28 Μαΐ 2019

    Και τι μας νοιάζει εμάς η ιστορία και η πραγματικότητα της; Πού να καθόμαστε και να μελετάμε ιστορία και παρελθόν; "Ποιος ξέρει τι καινούργια πράγματα θα δείξει". Μπορούμε να κάνουμε κάτι ευκολότερο και πιο πρακτικό. Την αντικαθιστούμε, (την ιστορία) με την παράδοση. Έτσι τα βρήκαμε και έτσι θα τα παραδώσουμε.. Και αν όλο αυτό μας οδηγεί στον χαμό, συνάμα μας προσφέρει και μία λύτρωση: την ψυχωτική πεποίθηση (κάθε πεποίθηση που παραμένει αναμφισβήτητη μέσα στο χρόνο, μετατρέπεται σε ψύχωση και ιδεαναγκασμό), ότι σαν περιούσιο έθνος που είναι περικυκλωμένο από εχθρούς οι οποίοι το επιβουλεύονται, είναι φυσικό να κινείται στα όρια του εθνικού και κρατικού αφανισμού. Αναφέρομαι στο γνωστό "οι άλλοι φταίνε". Συνεπώς, το εθνικό φαντασιακό και μάλιστα η χρήση του σε παθολογικό βαθμό, είναι ένα εργαλείο για να εξασφαλίζουμε στον εαυτό μας την καλή συνείδηση για όσο καιρό θα συνεχίσουμε να κινούμαστε στον εθνικό μας λαβύρινθο.

  • Ανώνυμος 47544

    28 Μαΐ 2019

    Μη βάζετε φωτογραφίες.. Κάποιοι τσατίζονται αφού..

  • Ανώνυμος 47540

    28 Μαΐ 2019

    Οι φωτογραφίες των συνεντευξιαζόμενων έχουν πλάκα.
    Θεωρώ ότι δεν κολάνε γενικά, αλλά μια και το κείμενο προέρχεται από ντοκυμαντέρ και επειδή πάντα θα υπάρχει κάποιος σχολιαστής που θα γράψει: και ποιοι είναι που τα λένε αυτά;
    Τότε σε αυτή την περίπτωση εναπόκειται στη θέληση του εκάστοτε συντάκτη να συμπεριλάβει φωτογραφίες.
    Αν και λάθος κατά την προσωπική μου άποψη.

  • Ανώνυμος 47539

    28 Μαΐ 2019

    Και το δικέφαλο σχήμα Λιακος - Ζορμπα είναι σύμβολο του ενχωριου ΣΥΡΙΖΟ-Διεθνισμού αλλά δεν το κάνουμε θέμα